Για δεύτερη φορά, το περίφημο έργο τέχνης «Comedian» του Ιταλού καλλιτέχνη Μαουρίτσιο Κατελάν — μια απλή μπανάνα κολλημένη στον τοίχο με μονωτική ταινία — κλάπηκε από το Κέντρο Πομπιντού-Μετς στην ανατολική Γαλλία. Το μουσείο ανακοίνωσε την Κυριακή 31 Μαΐου 2026 ότι υπέβαλε μήνυση κατ’ αγνώστων, αφού ο φύλακας διαπίστωσε την κλοπή το απόγευμα του Σαββάτου 30 Μαΐου. Το φρούτο εξαφανίστηκε χωρίς να αφήσει ίχνη και ο δράστης παραμένει αγνώστου ταυτότητας.
Τι έγινε στο Κέντρο Πομπιντού-Μετς
Η κλοπή εντοπίστηκε από έναν φύλακα του μουσείου το απόγευμα του Σαββάτου, όταν διαπίστωσε ότι η μπανάνα δεν βρισκόταν πλέον στη θέση της. Το έργο «Comedian» παρουσιαζόταν στο Κέντρο Πομπιντού-Μετς στο πλαίσιο της έκθεσης «Κυριακή χωρίς τέλος», η οποία φιλοξενείται στο μουσείο από τον Μάιο του 2025 και έχει προγραμματιστεί να ολοκληρωθεί τον Ιανουάριο του 2027. Το μουσείο καταδίκασε την πράξη, χαρακτηρίζοντάς την «προσβλητική για τα εκτιθέμενα έργα».
Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι η μπανάνα του «Comedian» αντικαθίσταται κάθε τρεις ημέρες, καθώς πρόκειται για αναλώσιμο υλικό. Η πραγματική αξία του έργου, όπως έχει επανειλημμένα επισημάνει το μουσείο, «βασίζεται στο πιστοποιητικό αυθεντικότητας και το πρωτόκολλο της παρουσίασής του». Παρόλα αυτά, η απόσπαση και η εξαφάνιση του φρούτου από τον χώρο της έκθεσης αντιμετωπίζεται ως παράνομη πράξη κλοπής, ανεξαρτήτως της υλικής αξίας του αντικειμένου.
Το έργο «Comedian» δημιουργήθηκε το 2019 από τον Μαουρίτσιο Κατελάν και αναδεικνύει ερωτήματα για την έννοια της τέχνης και την αξία της. Πρόκειται για ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα και πολυσυζητημένα έργα της σύγχρονης εικαστικής σκηνής, το οποίο από την πρώτη κιόλας παρουσίασή του προκάλεσε έντονες αντιδράσεις και δημόσιο διάλογο γύρω από τα όρια της τέχνης.
Αντιδράσεις και το ιστορικό της κλοπής
Η υπεύθυνη επικοινωνίας του Κέντρου Πομπιντού, Έλσα Ντε Σμετ, εξήγησε γιατί αυτή τη φορά το μουσείο επέλεξε τη δικαστική οδό. Τον περασμένο Ιούλιο, ένας επισκέπτης κατέβασε τη μπανάνα από τον τοίχο και την έφαγε. Ο δράστης εκείνης της περίπτωσης είχε εντοπιστεί μέσω των social media, όπου ο ίδιος είχε δηλώσει υπεύθυνος, και το μουσείο τελικά δεν κατέθεσε μήνυση εναντίον του. Τώρα, όμως, η κατάσταση είναι διαφορετική: ο δράστης παραμένει αγνώστου ταυτότητας και «δεν είναι δυνατός ο διάλογος μαζί του», όπως ανέφερε η Ντε Σμετ.
Παράλληλα, το μουσείο τόνισε ότι πρόκειται πλέον για δεύτερη περίπτωση κλοπής του ίδιου έργου, γεγονός που θέτει ζήτημα «σεβασμού στο έργο». Η επανάληψη της πράξης ανάγκασε τη διοίκηση του μουσείου να κρίνει τη μήνυση κατ’ αγνώστων ως μονόδρομο. Η απόφαση αυτή υποδηλώνει μια πιο αυστηρή στάση των μουσείων απέναντι σε παρόμοιες ενέργειες, ακόμα και όταν το αντικείμενο της κλοπής είναι ένα κοινό φρούτο.
Η ιστορία των «τρωκτών» του «Comedian» ξεκίνησε από την πρώτη παρουσίαση του έργου, το 2019 στο Μαϊάμι, όταν ένας καλλιτέχνης έφαγε τη μπανάνα σε ένδειξη διαμαρτυρίας για την τιμή της, που έφτανε τότε τα 120.000 δολάρια. Η πιο εντυπωσιακή, ωστόσο, «κατανάλωση» του έργου έγινε τον Νοέμβριο του 2021, όταν ένα από τα τρία «αντίτυπά» του πουλήθηκε σε δημοπρασία έναντι 5,2 εκατομμυρίων δολαρίων.
Ο Τζάστιν Σαν και η «χρυσή» μπανάνα
Αγοραστής του έργου στη δημοπρασία του 2021 ήταν ο Τζάστιν Σαν, ιδρυτής της πλατφόρμας κρυπτονομισμάτων Tron. Λίγες ημέρες αφότου απέκτησε το πιστοποιητικό αυθεντικότητας, ο επιχειρηματίας έφαγε τη μπανάνα ενώπιον δεκάδων δημοσιογράφων, μετατρέποντας την πράξη του σε θέαμα. Ο Σαν σχολίασε με χιούμορ τη γεύση του 5,2 εκατομμυρίων δολαρίων φρούτου: «Είναι πολύ καλύτερη από τις άλλες μπανάνες», δήλωσε αφού κατάπιε και την τελευταία μπουκιά της «χρυσής» μπανάνας.
Η πράξη του Σαν επιβεβαίωσε, κατά κάποιον τρόπο, τη φιλοσοφία πίσω από το έργο: η υλική μπανάνα δεν είναι παρά ένα αναλώσιμο μέσο, ενώ η πραγματική αξία βρίσκεται στην ιδέα και το πιστοποιητικό. Ωστόσο, η επανάληψη των κλοπών στο Κέντρο Πομπιντού-Μετς δείχνει ότι πολλοί επισκέπτες δεν διαχωρίζουν το φρούτο από το έργο τέχνης — ή επιλέγουν συνειδητά να μην το κάνουν. Η μήνυση που υπέβαλε το μουσείο τη Κυριακή 31 Μαΐου 2026 θέτει για πρώτη φορά νομικά ερωτήματα γύρω από την προστασία τέτοιων εννοιολογικών έργων.
