Ο πληθωρισμός στις ΗΠΑ εκτινάχθηκε στο 3,8% τον Απρίλιο, φτάνοντας στο υψηλότερο επίπεδό του από τον Μάιο του 2023, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία που δημοσιοποιήθηκαν την Τρίτη. Κύρια αιτία είναι η κατακόρυφη άνοδος της τιμής της βενζίνης, η οποία συνδέεται άμεσα με τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή. Τα νέα δεδομένα φέρνουν επίσης στο φως μια ανησυχητική τάση: οι μισθοί των Αμερικανών εργαζομένων υπολείπονται για πρώτη φορά εδώ και τρία χρόνια του ανεβαίνοντος πληθωρισμού. Η κυβέρνηση Τραμπ επιμένει ότι οι αναταράξεις αυτές είναι παροδικές, ενώ οι ενδιάμεσες εκλογές πλησιάζουν.
Ο πόλεμος στο Ιράν εκτοξεύει την τιμή της βενζίνης
Ο Δείκτης Τιμών Καταναλωτή (CPI) αυξήθηκε κατά 3,8% τον Απρίλιο σε ετήσια βάση, σε σχέση με 3,3% τον Μάρτιο και 2,4% τον Φεβρουάριο, σε μια αδιάκοπη ανοδική τάση που απασχολεί έντονα τους αναλυτές. Η τιμή της βενζίνης αποτελεί τον κυρίαρχο παράγοντα της επιτάχυνσης αυτής, καθώς έχει εκτοξευθεί κατά +28,4% σε ετήσια βάση. Ένα γαλόνι απλής βενζίνης — περίπου 3,8 λίτρα — κοστίζει σήμερα περίπου 4,5 δολάρια στις ΗΠΑ, έναντι 3 δολαρίων πριν από το ξέσπασμα των εχθροπραξιών, σύμφωνα με στοιχεία της Αμερικανικής Ένωσης Αυτοκινήτου (ΑΑΑ). Πρακτικά, αυτό σημαίνει ότι ο μέσος Αμερικανός δαπανά σήμερα 50% περισσότερα για να γεμίσει το ρεζερβουάρ του σε σχέση με πριν από τον πόλεμο.
Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου με τα αμερικανοϊσραηλινά πλήγματα στο Ιράν και παραμένει σε αδιέξοδο, με την τιμή του πετρελαίου να διατηρείται σταθερά πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι. Οι τιμές ενέργειας αυξήθηκαν κατά σχεδόν 4% μηνιαία τον Απρίλιο, ενώ σε ετήσια βάση το ενεργειακό κόστος έχει ανέλθει κατά 18%. Τα αεροπορικά εισιτήρια ακολουθούν ανάλογη τροχιά, με άνοδο περίπου 3% τον Απρίλιο, καθώς οι αεροπορικές εταιρείες μετακυλούν το αυξημένο κόστος καυσίμων στους επιβάτες. Ο πληθωρισμός δεν περιορίζεται μόνο στα καύσιμα — τα είδη παντοπωλείου και η υπηρεσία delivery κατέγραψαν επίσης τη μεγαλύτερη μηνιαία άνοδο εδώ και αρκετούς μήνες.
Στο επίκεντρο του ενεργειακού προβλήματος βρίσκονται τα Στενά του Ορμούζ, ένας πλωτός δρόμος πλάτους μόλις 23 μιλίων από τον οποίο διέρχεται το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου. Το γεγονός ότι το Ιράν κατάφερε να διαταράξει τόσο δραστικά την παγκόσμια αγορά ενέργειας αποκαλύπτει σημαντικές δομικές αδυναμίες στην αλυσίδα εφοδιασμού, σύμφωνα με οικονομολόγους και στρατιωτικούς εμπειρογνώμονες. Ο ΟΠΕΚ αντιμετωπίζει πλέον σενάρια συρρίκνωσης ή και διάλυσης ως αποτέλεσμα της κρίσης, κάτι που θα μπορούσε να οδηγήσει σε μείωση των τιμών πετρελαίου μακροπρόθεσμα. Παράλληλα, η συζήτηση για επιτάχυνση της μετάβασης στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας κερδίζει ξανά έδαφος διεθνώς.
