Ένα κρίσιμο ορόσημο για την αμερικανική οικονομία έχει περάσει σχεδόν απαρατήρητο στον δημόσιο διάλογο, παρότι τα σήματα κινδύνου αναβοσβήνουν εδώ και καιρό: το κρατικό χρέος των ΗΠΑ ξεπέρασε πλέον το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν της χώρας, σε μια συγκυρία γεμάτη γεωπολιτικές και οικονομικές αναταράξεις. Το γεγονός αυτό δεν αποτελεί απλώς αριθμητική ανωμαλία — είναι ένα ηχηρό καμπανάκι για τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα της αμερικανικής δημοσιονομικής πολιτικής. Παράλληλα, το παγκόσμιο χρέος έχει εκτιναχθεί σε αστρονομικά επίπεδα, αγγίζοντας τα 353 τρισεκατομμύρια δολάρια, μια εικόνα που προκαλεί ανησυχία στους οικονομολόγους ανά τον κόσμο. Η ερώτηση που τίθεται δεν είναι τόσο το αν το χρέος ξεπέρασε το ΑΕΠ, αλλά γιατί φτάσαμε σε αυτό το σημείο και πού οδηγούμαστε από εδώ.
Το Υπουργείο Εμπορίου των ΗΠΑ ανακοίνωσε πρόσφατα ότι το ετήσιο ΑΕΠ ανήλθε στα 31,9 τρισεκατομμύρια δολάρια κατά το πρώτο τρίμηνο του τρέχοντος έτους. Αυτό το νούμερο, αν και εντυπωσιακό, υπολείπεται του κρατικού χρέους που βρίσκεται στα χέρια τρίτων, το οποίο ανέρχεται σε 31,4 τρισεκατομμύρια δολάρια. Αποτέλεσμα αυτής της αναντιστοιχίας είναι ο λόγος χρέους προς ΑΕΠ να ξεπερνά πλέον το 100%, ένα όριο που λειτουργεί ως ψυχολογικό και αναλυτικό κατώφλι για τους οικονομολόγους παγκοσμίως. Σε αυτό το πλαίσιο, οι δημοσιονομικές προοπτικές των Ηνωμένων Πολιτειών χαρακτηρίζονται από αναλυτές ως ζοφερές, χωρίς να αντιμετωπίζονται με την αναγκαία σοβαρότητα στον πολιτικό διάλογο.
Από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο στις Μέρες μας
Η τελευταία φορά που ο λόγος χρέους προς ΑΕΠ των Ηνωμένων Πολιτειών ξεπέρασε το 100% ήταν αμέσως μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, γύρω στο 1946. Τότε, η χώρα ανέρρωνε από μια τιτάνια πολεμική σύγκρουση, με χρέη που είχαν συσσωρευτεί για τη χρηματοδότηση του πολέμου, αλλά και με συνθήκες που ευνοούσαν την ανάκαμψη. Η Αμερική του 1946 διέθετε νεανικό πληθυσμό, ισχυρές προοπτικές οικονομικής ανάπτυξης και πολιτική βούληση για δημοσιονομική πειθαρχία — ένα συνδυασμό που επέτρεψε τη σταδιακή μείωση του χρέους. Ωστόσο, στη σύγχρονη εποχή, το όριο αυτό παραβιάστηκε ξανά κατά τις πρώτες ημέρες της πανδημίας του Covid-19, όταν η οικονομική δραστηριότητα κατέρρευσε και τα κρατικά έξοδα εκτοξεύτηκαν για να αντιμετωπιστεί η κρίση.
