Μία από τις πιο σκοτεινές και ανατριχιαστικές σελίδες του πολέμου στη Βοσνία έρχεται στο φως μέσα από ένα νέο βιβλίο που προκαλεί σοκ στη διεθνή κοινή γνώμη. Σύμφωνα με τις αποκαλύψεις του Κροάτη δημοσιογράφου Ντομαγκόι Μάργκετιτς, πλούσιοι ξένοι —με καταβολή αστρονομικών ποσών— συμμετείχαν ενεργά σε επιθέσεις ελεύθερων σκοπευτών εναντίον αμάχων κατά τη διάρκεια της πολιορκίας του Σαράγεβο, μετατρέποντας έναν πόλεμο σε οργανωμένο κυνήγι ανθρώπων. Οι καταγγελίες αυτές, που δημοσίευσε η βρετανική εφημερίδα The Times, ανοίγουν ένα κεφάλαιο τρόμου που παρέμενε κλειστό για δεκαετίες.
Το βιβλίο που αποκαλύπτει το ανείπωτο
Το βιβλίο του Μάργκετιτς φέρει τον εύγλωττο τίτλο «Pay and Shoot» — «Πλήρωσε και Πυροβόλησε» — και στηρίζεται, σύμφωνα με τον συγγραφέα, σε πρωτότυπα έγγραφα που του παρέδωσε ο Βόσνιος αξιωματικός πληροφοριών Νετζάντ Ούγκλιεν. Ο Ούγκλιεν είχε συγκεντρώσει μαρτυρίες από μέλη σερβοβοσνιακών πολιτοφυλακών, τεκμηριώνοντας με λεπτομέρεια τι ακριβώς συνέβαινε στις γραμμές της πολιορκίας. Η ζωή του, ωστόσο, κόπηκε απότομα: ο Ούγκλιεν δολοφονήθηκε το 1996, λίγο μετά τη λήξη του πολέμου, μεταφέροντας μαζί του ό,τι γνώριζε. Τα έγγραφα που άφησε πίσω του αποτελούν τη βάση των σοκαριστικών αποκαλύψεων του βιβλίου.
Σύμφωνα με τους ισχυρισμούς, οι ενδιαφερόμενοι κατέβαλλαν έως και 80.000 γερμανικά μάρκα —ποσό που αντιστοιχούσε τότε σε περίπου 53.000 δολάρια— για να σκοτώσουν γυναίκες μέσης ηλικίας. Η λεγόμενη «τιμή» αυξανόταν δραματικά ανάλογα με τα θύματα: 95.000 μάρκα για νεαρές γυναίκες και έως 110.000 μάρκα —περίπου 72.000 δολάρια της εποχής— για εγκύους γυναίκες. Πρόκειται για ένα ιδιότυπο «τιμοκατάλογο» θανάτου που παγώνει το αίμα και αποτυπώνει την πλήρη απανθρωπία εκείνης της περιόδου. Ο Μάργκετιτς δήλωσε στους Times ότι «οι ξένοι συναγωνίζονταν μεταξύ τους για το ποιος θα κατάφερνε να πυροβολήσει τις πιο όμορφες γυναίκες».
Αριστοκράτες και μυστικές υπηρεσίες στη σκιά της πολιορκίας
Ιδιαίτερα ανατριχιαστική είναι η αναφορά του βιβλίου σε έναν Ευρωπαίο γαλαζοαίματο, ο οποίος δεν κατονομάζεται, αλλά περιγράφεται με λεπτομέρεια. Σύμφωνα με τις μαρτυρίες που κατέγραψε ο Ούγκλιεν, ο άνδρας αυτός έφτανε στην περιοχή με ελικόπτερο, διέμενε στη Βόγκοστσα, κοντά στο Σαράγεβο, και ζητούσε ρητά να στοχεύει παιδιά. Η περιγραφή αυτή ξεπερνά κάθε όριο και θέτει ερωτήματα για το πόσο βαθιά έφτανε η εμπλοκή ισχυρών προσώπων στα εγκλήματα εκείνης της εποχής.
Παράλληλα, ο Μάργκετιτς αποκαλύπτει ότι η ιδέα των λεγόμενων «σαφάρι ανθρώπων» δεν προήλθε από τη Σερβία, αλλά από την Κροατία. Ο συγγραφέας συνδέει την υπόθεση με τον Ζβόνκο Χόρβατιντσιτς, ο οποίος φέρεται να εργαζόταν για τις γιουγκοσλαβικές μυστικές υπηρεσίες πριν από τους πολέμους της δεκαετίας του 1990. «Ήταν μια δραστηριότητα που ελεγχόταν από τις υπηρεσίες ασφαλείας, επειδή εμπλέκονταν ξένοι», εξηγεί ο Μάργκετιτς. Σε αυτό το πλαίσιο, ο ίδιος αναφέρει ότι πλούσιοι Ιταλοί προσέγγισαν τον Χόρβατιντσιτς το καλοκαίρι του 1992 εκφράζοντας ενδιαφέρον να μεταβούν στη Βοσνία για να λάβουν μέρος στις επιθέσεις.
Η πολιορκία του Σαράγεβο διήρκεσε από τις 5 Απριλίου 1992 έως τις 29 Φεβρουαρίου 1996 και αποτελεί τη μεγαλύτερη πολιορκία πρωτεύουσας στην ιστορία του σύγχρονου πολέμου. Υπερέβη κατά τρεις φορές σε διάρκεια τη Μάχη του Στάλινγκραντ και ήταν μεγαλύτερη ακόμη και από την περίφημη πολιορκία του Λένινγκραντ. Κατά τη διάρκειά της, περισσότεροι από 10.000 άνθρωποι εκτιμάται ότι έχασαν τη ζωή τους από πυρά ελεύθερων σκοπευτών και βομβαρδισμούς — αριθμός που αποκτά ακόμη πιο τρομακτικές διαστάσεις υπό το πρίσμα των νέων αποκαλύψεων. Οι καταγγελίες του βιβλίου «Pay and Shoot» υπενθυμίζουν ότι κάποιοι από αυτούς τους θανάτους ενδέχεται να μην ήταν απλώς θύματα πολέμου, αλλά θύματα επίδειξης πλούτου και εξουσίας σε μια πόλη που ματώνει.
