Λουκέτο στη Novaya Gazeta - Το Κρεμλίνο υποβαθμίζει το κλείσιμο

Τίτλοι τέλους πέφτουν σήμερα, Δευτέρα 9 Νοεμβρίου 2026, για μία από τις πιο γνωστές ανεξάρτητες εφημερίδες της Ρωσίας. Η Novaya Gazeta κλείνει οριστικά και οι δημοσιογράφοι της ετοιμάζονται να αδειάσουν τα γραφεία τους στο κέντρο της Μόσχας, έχοντας ήδη πραγματοποιήσει την τελευταία τους συντακτική σύσκεψη. Η εφημερίδα αποδίδει το κλείσιμό της σε μια παρατεταμένη εκστρατεία κρατικών πιέσεων που, όπως υποστηρίζει, κατέστησε αδύνατη τη συνέχιση της ερευνητικής δημοσιογραφίας.

Από το Νόμπελ του Γκορμπατσόφ στο οριστικό λουκέτο

Η ιστορία της Novaya Gazeta είναι στενά συνδεδεμένη με τον τελευταίο ηγέτη της Σοβιετικής Ένωσης, τον Μιχαήλ Γκορμπατσόφ, ο οποίος συνέβαλε στην ίδρυσή της χρησιμοποιώντας χρήματα από το Βραβείο Νόμπελ Ειρήνης που είχε λάβει το 1990. Για δεκαετίες, η εφημερίδα λειτούργησε ως μια ισχυρή φωνή της ανεξάρτητης δημοσιογραφίας στη χώρα, δημοσιεύοντας έρευνες και ρεπορτάζ για ζητήματα που συχνά προκαλούσαν την αντίδραση των Αρχών.

Παρά την αύξηση των περιορισμών στην ενημέρωση μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022, η εφημερίδα κατάφερε να συνεχίσει τη λειτουργία της. Το σκηνικό άλλαξε οριστικά στα τέλη Οκτωβρίου, όταν η διεύθυνση ανακοίνωσε ότι δεν μπορούσε πλέον να κρατήσει ανοιχτά τα γραφεία της.

Το βάρος της απόφασης το σήκωσε ο χαρακτηρισμός της Novaya Gazeta ως «ξένου πράκτορα» από τις ρωσικές Αρχές. Μετά τον χαρακτηρισμό αυτόν, οι τράπεζες σταμάτησαν να διεκπεραιώνουν τις δωρεές των αναγνωστών, στις οποίες βασιζόταν σε μεγάλο βαθμό η οικονομική επιβίωση του εντύπου. Παράλληλα, πραγματοποιήθηκαν έρευνες τόσο στα γραφεία της εφημερίδας όσο και στο σπίτι του διευθυντή της, ενώ ένας έμπειρος δημοσιογράφος της βρίσκεται σε κατ' οίκον περιορισμό περιμένοντας να δικαστεί.

Ο Μουράτοφ, η Πολιτκόφσκαγια και η ανάγνωση του Κρεμλίνου

Ο πρώην διευθυντής της εφημερίδας, Ντμίτρι Μουράτοφ, είχε περιγράψει το κλίμα πίεσης μιλώντας τον περασμένο μήνα σε εκδήλωση στο Λονδίνο. «Το χειρότερο απ' όλα είναι ότι εμείς, που προϊστάμεθα συντακτικών ομάδων, δεν μπορούμε να προστατεύσουμε τους δημοσιογράφους μας», δήλωσε. Ο Μουράτοφ είχε τιμηθεί το 2021 με το Νόμπελ Ειρήνης, το οποίο μοιράστηκε με τη δημοσιογράφο από τις Φιλιππίνες, Μαρία Ρέσα, και το αφιέρωσε σε έξι συναδέλφους του που δολοφονήθηκαν. Ανάμεσά τους ξεχωρίζει η ερευνήτρια δημοσιογράφος Άννα Πολιτκόφσκαγια, γνωστή για τα αποκαλυπτικά ρεπορτάζ της σχετικά με τους πολέμους της Ρωσίας στην Τσετσενία.

Το Κρεμλίνο επιχειρεί να απομειώσει τη σημασία του κλεισίματος. Ο εκπρόσωπός του, Ντμίτρι Πεσκόφ, υποβάθμισε σήμερα την εξέλιξη, χαρακτηρίζοντάς τη μέρος μιας «τυπικής διαδικασίας εναλλαγής», κατά την οποία ορισμένα μέσα κλείνουν για να δώσουν τη θέση τους σε νέα μέσα ένα περιβάλλον έντονου ανταγωνισμού. Η Μόσχα κατηγορεί ξένες υπηρεσίες πληροφοριών ότι επιχειρούν να υποδαυλίσουν τη δυσαρέσκεια στη ρωσική κοινωνία και έχει υποστηρίξει ότι κάποια μορφή λογοκρισίας είναι αναγκαία ενόσω η Ρωσία αντιμετωπίζει αυτό που ονομάζει «σύρραξη με τη Δύση».

Στον αντίποδα, ορισμένοι στρατιωτικοί bloggers κατηγόρησαν τη Novaya Gazeta ότι προωθούσε συστηματικά αντιρωσική ρητορική, κάτι που η εφημερίδα απέρριψε επανειλημμένα ως ψευδές. Σε άρθρο στον ιστότοπό της, η έμπειρη δημοσιογράφος Ιρίνα Βορομπιόβα εκτίμησε ότι το πνεύμα του εντύπου θα επιβιώσει σαν ένας «καλός ιός»: «Ούτε καν μια πυρηνική έκρηξη δεν θα μπορούσε να το καταστρέψει. Θα συνεχίσει να υπάρχει μέσα σε όλους όσοι υπήρξαν κομμάτι της».