Οι μισθοί «χάνουν» για πρώτη φορά εδώ και τρία χρόνια
Τα στοιχεία του Απριλίου έφεραν στο φως ένα ανησυχητικό εύρημα για τα αμερικανικά νοικοκυριά: οι μισθοί των χαμηλόβαθμων εργαζομένων αυξήθηκαν κατά 3,6%, ποσοστό κατώτερο του πληθωρισμού που διαμορφώθηκε στο 3,8%. Αυτό σημαίνει ότι οι πραγματικοί μισθοί μειώθηκαν κατά 0,2%, σημειώνοντας την πρώτη ετήσια πτώση από το 2023. Η αναιμική αγορά εργασίας περιορίζει επιπλέον τη δυνατότητα των εργαζομένων να αλλάξουν εργοδότη και να διεκδικήσουν υψηλότερες απολαβές, παγιδεύοντας πολλούς σε μια σταδιακή διάβρωση της αγοραστικής τους δύναμης. Τα αμερικανικά νοικοκυριά έχουν ήδη «απορροφήσει» σωρευτικό πληθωρισμό περίπου 30% από την πανδημία, και η νέα πίεση έρχεται να επιβαρύνει ακόμη περισσότερο τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς.
Ο οικονομολόγος Τζέιμς Μακάν της Edward Jones επισημαίνει ότι «τα αμερικανικά νοικοκυριά συνεχίζουν να υφίστανται το βάρος του αυξανόμενου ενεργειακού κόστους, το οποίο προστίθεται στο κύμα πληθωρισμού που υπάρχει ήδη από την πανδημία». Η αδυναμία αυτή αντικατοπτρίζεται και στις καταναλωτικές δαπάνες, που αποτελούσαν μέχρι πρότινος τη βασική κινητήρια δύναμη της αμερικανικής οικονομίας. Χωρίς τη ζήτηση από τα νοικοκυριά, οι προοπτικές ανάπτυξης μεσοπρόθεσμα δείχνουν να επιδεινώνονται, ενώ η αβεβαιότητα για την πορεία του πολέμου συντηρεί την αστάθεια στις αγορές.
Στην πολιτική διάσταση, η ακρίβεια αναδεικνύεται σε «αχίλλειο πτέρνα» για την κυβέρνηση Τραμπ — με μεγάλη ειρωνεία, αφού αυτό ήταν ακριβώς το επιχείρημα που ο Ρεπουμπλικάνος εκσφενδόνιζε κατά του Μπάιντεν στην προεκλογική εκστρατεία. Η κυβέρνηση του Λευκού Οίκου διαβεβαιώνει ότι οι οικονομικές αναταράξεις είναι παροδικές και ότι η αποκατάσταση της αγοραστικής δύναμης των πολιτών παραμένει πρωταρχική προτεραιότητα. Οι δηλώσεις αυτές γίνονται λίγους μήνες πριν από τις κρίσιμες ενδιάμεσες εκλογές, όπου η οικονομία αναμένεται να αποτελέσει το κεντρικό πεδίο της αντιπαράθεσης.
Τι ακολουθεί: Κίνδυνος νέων ανατιμήσεων
Οι προοπτικές για τους επόμενους μήνες δεν φαίνονται ευνοϊκές. Σύμφωνα με αναλυτές, «όσο τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν ουσιαστικά κλειστά, αυξάνεται ο κίνδυνος να μην έχουμε ακόμη δει την κορύφωση των πιέσεων στις τιμές». Το ενδεχόμενο συμφωνίας για τον τερματισμό του πολέμου παραμένει ανοιχτό, χωρίς να είναι σαφές πότε ή αν αυτό θα επιτευχθεί. Το Ιράν ενδέχεται να μη συρρικνωθεί οικονομικά στο βαθμό που ελπίζουν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ, ενώ παράλληλα δεν αποκλείεται να συνεχίσει να χρηματοδοτεί εστίες αστάθειας στην περιοχή. Η παγκόσμια κοινότητα εξετάζει τη δημιουργία νέων αγωγών που θα παρακάμπτουν τα Στενά, καθώς και την επίσπευση της μετάβασης στις ανανεώσιμες πηγές, αλλά αυτές οι λύσεις απαιτούν χρόνο που οι Αμερικανοί καταναλωτές δεν έχουν αυτή τη στιγμή.
