Το κυβερνών κόμμα ΑΚΡ του Τούρκου προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν προχωρά σε μια κίνηση με άμεσες γεωπολιτικές προεκτάσεις για ολόκληρη την ευρύτερη περιοχή της ανατολικής Μεσογείου και του Αιγαίου. Σύμφωνα με αποκαλυπτικό δημοσίευμα του Bloomberg, η Άγκυρα προωθεί νομοσχέδιο που θα εξουσιοδοτεί τον Ερντογάν να ανακηρύξει Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη έως και 200 ναυτικά μίλια — δηλαδή περίπου 370 χιλιόμετρα — από τις τουρκικές ακτές. Η κίνηση αυτή έρχεται να σηματοδοτήσει ότι η Τουρκία δεν πρόκειται να παραμείνει αμέτοχη στη διαμάχη για τους ενεργειακούς πόρους της περιοχής, ενώ παράλληλα αμφισβητεί ευθέως τις αξιώσεις της Ελλάδας και της Κύπρου. Πρόκειται για μια εξέλιξη που αναμένεται να οξύνει περαιτέρω τις εντάσεις στη θαλάσσια περιοχή, εκεί όπου τα συμφέροντα πολλών χωρών συγκρούονται ήδη εδώ και χρόνια.
Τι προβλέπει το νομοσχέδιο του ΑΚΡ
Το νομοσχέδιο, όπως το περιγράφει το Bloomberg, θα δίνει στον Ερντογάν εκτεταμένες εξουσίες για τη διεκδίκηση τουρκικών δικαιωμάτων σε θαλάσσιες περιοχές που σήμερα αποτελούν αντικείμενο διεθνών αντιδικιών. Συγκεκριμένα, το κείμενο αφορά δικαιώματα αλιείας, εξόρυξης ορυκτών πόρων και γεωτρήσεων σε περιοχές που η Τουρκία θεωρεί εντός της σφαίρας επιρροής της. Ιδιαίτερης σημασίας είναι η πρόβλεψη για δημιουργία θαλάσσιων πάρκων σε «αμφισβητούμενα ύδατα» του Αιγαίου και της ανατολικής Μεσογείου, εκεί δηλαδή όπου οι αξιώσεις Ελλάδας και Κύπρου αλληλεπικαλύπτονται με εκείνες της Άγκυρας. Ο χάρτης που συνοδεύει το νομοσχέδιο αναδεικνύει περιοχές που σχετίζονται με την οριοθέτηση ΑΟΖ Ελλάδας-Αιγύπτου, αλλά και το αμφιλεγόμενο τουρκολιβυκό μνημόνιο, το οποίο η Αθήνα και η διεθνής κοινότητα έχουν απορρίψει ως αντίθετο στο διεθνές δίκαιο.
Η κίνηση της Άγκυρας έρχεται ως απάντηση στις ενεργειακές φιλοδοξίες Ελλάδας και Κύπρου στην ανατολική Μεσόγειο, σύμφωνα με πηγές του Bloomberg. Η Τουρκία στέλνει έτσι ένα ξεκάθαρο μήνυμα: δεν πρόκειται να περιθωριοποιηθεί ούτε να αποδεχθεί τετελεσμένα που αφορούν τους φυσικούς πόρους των θαλασσών που η ίδια θεωρεί εντός των δικαιωμάτων της. Αξίζει να σημειωθεί ότι η Τουρκία είναι ένα από τα λίγα κράτη που δεν έχουν επικυρώσει τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), η οποία επιτρέπει στα παράκτια κράτη να δημιουργούν ΑΟΖ έως 200 ναυτικών μιλίων, με τις αλληλεπικαλυπτόμενες αξιώσεις να επιλύονται μέσω διμερών συμφωνιών. Αυτή ακριβώς η μη επικύρωση αποτελεί διαχρονική πηγή νομικής αμφισβήτησης, καθώς η Αθήνα και η Λευκωσία στηρίζουν τις θέσεις τους ακριβώς στη Σύμβαση αυτή.
Οι διαφορές που τεντώνουν το σχοινί
Μία από τις πιο κρίσιμες πτυχές της ελληνοτουρκικής διαφοράς αφορά το καθεστώς των ελληνικών νησιών στο Αιγαίο. Η Τουρκία αρνείται να αναγνωρίσει ότι τα πολλά νησιά της Ελλάδας — μερικά εκ των οποίων βρίσκονται σε απόσταση ολίγων χιλιομέτρων από τις τουρκικές ακτές — έχουν πλήρη δικαιώματα σε θαλάσσιες ζώνες, όπως ορίζει το διεθνές δίκαιο. Η Άγκυρα υποστηρίζει ότι η υφαλοκρηπίδα πρέπει να υπολογίζεται από τις ηπειρωτικές ακτές και όχι από τα νησιά, μια θέση που ουσιαστικά αποκλείει μεγάλο μέρος της ελληνικής θαλάσσιας επικράτειας. Ωστόσο, η ίδια λογική επεκτείνεται και στην Κύπρο: η Τουρκία επιμένει ότι τα νησιωτικά κράτη δικαιούνται μόνο χωρικά ύδατα έως 12 ναυτικά μίλια, αρνούμενη στη Λευκωσία το δικαίωμα ΑΟΖ σε θαλάσσιες εκτάσεις πλούσιες σε υδρογονάνθρακες. Επιπλέον, το ψευδοκράτος στα κατεχόμενα τμήματα της Κύπρου εγείρει δικές του αξιώσεις για εκμετάλλευση ενεργειακών πόρων στα ανοικτά των κυπριακών ακτών, περιπλέκοντας ακόμα περισσότερο το ήδη φορτισμένο σκηνικό.
Σε αυτό το πλαίσιο, οι ΗΠΑ έχουν καλέσει επανειλημμένα την Ελλάδα και την Τουρκία να συνεχίσουν τον διάλογο για την επίλυση των διαφορών τους, ιδίως σε ό,τι αφορά τις έρευνες για πετρέλαιο και φυσικό αέριο στην ανατολική Μεσόγειο. Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ήδη απειλήσει με κυρώσεις την Τουρκία σε προηγούμενες περιπτώσεις, όταν τουρκικά γεωτρητικά σκάφη επιχείρησαν σε αμφισβητούμενα ύδατα κατόπιν πίεσης από Αθήνα και Λευκωσία. Ωστόσο, οι απειλές αυτές δεν φαίνεται να έχουν αποτρέψει την Άγκυρα από το να εντείνει τις κινήσεις της στην περιοχή. Το νέο νομοσχέδιο του ΑΚΡ αναμένεται να δημιουργήσει νέα τριβή τόσο με τις γειτονικές χώρες όσο και με τους διεθνείς οργανισμούς, καθώς η Τουρκία φαίνεται αποφασισμένη να επιβάλει τη δική της αντίληψη για τα θαλάσσια σύνορα απέναντι σε Ελλάδα, Κύπρο και Ευρωπαϊκή Ένωση.
