Νέα Σελήνη: ΗΠΑ και Κίνα σε κούρσα για τους πόρους της

Ο ανταγωνισμός για τον έλεγχο της Σελήνης αλλάζει χαρακτήρα και περνά από την επιστημονική εξερεύνηση στη διεκδίκηση φυσικών πόρων και μόνιμων βάσεων. Οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Κίνα δεν επιδιώκουν πλέον μόνο την επιστροφή αστροναυτών, αλλά τη δημιουργία μακροχρόνιας παρουσίας σε περιοχές στρατηγικής σημασίας. Παράλληλα, στον ΟΗΕ εξελίσσεται μια αθόρυβη αναμέτρηση για το ποιος θα θέσει τους κανόνες της μελλοντικής σεληνιακής οικονομίας. Το κεντρικό ερώτημα είναι αν αυτή η φάση θα εξελιχθεί σε σύγχρονη αποικιοκρατία.

Το VIPER, οι σεληνάκατοι και η κούρσα για τον νότιο πόλο

Τον Μάρτιο του 2026, η NASA ανακοίνωσε, στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας Artemis για ανθρώπινη παρουσία στη Σελήνη, σχέδιο δημιουργίας σεληνιακής βάσης με ρομποτικές αποστολές, ενεργειακές εγκαταστάσεις και υποδομές διαβίωσης. Τον Οκτώβριο παρουσίασε την πρόοδο του ρομποτικού οχήματος VIPER, που εξερευνά το 2027 τους σκιερούς κρατήρες του νότιου πόλου αναζητώντας νερό. Η Astrolab και η Lunar Outpost αναπτύσσουν οχήματα για μετακίνηση αστροναυτών και χαρτογράφηση τοποθεσιών εγκατάστασης.

Στις 23 Οκτωβρίου, η NASA γνωστοποίησε αλλαγές στο σχεδιασμό των σεληνακάτων της SpaceX και της Blue Origin για επανδρωμένη προσελήνωση το 2028. Η Κίνα, σε συνεργασία με τη Ρωσία, προωθεί τον Διεθνή Σεληνιακό Ερευνητικό Σταθμό (ILRS) και προετοιμάζει επανδρωμένη προσελήνωση έως το 2030.

Ο ανταγωνισμός επικεντρώνεται στον νότιο πόλο της Σελήνης, όπου σκιερές περιοχές περιέχουν πιθανά αποθέματα πάγου νερού για ύδρευση, παραγωγή οξυγόνου και καυσίμων. Οι κατάλληλες τοποθεσίες είναι περιορισμένες και η εκμεταλλευσιμότητα των αποθεμάτων παραμένει αβέβαιη. Η πρώτη εγκατάσταση θα εξασφαλίσει σημαντικό πλεονέκτημα.

Η Συνθήκη του 1967 και η διαμάχη για τους κανόνες στον ΟΗΕ

Στο κέντρο της σύγκρουσης βρίσκεται η συμβατότητα με τη Διεθνή Συνθήκη του Διαστήματος του 1967 (OST), που απαγορεύει την εθνική ιδιοποίηση της Σελήνης και κατοχυρώνει ελεύθερη πρόσβαση όλων των κρατών. Το ζήτημα είναι πώς η αρχή των κοινών αγαθών συμβιβάζεται με την εξόρυξη πόρων από ιδιωτικές εταιρείες.

Οι ΗΠΑ υποστηρίζουν ότι η απαγόρευση αφορά την κυριαρχία εδάφους και όχι δικαιώματα στους εξορυσσόμενους πόρους. Την ερμηνεία αυτή υιοθετούν τα Artemis Accords, στα οποία συμμετέχει και η Ελλάδα. Η προσέγγιση διαχωρίζει την κατοχή εδάφους από τη χρήση εξορυσσόμενων υλικών.

Τον Σεπτέμβριο, η Επιτροπή του ΟΗΕ για τις Ειρηνικές Χρήσεις του Διαστήματος (COPUOS) δημοσιοποίησε αναθεωρημένο σχέδιο αρχών για αξιοποίηση διαστημικών πόρων. Το κείμενο προσπαθεί ισορροπία ανάμεσα στην ελευθερία πρόσβασης και στις απαιτήσεις των επενδυτών. Η έκβαση θα καθορίσει αν η Σελήνη παραμένει κοινό αγαθό ή γίνεται πεδίο αποκλειστικών διεκδικήσεων.