Το Νόμπελ Ειρήνης 2026 απονεμήθηκε στη Νοτιοαφρικανή νομικό Ναβανεθέμ «Νάβι» Πιλάι, πρώην Ύπατη Αρμοστή του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα. Η ανακοίνωση έγινε την Παρασκευή από τη Νορβηγική Επιτροπή Νόμπελ στο Όσλο, με αιτιολογία τις προσπάθειές της να προωθήσει την ειρήνη και το διεθνές δίκαιο. Η 85χρονη δικαστής, γεννημένη στις 23 Σεπτεμβρίου 1941 στο Ντέρμπαν της Νότιας Αφρικής, έχει συνδέσει το όνομά της με σταθμούς της διεθνούς ποινικής δικαιοσύνης. Η βράβευσή της έρχεται σε μια περίοδο έντονων πολεμικών συγκρούσεων σε παγκόσμιο επίπεδο.
Από το απαρτχάιντ στα διεθνή δικαστήρια
Η Νάβι Πιλάι καταγόταν από οικογένεια Ινδών Ταμίλ που είχε μεταναστεύσει στη Νότια Αφρική και εργαζόταν σε φυτεία ζαχαροκάλαμου. Ο πατέρας της ήταν οδηγός λεωφορείου και η μητέρα της νοικοκυρά, ενώ η οικογένεια ζούσε στη φτωχική συνοικία Clairwood, κοντά στο Ντέρμπαν, όπου τα μέλη των ασιατικών μειονοτήτων ζούσαν περιορισμένα λόγω του απαρτχάιντ. Σπούδασε νομικά στο Πανεπιστήμιο του Νάταλ και, καθώς κανένα δικηγορικό γραφείο δεν την προσλάμβανε λόγω της καταγωγής της, άνοιξε δικό της γραφείο, μέσα από το οποίο υπερασπίστηκε τον Νέλσον Μαντέλα και άλλους αγωνιστές κατά του απαρτχάιντ. Μετά από διδακτορικό στο Χάρβαρντ, έγινε η πρώτη μη λευκή δικαστής στο Ανώτατο Δικαστήριο της Νότιας Αφρικής.
Η καριέρα της συνέχισε με τη θητεία της στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για τη Ρουάντα, όπου διετέλεσε πρόεδρος, και στη συνέχεια στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο της Χάγης από το 2003 έως το 2008. Από το 2008 έως το 2014 υπηρέτησε ως Ύπατη Αρμοστής του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα. Πιο πρόσφατα, προήδρευσε της Ανεξάρτητης Διεθνούς Εξεταστικής Επιτροπής του ΟΗΕ για τα κατεχόμενα παλαιστινιακά εδάφη, η οποία σε έκθεσή της τον Σεπτέμβριο του 2025 κατέληξε ότι το Ισραήλ έχει διαπράξει γενοκτονία στη Λωρίδα της Γάζας — συμπέρασμα που το Ισραήλ χαρακτήρισε «σκανδαλώδες».
Αντιδράσεις και σκεπτικό της βράβευσης
Η Νορβηγική Επιτροπή Νόμπελ αιτιολόγησε την επιλογή της αναφέροντας ότι η Πιλάι «με εξαιρετικό θάρρος και ακεραιότητα» συνέβαλε στη διαμόρφωση μιας πιο ολοκληρωμένης παγκόσμιας έννομης τάξης, με βαρύνουσα συμβολή στη δίωξη εγκλημάτων πολέμου, εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας και γενοκτονιών. Η επιτροπή συνέδεσε τη βράβευση με τις πιέσεις που δέχεται σήμερα το διεθνές δίκαιο, σημειώνοντας ότι «κάθε φορά που η ισχύς υπερισχύει του δικαίου, υπονομεύονται η σταθερότητα, η εμπιστοσύνη και η ειρηνική συνύπαρξη». Η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα χαιρέτισε την είδηση, με εκπρόσωπό της να δηλώνει ότι πρόκειται για «καταπληκτικά νέα» και να επισημαίνει την ανάγκη για μεγαλύτερη αφοσίωση στην προάσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Η ίδια η Πιλάι βρισκόταν στη Νυρεμβέργη, όπου συμμετείχε σε συμπόσιο διεθνούς δικαίου, όταν έμαθε για τη βράβευσή της και υποδέχθηκε με χιούμορ το θερμό χειροκρότημα των παρευρισκομένων. «Αν χειροκροτήσετε λίγο πιο δυνατά, ίσως μοιραστώ το βραβείο με τον Τραμπ», αστειεύθηκε, αναφερόμενη στον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος είχε επανειλημμένα δηλώσει ότι δικαιούται το βραβείο. Στη συνέχεια πρόσθεσε γελώντας πως, ως δικηγόρος και δικαστής, οφείλει να επιβεβαιώσει ότι η βράβευση είναι όντως αληθινή. Η αντίδρασή της καταγράφηκε σε βίντεο από τη γενική γραμματέα της Διεθνούς Αμνηστίας, Ανιές Καλαμάρ, η οποία το ανέβασε στο Χ. Η Πιλάι σημείωσε επίσης ότι το τελευταίο πράγμα που είχε κάνει πριν μάθει για το βραβείο ήταν να υποβάλει την έκθεση για τη Γάζα, στην οποία χαρακτηρίζει τα όσα συμβαίνουν εκεί γενοκτονία, καταγγέλλοντας παράλληλα ότι εξαιτίας αυτής της στάσης της αποκαλείται «αντισημίτρια» από ορισμένους.
Πριν από την επίσημη ανακοίνωση, τα προγνωστικά είχαν αναφέρει ως πιθανούς διεκδικητές τον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό, τις ομάδες έκτακτης ανάγκης στο Σουδάν, υπερασπιστές των δικαιωμάτων των παιδιών στην Ουκρανία, καθώς και δύο ανώτατα διεθνή δικαστήρια, ενώ ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε συγκεντρώσει και ο πρωθυπουργός του Καναδά, Μαρκ Κάρνεϊ. Η Νορβηγική Επιτροπή Νόμπελ έλαβε συνολικά 287 υποψηφιότητες για τη φετινή διοργάνωση, πάνω από το ένα τέταρτο των οποίων αφορούσε οργανισμούς. Το χρηματικό έπαθλο ανέρχεται σε 12 εκατομμύρια σουηδικές κορώνες, περίπου ένα εκατομμύριο ευρώ, και η τελετή απονομής θα γίνει στις 10 Δεκεμβρίου στο Όσλο, ημέρα επετείου του θανάτου του Άλφρεντ Νόμπελ.
