Σαν σήμερα, στις 6 Οκτωβρίου, δύο ορόσημα της ελληνικής πολιτικής ιστορίας συμπίπτουν στο ημερολόγιο. Το 1910 ο Ελευθέριος Βενιζέλος έγινε για πρώτη φορά πρωθυπουργός της Ελλάδας, ενώ 45 χρόνια αργότερα, το 1955, στην ίδια ακριβώς ημερομηνία, πρωθυπουργός ορκίστηκε και ο Κωνσταντίνος Καραμανλής. Κανείς από τους δύο δεν είχε φτάσει στην εξουσία μέσα από εκλογική νίκη, αφού και οι δύο διορίστηκαν από το στέμμα. Η σύμπτωση αυτή συνδέει δύο εντελώς διαφορετικές εποχές της νεότερης Ελλάδας κάτω από το ίδιο ημερολογιακό πρόσημο.
Η άνοδος του Βενιζέλου το 1910
Ο Ελευθέριος Βενιζέλος έφτασε στην εξουσία μέσα σε ένα ταραγμένο πολιτικό κλίμα, που είχε δημιουργήσει το Κίνημα στο Γουδή το 1909. Ο Στρατιωτικός Σύνδεσμος αναζητούσε έναν πολιτικό ικανό να προωθήσει βαθιές μεταρρυθμίσεις χωρίς δεσμούς με το παλιό κομματικό σύστημα και στράφηκε στον Βενιζέλο, που ήταν ήδη γνωστός από τη θητεία του στην Κρητική Πολιτεία. Μετά την παραίτηση του Στέφανου Δραγούμη, ο βασιλιάς Γεώργιος Α΄ κάλεσε τον Βενιζέλο στα ανάκτορα την 1η και τη 2α Οκτωβρίου 1910 για να συζητήσουν την πολιτική κρίση. Λίγες ημέρες αργότερα, στις 6 Οκτωβρίου, ο Βενιζέλος σχημάτισε την πρώτη κυβέρνησή του, αναλαμβάνοντας παράλληλα τα υπουργεία Στρατιωτικών και, προσωρινά, Ναυτικών.
Η πρώτη κυβέρνηση Βενιζέλου δεν διέθετε κοινοβουλευτική πλειοψηφία, κάτι που οδήγησε σε εκλογές τον Νοέμβριο του 1910. Οι πολιτικοί αντίπαλοί του απείχαν από την εκλογική διαδικασία και οι Φιλελεύθεροι κυριάρχησαν, εξασφαλίζοντας στον Βενιζέλο ισχυρή κοινοβουλευτική βάση που θα στήριζε τη μακρά πολιτική του πορεία τα επόμενα χρόνια.
Ο Καραμανλής και η επιλογή του Παύλου το 1955
Σαράντα πέντε χρόνια αργότερα, η 6η Οκτωβρίου σηματοδότησε την έναρξη μιας ακόμη πολιτικής διαδρομής. Ο Αλέξανδρος Παπάγος πέθανε το βράδυ της 4ης Οκτωβρίου 1955, αφήνοντας ανοιχτό το ζήτημα της διαδοχής του στην πρωθυπουργία. Η πιο προφανής επιλογή φαινόταν να είναι ο Στέφανος Στεφανόπουλος, τον οποίο ο ίδιος ο Παπάγος είχε ορίσει αναπληρωτή πρωθυπουργό λίγες ώρες πριν πεθάνει, ενώ στη συζήτηση για τη διαδοχή βρισκόταν και ο έτερος αντιπρόεδρος της κυβέρνησης, Παναγιώτης Κανελλόπουλος.
Ο βασιλιάς Παύλος επέλεξε τελικά να εκπλήξει το πολιτικό σκηνικό. Το βράδυ της 5ης Οκτωβρίου 1955 κάλεσε τον τότε 48χρονο Κωνσταντίνο Καραμανλή, υπουργό Δημοσίων Έργων και ανερχόμενο στέλεχος του Ελληνικού Συναγερμού, και του ανέθεσε τον σχηματισμό κυβέρνησης. Η επιλογή προκάλεσε αίσθηση, καθώς ο Καραμανλής δεν θεωρούνταν ο αυτονόητος διάδοχος του Παπάγου. Στις 6 Οκτωβρίου 1955 ορκίστηκε για πρώτη φορά πρωθυπουργός, χωρίς να έχει προηγουμένως κερδίσει εκλογές ως αρχηγός κόμματος.
Ο Καραμανλής έπρεπε στη συνέχεια να αποδείξει ότι μπορούσε να ελέγξει την κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Στις 12 Οκτωβρίου 1955 η κυβέρνησή του έλαβε ψήφο εμπιστοσύνης με 200 ψήφους υπέρ. Λίγους μήνες αργότερα ίδρυσε την ΕΡΕ και κέρδισε τις εκλογές τον επόμενο Φεβρουάριο, εδραιώνοντας την παρουσία του στην ελληνική πολιτική σκηνή για μακρά περίοδο.
Δύο διαφορετικές εποχές, μια κοινή ημερομηνία
Η σύγκριση των δύο περιπτώσεων αναδεικνύει πόσο διαφορετικά μπορούν να μοιάζουν δύο ιστορικές στιγμές που φέρουν την ίδια ημερομηνία. Ο Βενιζέλος έφτασε στην εξουσία μέσα από μια βαθιά θεσμική κρίση που είχε ξεκινήσει με στρατιωτική παρέμβαση, ενώ ο Καραμανλής προέκυψε από μια απρόβλεπτη βασιλική απόφαση μετά τον αιφνίδιο θάνατο ενός ισχυρού πρωθυπουργού. Και στις δύο περιπτώσεις, ωστόσο, ο νέος πρωθυπουργός δεν διέθετε αρχικά κοινοβουλευτική νομιμοποίηση και χρειάστηκε να την κατακτήσει εκ των υστέρων, μέσα από εκλογικές αναμετρήσεις που επιβεβαίωσαν τη λαϊκή στήριξη.
Η περίπτωση του Βενιζέλου άνοιξε τον δρόμο για μια μακρά περίοδο πολιτικής κυριαρχίας των Φιλελευθέρων, ενώ η ανάδειξη του Καραμανλή οδήγησε στη δημιουργία της ΕΡΕ και σε μια εξίσου μακρόχρονη πολιτική επιρροή στη δεκαετία του 1950 και του 1960. Οι δύο αυτές στιγμές, αν και χωρισμένες από 45 χρόνια ιστορίας, δείχνουν πώς η 6η Οκτωβρίου έχει επανειλημμένα συνδεθεί με σημαντικές αλλαγές στην ηγεσία της χώρας.