Σε αυτό το πλαίσιο, η σύγκριση με τη σημερινή κατάσταση αποκαλύπτει μια πικρή πραγματικότητα. Η Αμερική του 2024 αντιμετωπίζει ακριβώς τις αντίθετες συνθήκες από εκείνες του μεταπολεμικού θαύματος: έναν γηράσκοντα πληθυσμό που επιβαρύνει τα συστήματα κοινωνικής πρόνοιας, αυξανόμενες δαπάνες για παροχές και επίμονα δημοσιονομικά ελλείμματα. Παράλληλα, δεν υπάρχει ορατή πολιτική δέσμευση για δημοσιονομική εξυγίανση, ούτε αξιόπιστο σχέδιο για τον περιορισμό των συνεχόμενων ελλειμμάτων. Αυτές οι ανησυχίες παραμένουν στο περιθώριο του πολιτικού διαλόγου, χωρίς να τυγχάνουν της αντιμετώπισης που επιβάλλει η σοβαρότητα της κατάστασης.
Ζοφερές Προβλέψεις: Το 120% και τα Τρισεκατομμύρια σε Τόκους
Το Γραφείο Προϋπολογισμού του Κογκρέσου δεν αφήνει περιθώρια αισιοδοξίας: ο λόγος χρέους προς ΑΕΠ βρίσκεται σε ανοδική τροχιά που θα τον οδηγήσει στο 120% έως το 2036, μια πορεία που δύσκολα θα αναστραφεί χωρίς δραστικές παρεμβάσεις. Τα ομοσπονδιακά έσοδα αναμένεται να κυμανθούν μεταξύ 17% και 18% του ΑΕΠ τα επόμενα χρόνια, ενώ οι δαπάνες θα υπερβαίνουν συστηματικά το 23% του ΑΕΠ. Αυτό δημιουργεί ένα χάσμα της τάξης του 6% του ΑΕΠ, ποσοστό που υπερβαίνει τον προβλεπόμενο ρυθμό ανάπτυξης, γεγονός που σημαίνει ότι ο λόγος χρέους θα συνεχίσει να διογκώνεται. Αυτή η αριθμητική δεν αφήνει περιθώρια για καθησυχαστικές δηλώσεις ή αναβολή των αναγκαίων μεταρρυθμίσεων.
Σε αυτό το πλαίσιο, τα έξοδα τόκων της ομοσπονδιακής κυβέρνησης αναμένεται να ξεπεράσουν τα 1,5 τρισεκατομμύρια δολάρια και να αντιστοιχούν στο 4% του ΑΕΠ μέχρι το 2031. Πρόκειται για τεράστιους πόρους που «καίγονται» στην εξυπηρέτηση του χρέους, αντί να επενδύονται σε παιδεία, υποδομές ή καινοτομία. Οι αναλυτές του Axios υπογραμμίζουν ότι αυτές οι προβλέψεις βασίζονται στην υπόθεση ότι τα επιτόκια παραμένουν σε επίπεδα συγκρίσιμα με τα σημερινά, με το 10ετές ομόλογο του Δημοσίου να αποδίδει περίπου 4,4%. Εάν οι επενδυτές ομολόγων χάσουν την εμπιστοσύνη τους ή τα επιτόκια αυξηθούν, το σενάριο μπορεί να γίνει ακόμη πιο δυσοίωνο.
Για να γίνει πιο κατανοητό το πρόβλημα, οι αναλυτές καταφεύγουν σε μια εύγλωττη αναλογία: φανταστείτε μια οικογένεια με ετήσιο εισόδημα 100.000 δολαρίων που έχει συγκεντρώσει χρέη ίσου ύψους. Εάν αυτά τα χρέη προέκυψαν από έκτακτα και μη επαναλαμβανόμενα έξοδα, με χαμηλό επιτόκιο και αυξανόμενο εισόδημα, η κατάσταση δεν είναι απαραίτητα ανησυχητική. Αν, όμως, η οικογένεια δανείστηκε για να καλύψει τα καθημερινά της έξοδα που ξεπερνούν τα έσοδά της, επιβαρυνόμενη με υψηλό επιτόκιο, τότε η κατάσταση είναι εξαιρετικά επικίνδυνη. Σύμφωνα με τους αναλυτές, η αμερικανική κυβέρνηση μοιάζει πολύ περισσότερο με τη δεύτερη οικογένεια, και αυτή η διαπίστωση θα έπρεπε να προκαλεί σοβαρή ανησυχία σε κάθε επίπεδο λήψης αποφάσεων στην Ουάσινγκτον.
