Η Ρωσία εξέδωσε σκληρή προειδοποίηση προς την Αρμενία, δηλώνοντας ότι θα αναστείλει ή θα τερματίσει τις συμφωνίες προμήθειας φθηνού πετρελαίου και φυσικού αερίου, εάν το Γερεβάν συνεχίσει την πορεία ένταξής του στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η ανακοίνωση έγινε μέσω επίσημης επιστολής που διαβίβασε η ρωσική πρεσβεία, και αναδεικνύει την κλιμακούμενη ένταση μεταξύ των δύο χωρών στον Νότιο Καύκασο. Η προειδοποίηση εκδόθηκε δύο εβδομάδες πριν από τις αρμενικές εκλογές της 7ης Ιουνίου, σε μια περίοδο που το πολιτικό τοπίο της περιοχής βρίσκεται σε ραγδαία ανακατάταξη.
Τι έγινε: Επίσημη επιστολή και άμεσες απειλές
Η εκπρόσωπος του ρωσικού υπουργείου Εξωτερικών, Μαρία Ζαχάροβα, ανακοίνωσε στο ρωσικό πρακτορείο ειδήσεων RIA ότι η ρωσική πρεσβεία διαβίβασε επισήμως επιστολή στο Γερεβάν. Στην επιστολή αυτή διευκρινιζόταν ρητά ότι, εφόσον συνεχιστεί η διαδικασία ένταξης στην ΕΕ, η ρωσική πλευρά θα προχωρήσει μονομερώς στην αναστολή ή τον τερματισμό της Συμφωνίας Συνεργασίας για την Προμήθεια Φυσικού Αερίου, Προϊόντων Πετρελαίου και Ακατέργαστων Διαμαντιών. Πρόκειται για μια από τις πλέον κρίσιμες διμερείς συμφωνίες, καθώς η Αρμενία εξαρτάται σε πολύ μεγάλο βαθμό από τις ρωσικές εισαγωγές ενέργειας για την κάλυψη των βασικών της αναγκών.
Τα στοιχεία που παρουσίασε το πρακτορείο Interfax αποτυπώνουν με σαφήνεια αυτή την εξάρτηση: το 2023, η Αρμενία εισήγαγε συνολικά 2,7 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα φυσικού αερίου, εκ των οποίων το εντυπωσιακό 82% προερχόταν από τη Ρωσία. Η χώρα, με πληθυσμό περίπου 3 εκατομμυρίων κατοίκων, είναι περίκλειστη και δεν διαθέτει άμεση πρόσβαση σε εναλλακτικούς ενεργειακούς διαδρόμους, γεγονός που ενισχύει περαιτέρω τη στρατηγική ευπάθειά της. Παράλληλα, στο έδαφος της Αρμενίας λειτουργούν ρωσικές στρατιωτικές βάσεις, στοιχείο που προσθέτει επιπλέον διάσταση στην ήδη πολύπλοκη διμερή σχέση.
Η χρονική στιγμή επιλογής για την έκδοση της προειδοποίησης δεν ήταν τυχαία. Η Μόσχα επέλεξε να δημοσιοποιήσει τις απειλές της ακριβώς δύο εβδομάδες πριν από τις βουλευτικές εκλογές της 7ης Ιουνίου, με τις δημοσκοπήσεις να δίνουν σαφές προβάδισμα στο κόμμα «Πολιτικό Συμβόλαιο» του πρωθυπουργού Νικόλ Πασινιάν. Ο ίδιος ο Πασινιάν έχει ακολουθήσει με συνέπεια μια δυτικόστροφη πολιτική γραμμή τα τελευταία χρόνια, προκαλώντας έντονη δυσαρέσκεια στο Κρεμλίνο.
Αντιδράσεις και πλαίσιο: Γερεβάν στραμμένο προς Δύση
Η κλιμάκωση της ρωσικής πίεσης δεν έρχεται ξαφνικά. Νωρίτερα τον ίδιο μήνα, η Μόσχα είχε κατηγορήσει ανοιχτά την Αρμενία ότι παρασύρθηκε σε αυτό που χαρακτήρισε «αντιρωσική τροχιά» της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το Γερεβάν, ωστόσο, δεν υποχωρεί: η αρμενική κυβέρνηση έχει επιδιώξει συστηματικά τη στενότερη προσέγγιση με τις Βρυξέλλες και την Ουάσινγκτον, σε μια στρατηγική που αντανακλά τη βαθύτερη επιθυμία της κοινωνίας για ευρωπαϊκή ολοκλήρωση.
Ένα κρίσιμο βήμα στη νέα αυτή πορεία σηματοδότησε η υπογραφή συμφωνίας στρατηγικής σύμπραξης μεταξύ των ΗΠΑ και της Αρμενίας. Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο και ο Αρμένιος ομόλογός του Αραράτ Μιρζογιάν υπέγραψαν τη συμφωνία στο Γερεβάν, ενισχύοντας σημαντικά τη δυτική παρουσία στην περιοχή. Η κίνηση αυτή ερμηνεύτηκε στη Μόσχα ως άμεση πρόκληση, και λειτούργησε ως επιπλέον ερέθισμα για την έκδοση των ενεργειακών απειλών.
Οι σχέσεις Μόσχας–Γερεβάν έχουν διανύσει μακρά απόσταση από την εποχή της στενής συμμαχίας. Παραδοσιακά, η Αρμενία αποτελούσε έναν από τους πιο αξιόπιστους εταίρους της Ρωσίας στον μετασοβιετικό χώρο. Η σταδιακή απομάκρυνση που καταγράφεται τα τελευταία χρόνια αντανακλά μια ευρύτερη γεωπολιτική μετατόπιση στον Νότιο Καύκασο, όπου οι δυτικές δυνάμεις επιδιώκουν να ενισχύσουν τη στρατηγική τους παρουσία.
Τι ακολουθεί: Εκλογές και ενεργειακό δίλημμα
Το επόμενο κρίσιμο ορόσημο είναι οι βουλευτικές εκλογές της 7ης Ιουνίου στην Αρμενία. Εάν το κόμμα «Πολιτικό Συμβόλαιο» του πρωθυπουργού Νικόλ Πασινιάν επικρατήσει, όπως δείχνουν οι δημοσκοπήσεις, αναμένεται η ευρωπαϊκή πορεία της χώρας να ενταθεί. Τότε η Μόσχα θα κληθεί να αποφασίσει εάν θα εφαρμόσει πράγματι τις απειλές της για αναστολή των ενεργειακών συμφωνιών. Ο εκβιασμός με το φυσικό αέριο και το πετρέλαιο αποτελεί ισχυρό χαρτί για τη Ρωσία, δεδομένης της κρίσιμης εξάρτησης του Γερεβάν από τις ρωσικές εισαγωγές. Η επιλογή της Αρμενίας ανάμεσα σε ενεργειακή ασφάλεια και ευρωπαϊκή ολοκλήρωση θα αποτελέσει έναν από τους πιο καθοριστικούς γεωπολιτικούς δοκιμαστές της επόμενης περιόδου στην περιοχή.
