Πολωνία: Μάχη για τον έλεγχο του Συνταγματικού Δικαστηρίου

Σε βαθιά θεσμική κρίση έχει βυθιστεί η Πολωνία, καθώς η κεντρώα κυβέρνηση του Ντόναλντ Τουσκ επιταχύνει την προσπάθειά της να αποκαταστήσει, όπως υποστηρίζει, το κράτος δικαίου στο Συνταγματικό Δικαστήριο. Η απόφαση να τεθεί σε διαθεσιμότητα η ηγεσία του οργάνου πυροδότησε τα ξημερώματα του Σαββάτου (31.10.2026) αλυσιδωτές αντιδράσεις, με την αντιπολίτευση να κάνει λόγο για «πραξικόπημα». Ο πρόεδρος Κάρολ Ναβρότσκι διέκοψε ταξίδι του προς τη Σενεγάλη και επέστρεψε εσπευσμένα, ενώ η ένταση έξω από το κτίριο οδήγησε σε τρεις συλλήψεις.

Η εντολή διαθεσιμότητας που άνοιξε τον ασκό του Αιόλου

Στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης βρίσκεται η δικαστής Άννα Κόρβιν-Πιοτρόφσκα, η οποία διέταξε την αναστολή των καθηκόντων του προέδρου του δικαστηρίου Μπόγκνταν Σβιεντσκόφσκι και του αναπληρωτή του, Μπαρτλομιέι Σοχάνσκι, για διάστημα ενός μήνα. Παράλληλα ανακοίνωσε ότι αναλαμβάνει η ίδια προσωρινά τη διοίκηση του οργάνου, επικαλούμενη πιθανή απειλή για την ασφάλεια δικαστών και προσωπικού, για την οποία κάλεσε την αστυνομία στον περιβάλλοντα χώρο. Ισχυρές δυνάμεις αναπτύχθηκαν γύρω από το κτίριο, χωρίς ωστόσο οι αστυνομικοί να εισέλθουν στο εσωτερικό του.

Η κίνηση αυτή προκάλεσε άμεση σύγκρουση. Ο Σβιεντσκόφσκι αμφισβήτησε τη νομιμότητα της ενέργειας, μιλώντας για «πραξικόπημα», και επιχείρησε να μπει στο κτίριο μαζί με βουλευτές της αντιπολίτευσης. Κλειδαράς έκοψε το μεταλλικό στοιχείο της πύλης, όμως η αστυνομία απέκλεισε την πρόσβαση, ενώ ο αναπληρωτής του εμποδίστηκε επίσης να εισέλθει. Ο ηγέτης του κόμματος «Νόμος και Δικαιοσύνη» (PiS), Γιάροσλαβ Κατσίνσκι, χαρακτήρισε τις εξελίξεις «πραξικόπημα» και κάλεσε τον πρόεδρο να παρέμβει. Από την πλευρά της, η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι απλώς αποκαθιστά τη νομιμότητα.

Η ρίζα της σύγκρουσης: οι δικαστές που δεν ορκίστηκαν

Η κόντρα έχει βαθιές ρίζες στη διαδικασία επιλογής και ορκωμοσίας των μελών του δικαστηρίου. Το 2026 ο Ναβρότσκι αρνήθηκε να ορκίσει τρεις από τους έξι δικαστές που είχαν επιλεγεί από το πολωνικό Κοινοβούλιο, επικαλούμενος ενστάσεις για τη νομιμότητα της διαδικασίας. Ορισμένοι από αυτούς προχώρησαν σε ορκωμοσία ενώπιον της Βουλής (Sejm), κάτι που ο πρόεδρος του δικαστηρίου αρνήθηκε να αναγνωρίσει. Στους δικαστές αυτούς συγκαταλέγεται και η Κόρβιν-Πιοτρόφσκα, της οποίας τον όρκο ο πρόεδρος είχε αρνηθεί να δεχθεί, ενώ ο Σβιεντσκόφσκι την είχε αποκλείσει από τη συμμετοχή σε υποθέσεις.

Η κυβέρνηση Τουσκ, που βρίσκεται στην εξουσία από το 2023, αρνείται να αναγνωρίσει τις αποφάσεις του δικαστηρίου λόγω των δικαστών που είχαν διοριστεί επί της προηγούμενης κυβέρνησης του PiS. Το Συνταγματικό Δικαστήριο, που έχει τη δικαιοδοσία να ακυρώνει νομοθεσίες, είχε συμβάλει στην επιβολή της σχεδόν καθολικής απαγόρευσης των αμβλώσεων και είχε αμφισβητήσει την υπεροχή του δικαίου της ΕΕ έναντι του πολωνικού. Για την κυβέρνηση, η αλλαγή στη σύνθεσή του αποτελεί κομβικό βήμα στην ανατροπή των αμφιλεγόμενων δικαστικών μεταρρυθμίσεων.

Η επιστροφή του Ναβρότσκι στη Βαρσοβία σηματοδότησε την κλιμάκωση. Το αεροπλάνό του εκτράπη εν πτήσει προς τη Σενεγάλη. Έπειτα από σύσκεψη στο προεδρικό μέγαρο με τον πρώτο πρόεδρο του Ανωτάτου Δικαστηρίου, Ζμπίγκνιεφ Καπίνσκι, οι δύο άνδρες κατευθύνθηκαν στο κτίριο του Συνταγματικού Δικαστηρίου. Η είσοδός τους, που επιβεβαίωσε ο επικεφαλής του προεδρικού γραφείου Πάβελ Σεφερνάκερ, άφησε τα δύο πολιτικά στρατόπεδα της χώρας να συγκρούονται ανοιχτά για τον έλεγχο ενός από τα ανώτατα δικαστήρια.