Ο καγκελάριος της Γερμανίας Φρίντριχ Μερτς πρότεινε σήμερα ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση θα μπορούσε να προχωρήσει σε χαλάρωση των κυρώσεων κατά του Ιράν, στο πλαίσιο μιας ευρύτερης συμφωνίας για τον τερματισμό του πολέμου στη χώρα αυτή. Η πρόταση διατυπώθηκε μετά την ολοκλήρωση της άτυπης συνόδου κορυφής των ηγετών της ΕΕ στην Κύπρο, ωστόσο άλλοι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι τήρησαν επιφυλακτική στάση. Η συζήτηση αυτή ανοίγει νέο κεφάλαιο στη διπλωματική εμπλοκή της Ευρώπης στην κρίση του Ιράν.
Τι είπε ο Μερτς στη σύνοδο της Κύπρου
Μετά την ολοκλήρωση της άτυπης συνόδου κορυφής στην Κύπρο, ο Φρίντριχ Μερτς επισήμανε ότι η ΕΕ θα μπορούσε σταδιακά να χαλαρώσει τις κυρώσεις που επιβάλλει στην Τεχεράνη, εφόσον επιτευχθεί συνολική συμφωνία. «Η χαλάρωση των κυρώσεων μπορεί να αποτελέσει μέρος της διαδικασίας», δήλωσε ο Γερμανός καγκελάριος. «Κανείς δεν έφερε αντιρρήσεις επ’ αυτού. Είναι, ας πούμε, η συμβολή μας για να προωθήσουμε αυτή τη διαδικασία και να φτάσουμε σε μια μόνιμη κατάπαυση του πυρός», συμπλήρωσε. Ο Μερτς εμφανίστηκε διατεθειμένος να αξιοποιήσει το εργαλείο των κυρώσεων ως μοχλό διπλωματικής πίεσης και τελικής επίλυσης της σύγκρουσης.
Παράλληλα, ορισμένοι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι θεωρούν ότι το θέμα των κυρώσεων θα μπορούσε να αποτελέσει το μέσο για την ουσιαστική εμπλοκή της ΕΕ σε μια διπλωματική διέξοδο για το Ιράν. Η πρόταση εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο διεθνών διαβουλεύσεων, με τους Αμερικανούς αξιωματούχους να επισημαίνουν ότι μια συνολική συμφωνία που θα κάλυπτε το πυρηνικό και το βαλλιστικό πρόγραμμα του Ιράν, καθώς και το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, θα μπορούσε να τερματίσει οριστικά τον πόλεμο. Οι Βρυξέλλες επιβάλλουν εδώ και χρόνια κυρώσεις στο Ιράν, οι οποίες περιλαμβάνουν ταξιδιωτικές απαγορεύσεις και πάγωμα περιουσιακών στοιχείων προσώπων και εταιρειών.
Οι κυρώσεις αυτές επιβλήθηκαν ως απάντηση σε τρεις κύριους λόγους: τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο εσωτερικό του Ιράν, την επιθετική πυρηνική δραστηριότητα της Τεχεράνης και τη στρατιωτική στήριξη που παρέχει το Ιράν στη Ρωσία. Το σύνθετο αυτό φορτίο κυρώσεων αντικατοπτρίζει την πολυδιάστατη ανησυχία που εκφράζουν οι Ευρωπαίοι απέναντι στις ενέργειες της Τεχεράνης, τόσο στο εσωτερικό της χώρας όσο και στη διεθνή σκηνή.
Αντιδράσεις Κόστα και φον ντερ Λάιεν
Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα κράτησε αποστάσεις από τις δηλώσεις του Γερμανού καγκελαρίου. Στη συνέντευξη Τύπου που παραχώρησε μετά την ολοκλήρωση των εργασιών της συνόδου, ο Κόστα ήταν σαφής: «είναι πολύ νωρίς να μιλήσουμε» για χαλάρωση των κυρώσεων. Η τοποθέτησή του αυτή αντανακλά την προσοχή που επιδεικνύει μεγάλο τμήμα της ευρωπαϊκής ηγεσίας απέναντι σε βεβιασμένες κινήσεις στο ευαίσθητο αυτό ζήτημα.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν διατύπωσε τη θέση της με μεγαλύτερη λεπτομέρεια, θέτοντας αυστηρές προϋποθέσεις. «Πιστεύουμε ότι η άρση των κυρώσεων θα πρέπει να εξαρτάται από την επαλήθευση της αποκλιμάκωσης, ιδίως την πρόοδο στις διεθνείς προσπάθειες για τον περιορισμό της πυρηνικής απειλής και σε μια αλλαγή στην καταστολή του ίδιου του λαού» του Ιράν, ανέφερε η φον ντερ Λάιεν στην κοινή συνέντευξη Τύπου. Ουσιαστικά, η πρόεδρος της Επιτροπής έθεσε ως βασικό όρο την επαληθεύσιμη αλλαγή πορείας εκ μέρους της Τεχεράνης, τόσο στο πυρηνικό όσο και στο εσωτερικό πεδίο.
Η απόκλιση απόψεων μεταξύ των κορυφαίων αξιωματούχων της ΕΕ αναδεικνύει πόσο δύσκολη είναι η επίτευξη κοινής ευρωπαϊκής στάσης σε ένα τόσο σύνθετο διπλωματικό ζήτημα. Ο Μερτς φαίνεται να εκπροσωπεί μια πιο ενεργητική προσέγγιση, σύμφωνα με την οποία η ΕΕ οφείλει να παίξει ρόλο στη διπλωματική επίλυση μέσω κινήτρων, ενώ οι Κόστα και φον ντερ Λάιεν τάσσονται υπέρ μιας πιο προσεκτικής και επαλήθευσης-εξαρτώμενης στρατηγικής.
Τι ακολουθεί
Η συζήτηση γύρω από τις κυρώσεις στο Ιράν δεν αναμένεται να κλείσει σύντομα. Οι διαφορετικές τοποθετήσεις που εκφράστηκαν στην Κύπρο δείχνουν ότι η ΕΕ δεν έχει ακόμη διαμορφώσει ενιαία γραμμή. Οι επόμενες διπλωματικές κινήσεις θα εξαρτηθούν σε μεγάλο βαθμό από την πρόοδο των διαπραγματεύσεων για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και τυχόν αλλαγές στη συμπεριφορά της Τεχεράνης σε εσωτερικό και εξωτερικό επίπεδο. Η πρόταση Μερτς πάντως έχει ήδη ανοίξει μια νέα συζήτηση στους κόλπους της ευρωπαϊκής διπλωματίας.
