Σε τέλμα εισήλθαν οι διαπραγματεύσεις ανάμεσα στο Ιράν και τις ΗΠΑ, καθώς τα δύο μέρη αδυνατούν να ξεπεράσουν τα κρίσιμα εμπόδια που στέκονται στον δρόμο μιας συνολικής συμφωνίας. Η αισιοδοξία που είχε κυριαρχήσει τις τελευταίες ημέρες, όταν φαινόταν ότι οι συνομιλίες πλησίαζαν σε θετική έκβαση, δίνει πλέον τη θέση της σε ένα κλίμα αβεβαιότητας και αμοιβαίας καχυποψίας. Σύμφωνα με πληροφορίες που αναφέρει η Wall Street Journal, οι διαμεσολαβητές που παρακολουθούν από κοντά τις επαφές κάνουν λόγο για αδιέξοδο, με τις δύο χώρες να εμμένουν στις θέσεις τους χωρίς να υπάρχει σαφής διέξοδος στον ορίζοντα. Η πίεση και από τις δύο πλευρές είναι έντονη, αλλά αυτό δεν φαίνεται να αρκεί για να γεφυρωθούν οι βαθιές διαφορές που χωρίζουν Τεχεράνη και Ουάσινγκτον.
Διαβάστε επίσης: Άκαρπες οι διαπραγματεύσεις στον ΟΗΕ για τα πυρηνικά
Το πυρηνικό πρόγραμμα στο επίκεντρο
Το μεγαλύτερο ζήτημα που δεσμεύει τις συνομιλίες είναι αναμφίβολα το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης και η τύχη των αμερικανικών κυρώσεων. Το Ιράν ζητά συγκεκριμένες και δεσμευτικές εγγυήσεις για την άρση των κυρώσεων που έχουν στραγγαλίσει την οικονομία του, ενώ η Ουάσινγκτον απαιτεί ουσιαστικές και επαληθεύσιμες δεσμεύσεις για τον αφοπλισμό του πυρηνικού προγράμματος. Σε αυτό το πλαίσιο, ένα ενδιαφέρον στοιχείο που έχει διαρρεύσει είναι ότι η Τεχεράνη εμφανίζεται διατεθειμένη να μεταφέρει τα αποθέματα εμπλουτισμένου ουρανίου εκτός της επικράτειάς της, αλλά υπό μία κρίσιμη προϋπόθεση: η μεταφορά αυτή να γίνει στην Κίνα, με ρητές εγγυήσεις από το Πεκίνο. Η απαίτηση αυτή αντικατοπτρίζει το βαθύ καχύποπτο κλίμα που χαρακτηρίζει τις σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών, καθώς η Τεχεράνη επιμένει σε εγγυήτρια δύναμη που εμπιστεύεται. Παράλληλα, συνεχίζονται πυρετώδεις διπλωματικές επαφές, με υψηλόβαθμους αξιωματούχους από το Ιράν, την Κίνα και το Πακιστάν να πραγματοποιούν συναντήσεις σε μαραθώνιο ρυθμό τις τελευταίες ώρες.
Ο Ντόναλντ Τραμπ δεν άφησε κανένα περιθώριο παρερμηνείας ως προς τη στάση των ΗΠΑ. Σε δηλώσεις του τόνισε με έμφαση ότι δεν θα επισπεύσει τη σύναψη συμφωνίας αν δεν είναι πεπεισμένος ότι αυτή είναι η κατάλληλη για τα αμερικανικά συμφέροντα. Μάλιστα, επέλεξε μία ξεκάθαρη και αδιαπραγμάτευτη διατύπωση: ή θα υπάρξει μια «σπουδαία και ουσιαστική συμφωνία» ή δεν θα υπάρξει απολύτως καμία. Οι δηλώσεις αυτές αποτελούν και έμμεση απάντηση σε εκείνους που, εντός των ΗΠΑ, ασκούν κριτική για τον τρόπο διεξαγωγής των διαπραγματεύσεων. Ωστόσο, η πίεση που αισθάνεται η αμερικανική πλευρά είναι υπαρκτή και αυξανόμενη: ο πόλεμος δημιουργεί έντονες εσωτερικές αντιδράσεις και έχει επηρεάσει αισθητά τις τιμές των καυσίμων, δίνοντας έναυσμα στη ζήτηση για γρήγορη και διαρκή λύση.
Το σχέδιο μνημονίου και οι έξι κρίσιμοι όροι
Παρά τις δυσκολίες, στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων υπάρχει ένα συγκεκριμένο σχέδιο: ένα αρχικό μνημόνιο κατανόησης που θα λειτουργούσε ως πρώτο βήμα προς ευρύτερη διευθέτηση. Σύμφωνα με το αμερικανικό δίκτυο CBS, το σχέδιο αυτό προβλέπει έξι βασικές δεσμεύσεις από αμφότερες τις πλευρές. Πρώτον, την παράταση της υφιστάμενης εκεχειρίας κατά 60 ημέρες, ώστε να δοθεί επαρκής χρόνος για τις διαπραγματεύσεις. Δεύτερον, η Τεχεράνη υποχρεούται να ανοίξει άμεσα τα Στενά του Ορμούζ στη ναυσιπλοΐα και να επαναφέρει την κυκλοφορία πλοίων στα προπολεμικά επίπεδα εντός 30 ημερών. Πρόκειται για κρίσιμη παράμετρο, δεδομένου ότι τα Στενά αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους θαλάσσιους διαδρόμους για τη διακίνηση πετρελαίου παγκοσμίως και η αποκλεισμός τους έχει προκαλέσει σοβαρές αναταραχές στις αγορές ενέργειας. Τρίτον, το Ιράν, οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους καλούνται να δηλώσουν μόνιμη παύση όλων των στρατιωτικών επιχειρήσεων σε κάθε μέτωπο, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου, δεσμευόμενοι να μην προκαλέσουν νέες εχθροπραξίες.
Τέταρτον, το Ιράν καλείται να αναλάβει ρητή δέσμευση ότι δεν θα αναπτύξει ποτέ πυρηνικά όπλα, μια απαίτηση που η Τεχεράνη αντιμετωπίζει με επιφυλακτικότητα, καθώς θεωρεί πως αντίστοιχες εγγυήσεις πρέπει να δοθούν και από την αντίπαλη πλευρά. Πέμπτον, τα αποθέματα εμπλουτισμένου ουρανίου θα πρέπει να διατεθούν σύμφωνα με συγκεκριμένο πλάνο, το οποίο ακόμα βρίσκεται υπό διαπραγμάτευση και αποτελεί ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα σημεία. Παράλληλα, ο δεύτερος γύρος συνομιλιών που αναμένεται να ακολουθήσει το αρχικό μνημόνιο θα εστιάσει ειδικά στο πυρηνικό πρόγραμμα και στη σταδιακή άρση των κυρώσεων. Σε αυτό το κλίμα εντείνεται η ανησυχία για την οικονομική κατάσταση του Ιράν, το οποίο αναζητά επειγόντως οικονομική ανακούφιση μετά τις καταστροφικές επιπτώσεις του πολέμου και των αμερικανικών κυρώσεων. Η προοπτική σταδιακής άρσης των κυρώσεων αποτελεί, σύμφωνα με αναλυτές, τον κυριότερο «μοχλό» πίεσης που διατηρεί η Ουάσινγκτον, ενώ η τελική έκβαση παραμένει ανοικτή και ο χρόνος πιέζει αμφότερες τις πλευρές να βρουν έδαφος συμφωνίας πριν η κατάσταση κλιμακωθεί εκ νέου.
