Σοβαρή προειδοποίηση από την επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας για το ενεργειακό μέλλον της ηπείρου. Η Κριστίν Λαγκάρντ χαρακτήρισε το υφιστάμενο ενεργειακό καθεστώς στην Ευρώπη «σαφώς μη βιώσιμο», την Τρίτη 5 Μαΐου, σε ομιλία της στη Φρανκφούρτη, επισημαίνοντας τους κινδύνους που απορρέουν από την υπερβολική εξάρτηση της ηπείρου από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα. Η τοποθέτηση έγινε στο πλαίσιο συνεδρίου που συνδιοργάνωσαν η ΕΚΤ, το ιδιωτικό πανεπιστήμιο της Φρανκφούρτης και το ερευνητικό κέντρο Cetex του Λονδίνου.
Τι είπε η Λαγκάρντ για την ενεργειακή εξάρτηση
Η Κριστίν Λαγκάρντ ανέδειξε ένα κρίσιμο δομικό πρόβλημα της ευρωπαϊκής οικονομίας: η Ευρώπη εισάγει περίπου το 60% της ενέργειάς της, και μάλιστα σχεδόν εξ ολοκλήρου από ορυκτά καύσιμα. Αυτή η εξάρτηση επιφέρει βαρύ οικονομικό κόστος, το οποίο επιβαρύνει νοικοκυριά και επιχειρήσεις κάθε φορά που οι διεθνείς τιμές ενέργειας εκτοξεύονται. Η ίδια τόνισε ότι η άνοδος των τιμών προέρχεται σε μεγάλο βαθμό από τις διεθνείς αγορές, καθιστώντας την Ευρώπη ευάλωτη σε εξωτερικές πιέσεις που δεν μπορεί να ελέγξει.
Σύμφωνα με εσωτερικές αναλύσεις της ΕΚΤ, υπάρχουν ενδεικτικά παραδείγματα χωρών που κατάφεραν να αντισταθούν καλύτερα σε αυτές τις πιέσεις. Η Ισπανία και η Πορτογαλία, δύο χώρες που βασίζουν την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειάς τους περισσότερο σε μη ορυκτές πηγές, κατόρθωσαν να προστατευθούν αποτελεσματικότερα από την εκτίναξη των τιμών του φυσικού αερίου. Αυτά τα δεδομένα αποτελούν, κατά την Λαγκάρντ, χειροπιαστή απόδειξη ότι η ενεργειακή μετάβαση δεν αποτελεί μόνο περιβαλλοντική επιταγή, αλλά και οικονομική αναγκαιότητα. Οι εναλλακτικές πηγές ενέργειας «προσφέρουν την πιο προφανή οδό» για τη μείωση των αντιθέσεων μεταξύ των τριών κεντρικών στόχων της ευρωπαϊκής ενεργειακής πολιτικής: ασφάλεια εφοδιασμού, περιβαλλοντική βιωσιμότητα και προσιτές τιμές.
Ωστόσο, η επικεφαλής της ΕΚΤ επισήμανε ότι ο τρόπος υλοποίησης της μετάβασης έχει εξίσου μεγάλη σημασία με τον ίδιο τον στόχο. Η εύρεση «των πιο αποδοτικών διαδρομών σε οικονομικό επίπεδο» αποτελεί προϋπόθεση για να επιτευχθούν ταυτόχρονα ανάπτυξη και απανθρακοποίηση, δύο στόχοι που συχνά αντιμετωπίζονται ως αντίθετοι, αλλά που η ίδια θεωρεί συμβατούς υπό τις κατάλληλες συνθήκες.
Κλιματική κρίση και πολιτικοποίηση του ζητήματος
Η Λαγκάρντ αναφέρθηκε και στη συμφωνία του Παρισιού για το κλίμα του 2015, που έθεσε ως στόχο τον περιορισμό της υπερθέρμανσης του πλανήτη στους 2°C — ή ακόμη και στον 1,5°C — σε σχέση με την προβιομηχανική εποχή. Επισήμανε ότι παρά τη δέσμευση αυτή, η τελευταία δεκαετία αποδείχθηκε «η πιο θερμή που έχει καταγραφεί ποτέ», γεγονός που καταδεικνύει το χάσμα μεταξύ διακηρύξεων και πράξεων. Η συνολική ανταπόκριση, τόσο από τις κυβερνήσεις όσο και από τις κοινωνίες, «παρέμεινε κατώτερη αυτής που απαιτεί η κατάσταση», δήλωσε κατηγορηματικά.
Ένα από τα κεντρικά εμπόδια που εντόπισε η Κριστίν Λαγκάρντ είναι η πολιτικοποίηση της κλιματικής συζήτησης. «Η κλιματική αλλαγή — ένα φαινόμενο που επιβάλλεται ανεξάρτητα από πολιτικές θέσεις — έγινε από μόνο του ένα κομματικό θέμα», σημείωσε χαρακτηριστικά. Αυτή η μετατροπή επιστημονικής πραγματικότητας σε ιδεολογικό πεδίο σύγκρουσης δυσχεραίνει την επίτευξη συναίνεσης και καθυστερεί τις αναγκαίες αποφάσεις. Παράλληλα, δημιουργεί σύγχυση στους πολίτες και αποδυναμώνει την εμπιστοσύνη στις επιστημονικές αναλύσεις.
Για να ξεπεραστεί αυτό το αδιέξοδο, η Λαγκάρντ κάλεσε σε «αμερόληπτη» προσέγγιση: επιλογή της σχετικής πληροφορίας, αποφυγή του «περιττού θορύβου» και ενίσχυση της ικανότητας τόσο των πολιτών όσο και των υπεύθυνων χάραξης πολιτικής να κατανοούν τα κρίσιμα σήματα και τα διακυβεύματα. Η θέση αυτή αντικατοπτρίζει μια ευρύτερη ανησυχία για τον τρόπο με τον οποίο η δημόσια συζήτηση επηρεάζει τις ενεργειακές και κλιματικές πολιτικές σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Τι ακολουθεί μετά τις δηλώσεις της ΕΚΤ
Οι δηλώσεις της Λαγκάρντ έρχονται σε μια κρίσιμη συγκυρία για την ευρωπαϊκή ενεργειακή πολιτική, καθώς η Ευρωπαϊκή Ένωση επιχειρεί να επιταχύνει την απεξάρτησή της από τα ορυκτά καύσιμα. Η έμφαση που έδωσε η επικεφαλής της ΕΚΤ στην οικονομική αποδοτικότητα της μετάβασης υποδηλώνει ότι η Κεντρική Τράπεζα παρακολουθεί στενά τις επιπτώσεις της ενεργειακής κρίσης στη νομισματική σταθερότητα και τον πληθωρισμό. Το συνέδριο της Φρανκφούρτης αναμένεται να παράξει αναλύσεις και προτάσεις που θα τροφοδοτήσουν τον διάλογο για τον επανασχεδιασμό της ευρωπαϊκής ενεργειακής αρχιτεκτονικής τους επόμενους μήνες.
