Η Ουγγαρία ανοίγει 60.000 φακέλους της μυστικής αστυνομίας

Η Ουγγαρία έδωσε στη δημοσιότητα δεκάδες χιλιάδες φακέλους των μυστικών υπηρεσιών της κομμουνιστικής περιόδου, αναρτώντας τους σε μια δημόσια online βάση δεδομένων. Το βήμα αυτό ανοίγει ένα παράθυρο στο τεράστιο δίκτυο πληροφοριοδοτών και πρακτόρων που χρησιμοποιούσε επί δεκαετίες το καθεστώς για να παρακολουθεί τους Ούγγρους πολίτες. Η κίνηση έρχεται περισσότερα από 36 χρόνια μετά την κατάρρευση του κομμουνιστικού καθεστώτος. Υλοποιεί τη δέσμευση που ανέλαβε ο πρωθυπουργός Πίτερ Μαγιάρ κατά την προεκλογική του εκστρατεία.

Το συμβολικό ραντεβού με τα σοβιετικά τανκς του 1956

Η έναρξη της δημοσιοποίησης των μυστικών αρχείων έγινε σήμερα, 4 Νοεμβρίου 2026, 70 χρόνια ακριβώς από την ημέρα που τα σοβιετικά τανκς εισήλθαν στη Βουδαπέστη για να καταπνίξουν την ουγγρική εξέγερση. Η εξέγερση αυτή είχε ξεκινήσει στις 23 Οκτωβρίου ενάντια στο κομμουνιστικό καθεστώς και τη σοβιετική επικυριαρχία. Η ημερομηνία αυτή σηματοδοτεί 70 χρόνια από την εισβολή των σοβιετικών τανκς, συνδέοντας το άνοιγμα των αρχείων με μια από τις πιο τραυματικές στιγμές της ουγγρικής ιστορίας.

«Υλοποιούμε τώρα, έπειτα από 36 χρόνια, την υπόσχεση της αλλαγής του καθεστώτος», δήλωσε ο Πίτερ Μαγιάρ, εξηγώντας ότι περίπου 60.000 ονόματα είναι πλέον δημόσια. Ο Ούγγρος πρωθυπουργός ζήτησε να αντιμετωπιστεί το εγχείρημα με νηφαλιότητα. «Ζητώ από όλους να μεταχειρισθούν αυτήν την πολύ καθυστερημένη δημοσιοποίηση των αρχείων με αξιοπρέπεια και ανθρωπιά, καθώς πολλές οικογένειες θα βρεθούν τώρα αντιμέτωπες με δύσκολες πληροφορίες», ανέφερε, προσθέτοντας ότι «είναι αδύνατη η αντιμετώπιση ενός τραύματος χωρίς συζήτηση και ερωτήσεις».

Τα αρχεία, ωστόσο, δεν είναι πλήρη. Πολλοί φάκελοι καταστράφηκαν το 1956, κατά τη διάρκεια της εξέγερσης, αλλά και αργότερα, στην περίοδο 1988-1989. Επιπλέον φάκελοι πρόκειται να δημοσιοποιηθούν τον Φεβρουάριο του 2027, διευρύνοντας την πρόσβαση του κοινού στο υλικό.

Από τον υπόγειο θησαυροφυλάκιο στη βάση δεδομένων

Το τέλος του κομμουνιστικού καθεστώτος ήρθε το 1989, όμως η Ουγγαρία καθυστέρησε επί δεκαετίες το άνοιγμα του αρχείου, που φυλάσσεται σε έναν τεράστιο υπόγειο χώρο στη Βουδαπέστη. Η καθυστέρηση αποδίδεται στην έλλειψη πολιτικής βούλησης διαδοχικών κυβερνήσεων, οι οποίες δεν επέτρεψαν στην ουγγρική κοινωνία να συμφιλιωθεί με το κομμουνιστικό της παρελθόν. Το Ιστορικό Αρχείο της Ουγγρικής Κρατικής Ασφαλείας διαχειρίζεται τους φακέλους, που περιέχουν τα ονόματα 50.000 έως 60.000 πληροφοριοδοτών.

Μέχρι σήμερα, εκτός από τους ερευνητές, οι πολίτες μπορούσαν να αιτηθούν πρόσβαση μόνο στους δικούς τους φακέλους ή σε εκείνους στενών συγγενών. Πλέον, όλοι θα έχουν τη δυνατότητα να ανατρέξουν στα αρχεία μέσω της online βάσης δεδομένων. Ο ουγγρικός νόμος ορίζει ότι η κατανόηση του παρελθόντος και η διαφάνεια των δημοσίων θεσμών αποτελούν «θεμελιώδεις προϋποθέσεις» για τη λειτουργία ενός δημοκρατικού κράτους.

Η προσέγγιση της Βουδαπέστης ξεχωρίζει από εκείνη άλλων χωρών του πρώην ανατολικού μπλοκ. Η Πολωνία άνοιξε τα αρχεία της πολύ νωρίτερα, αλλά δεν επιτρέπει ελεύθερες και χωρίς περιορισμούς αναζητήσεις, όπως θα συμβαίνει στην ουγγρική περίπτωση. Η Γερμανία υιοθέτησε επίσης περιοριστική προσέγγιση στο άνοιγμα των φακέλων της Stasi, ενώ στην Τσεχική Δημοκρατία δεν έχει αναρτηθεί το σύνολο των φακέλων στην online βάση.