Εποχική κατάθλιψη: γιατί μας ρίχνει το πρόωρο σκοτάδι

Με τον χειμώνα να πλησιάζει, οι ημέρες μικραίνουν, το φως λιγοστεύει και το σκοτάδι έρχεται νωρίτερα το απόγευμα. Για αρκετούς ανθρώπους η αλλαγή αυτή δεν σταματά στις λιγότερες ώρες ηλιοφάνειας, αλλά φέρνει αισθητή πτώση της διάθεσης, μειωμένη ενέργεια και δυσκολία συγκέντρωσης. Οι ειδικοί μιλούν για την εποχική συναισθηματική διαταραχή (Seasonal Affective Disorder, SAD), μια μορφή κατάθλιψης που εμφανίζεται συνήθως το φθινόπωρο και υποχωρεί την άνοιξη ή το καλοκαίρι. Πρόκειται για κάτι περισσότερο από μια απλή χειμερινή μελαγχολία.

Πώς το μπλε φως ρυθμίζει την εγρήγορση του εγκεφάλου

Μέχρι σήμερα οι επιστήμονες δεν έχουν εντοπίσει μία συγκεκριμένη αιτία για την εποχική συναισθηματική διαταραχή. Εξετάζουν, ωστόσο, τον ρόλο που παίζει το φυσικό φως στη λειτουργία του εγκεφάλου. Η διαταραχή περιγράφηκε για πρώτη φορά το 1984 από τον δρα Νόρμαν Ρόζενταλ και την ερευνητική του ομάδα στα Εθνικά Ινστιτούτα Υγείας των ΗΠΑ (NIH), ενώ έκτοτε έχει καταγραφεί και μια ηπιότερη μορφή της, αλλά και περιπτώσεις που εκδηλώνονται τους καλοκαιρινούς μήνες.

Ο μηχανισμός φαίνεται να ξεκινά από τα ίδια τα μάτια. Ειδικά κύτταρα αντιλαμβάνονται το μπλε μήκος κύματος του φωτός και μετατρέπουν τα ερεθίσματα σε νευρικά σήματα που επηρεάζουν την εγρήγορση και τη διάθεση. Το ηλιακό φως είναι πλούσιο σε αυτό το μήκος κύματος και ενεργοποιεί περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με την αίσθηση εγρήγορσης, κάτι που περιορίζεται όταν οι ώρες φωτός μειώνονται.

Έρευνα που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Psychiatry Research έδειξε ότι, ως ομάδα, τα άτομα με εποχική κατάθλιψη παρουσιάζουν μικρότερη ευαισθησία στο μπλε φως σε σύγκριση με όσους δεν εμφανίζουν τη διαταραχή, ιδιαίτερα κατά τους χειμερινούς μήνες. Το εύρημα αυτό υποδεικνύει έναν πιθανό μηχανισμό που συνδέεται με την εμφάνιση των συμπτωμάτων.

Από το σταθερό ωράριο ύπνου στη γνωσιακή θεραπεία

Η καθημερινότητα προσφέρει τα πρώτα εργαλεία αντιμετώπισης. Η διατήρηση ενός σταθερού ωραρίου ύπνου και οι καθημερινές βόλτες σε εξωτερικούς χώρους μπορούν να βελτιώσουν τη διάθεση, καθώς ακόμη και τις ημέρες με συννεφιά η έκθεση στο φυσικό φως διατηρεί την αξία της. Παράλληλα, η επαφή με φίλους, ένας καφές εκτός σπιτιού ή μια ευχάριστη δραστηριότητα βοηθούν να αποφύγει κανείς την απομόνωση και την αίσθηση της χειμερινής αδράνειας.

Όταν τα συμπτώματα είναι εντονότερα, η προσέγγιση γίνεται πιο στοχευμένη. Η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία (CBT) βοηθά τους ανθρώπους να αναγνωρίσουν και να τροποποιήσουν αρνητικά μοτίβα σκέψης που επιβαρύνουν τη διάθεσή τους, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις οι γιατροί μπορεί να συστήσουν και αντικαταθλιπτική αγωγή. Οι δύο αυτές επιλογές συχνά συνδυάζονται ανάλογα με την εικόνα του κάθε ανθρώπου.

Υπάρχουν, τέλος, σαφή σημάδια που δείχνουν πότε χρειάζεται βοήθεια από ειδικό. Εάν η πεσμένη διάθεση επιμένει, επηρεάζει την καθημερινότητα και συνοδεύεται από απώλεια ενδιαφέροντος ή δυσκολία συγκέντρωσης, είναι σημαντικό να απευθυνθεί κανείς σε ειδικό ψυχικής υγείας. Η εποχική κατάθλιψη δεν ταυτίζεται με μια συνηθισμένη χειμερινή κόπωση και, όπως τονίζουν οι ειδικοί, υπάρχουν αποτελεσματικές θεραπευτικές επιλογές.