Σκάνδαλο σεξουαλικής κακοποίησης ανηλίκων ταράζει την πολυεθνική δύναμη ασφαλείας στην Αϊτή. Ο ΟΗΕ επιβεβαίωσε τη Δευτέρα τέσσερις καταγγελίες για εκμετάλλευση και σεξουαλικές επιθέσεις εις βάρος ανηλίκων και νεαρής γυναίκας, αποδιδόμενες σε μέλη της Πολυεθνικής Δύναμης Υποστήριξης Ασφαλείας (ΠΑΥΑ) υπό την ηγεσία της Κένυας. Η δύναμη αυτή αναπτύχθηκε το 2024 για να υποστηρίξει την αϊτινή αστυνομία και έχει ήδη αρχίσει να αποσύρεται.
Τι έγινε: Βιασμοί ανηλίκων σε εσωτερικό έγγραφο του ΟΗΕ
Ο εκπρόσωπος του γενικού γραμματέα του ΟΗΕ, Στεφάν Ντουζαρίκ, επιβεβαίωσε δημόσια τις καταγγελίες, παραδεχόμενος ότι ο οργανισμός ενημερώθηκε για τέσσερις υποθέσεις «εκμετάλλευσης και σεξουαλικών επιθέσεων». Σε εσωτερικό έγγραφο που συνοψίζει τα ευρήματα της έρευνας, ο ΟΗΕ αναφέρεται ρητά στον βιασμό 12χρονου κοριτσιού και δύο ακόμη 16χρονων εφήβων, καθώς και σε σεξουαλική βία εις βάρος 18χρονης — χωρίς να δίνονται περισσότερες λεπτομέρειες για την τελευταία υπόθεση. Οι καταγγελίες αφορούν μέλη της ΠΑΥΑ, η οποία είχε φτάσει να αριθμεί έως και χίλιους στρατιωτικούς και αστυνομικούς, στη συντριπτική πλειονότητά τους Κενυάτες.
Η ΠΑΥΑ, παρότι δεν αποτελούσε επίσημη αποστολή του ΟΗΕ, είχε λάβει εντολή από το Συμβούλιο Ασφαλείας να υποστηρίξει την αϊτινή αστυνομία, η οποία αδυνατούσε να αντιμετωπίσει τις ένοπλες συμμορίες που λυμαίνονταν τη χώρα. Η δύναμη αυτή αντικαθίσταται πλέον από τη νεοσύστατη Δύναμη Καταστολής Συμμοριών (ΔΚΣ). Οι τέσσερις κατηγορίες κρίθηκαν «τεκμηριωμένες» και τα ευρήματα διαβιβάστηκαν τόσο στις αρμόδιες εθνικές αρχές όσο και στη διοίκηση της ΠΑΥΑ. Ο Ντουζαρίκ δεν διευκρίνισε τις εθνικότητες των μελών της δύναμης που κατηγορούνται.
Η Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα ανέλαβε τη διενέργεια της έρευνας και «κοινοποίησε τα συμπεράσματα και τις συστάσεις της» τόσο στην ΠΑΥΑ όσο και στα κράτη που αφορά η υπόθεση. Η ταυτότητα των χωρών αυτών δεν έχει γίνει δημόσια γνωστή, όμως η σχέση τους με τις κατηγορίες τις καθιστά υπεύθυνες για τη διεξαγωγή εθνικής έρευνας και την απόδοση ευθυνών στους εμπλεκόμενους.
Αντιδράσεις: Ο ΟΗΕ απαιτεί λογοδοσία, η HRW ζητά εγγυήσεις
Ο Στεφάν Ντουζαρίκ ήταν κατηγορηματικός στη θέση του ΟΗΕ: «Είναι σημαντικό κάθε καταγγελία να γίνεται αντικείμενο διεξοδικής έρευνας από πλευράς της χώρας που έστειλε στρατιωτικούς ή αστυνομικούς και να υπάρξει απόδοση ευθυνών». Η δήλωση αυτή υπογραμμίζει πως ο ΟΗΕ δεν έχει άμεση δικαιοδοσία για την τιμωρία των υπαιτίων, καθώς η ευθύνη βαρύνει τις χώρες αποστολής. Η θέση αυτή αντικατοπτρίζει έναν διαρκή θεσμικό περιορισμό που έχει εκτεθεί επανειλημμένα στο ιστορικό της διεθνούς παρουσίας στην Αϊτή.
Την περασμένη εβδομάδα, η ΜΚΟ Human Rights Watch (HRW) επέστησε δημόσια την προσοχή στην υπόθεση, ζητώντας από τη νέα Δύναμη Καταστολής Συμμοριών να δημιουργήσει ειδικούς «μηχανισμούς» για την πρόληψη παρόμοιων παραβιάσεων. Η κυβέρνηση του Τσαντ έχει ήδη δεσμευτεί να συνεισφέρει 1.500 άνδρες στη νέα δύναμη. Η HRW ήταν απόλυτη: «Οι γυναίκες και τα κορίτσια στην Αϊτή ήδη αντιμετωπίζουν γενικευμένη σεξουαλική βία. Οι διεθνείς δυνάμεις που αποστέλλονται για την αποκατάσταση της ασφάλειας δεν θα πρέπει να χειροτερεύουν την κακοποίησή τους».
Οι καταγγελίες δεν αποτελούν πρωτοφανές φαινόμενο για την Αϊτή. Κατά την περίοδο 2004-2017, υπήρξε σωρεία καταγγελιών για σεξουαλικές κακοποιήσεις και εκμετάλλευση γυναικών και παιδιών από κυανόκρανους του ΟΗΕ που συμμετείχαν στην ειρηνευτική αποστολή MINUSTAH. Ωστόσο, ελάχιστοι από τους εμπλεκόμενους στρατιωτικούς και αστυνομικούς οδηγήθηκαν ενώπιον της δικαιοσύνης στις χώρες τους. Αυτό το ιστορικό ατιμωρησίας επέτεινε τη δυσπιστία του αϊτινού πληθυσμού απέναντι σε κάθε μορφή διεθνούς επέμβασης.
Τι ακολουθεί: Νέα δύναμη υπό αυστηρότερη εποπτεία
Η Δύναμη Καταστολής Συμμοριών (ΔΚΣ) που αντικαθιστά την ΠΑΥΑ καλείται να λειτουργήσει υπό το βάρος αυτών των αποκαλύψεων. Η Human Rights Watch έχει ήδη θέσει ως προϋπόθεση τη θέσπιση μηχανισμών πρόληψης και λογοδοσίας, πριν η νέα δύναμη αναπτυχθεί πλήρως στο έδαφος. Παράλληλα, τα ευρήματα της Ύπατης Αρμοστείας βρίσκονται ήδη στα χέρια των αρμόδιων εθνικών αρχών, που έχουν πλέον την υποχρέωση να ανοίξουν δικές τους εθνικές έρευνες. Το κατά πόσο θα ακολουθήσει ουσιαστική λογοδοσία ή θα επαναληφθεί το μοτίβο της ατιμωρησίας που χαρακτήρισε το σκάνδαλο της MINUSTAH παραμένει το κεντρικό ερώτημα που απασχολεί τις οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
