Η ιρανική κρατική τηλεόραση IRIB μετέδωσε το Σάββατο πως το υπό διαπραγμάτευση μνημόνιο συναντίληψης μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης προβλέπει την αποδέσμευση ιρανικών περιουσιακών στοιχείων ύψους 12 δισεκατομμυρίων δολαρίων εντός 60 ημερών, επικαλούμενη ανεπίσημο αντίγραφο του εγγράφου. Η αποκάλυψη αυτή προκαλεί νέα ένταση στις ήδη περίπλοκες διαπραγματεύσεις μεταξύ των δύο χωρών. Ο Λευκός Οίκος είχε διαψεύσει προηγούμενα ρεπορτάζ του IRIB, ενώ ο Ντόναλντ Τραμπ αρνείται κάθε ενδεχόμενο άμεσης χρηματοοικονομικής συναλλαγής στην παρούσα φάση.
Τι προβλέπει το μνημόνιο
Σύμφωνα με το νέο ρεπορτάζ του IRIB, το υπό διαπραγμάτευση μνημόνιο προβλέπει πως η Ουάσινγκτον θα παραχωρήσει στην Τεχεράνη πλήρη πρόσβαση σε περιουσιακά στοιχεία ύψους 12 δισεκατομμυρίων δολαρίων εντός 60 ημερών από την υπογραφή του. Τα κεφάλαια αυτά θα μπορούν να μεταφερθούν σε ιρανικές ή ξένες τράπεζες χωρίς κανέναν περιορισμό, ανάλογα με τις επιθυμίες της ιρανικής ηγεσίας. Πρόκειται για μια κρίσιμη παράμετρο των διαπραγματεύσεων, καθώς τα εν λόγω περιουσιακά στοιχεία έχουν δεσμευτεί για χρόνια λόγω των αμερικανικών κυρώσεων. Η αποδέσμευσή τους αποτελεί βασικό αίτημα της Ισλαμικής Δημοκρατίας σε κάθε γύρο συνομιλιών με την αμερικανική πλευρά.
Οι απαιτήσεις του Ιράν δεν σταματούν στα 12 δισεκατομμύρια δολάρια. Το ιρανικό πρακτορείο ειδήσεων ISNA μετέδωσε την Πέμπτη πως η Τεχεράνη επιδιώκει στην πραγματικότητα την αποδέσμευση συνολικών πόρων ύψους 24 δισεκατομμυρίων δολαρίων, με τα μισά εξ αυτών να γίνονται διαθέσιμα αμέσως με την ανακοίνωση του μνημονίου. Παράλληλα, σύμφωνα με «καλά πληροφορημένη πηγή» που επικαλέστηκε το ιρανικό πρακτορείο Tasnim, η Ισλαμική Δημοκρατία ζητά τη δημιουργία σαφούς μηχανισμού εγγύησης για την αποδέσμευση των υπολοίπων κεφαλαίων, ώστε να μην επαναληφθούν παλαιότερες εμπειρίες αδιεξόδου.
Ένα εξίσου κρίσιμο ζήτημα στις διαπραγματεύσεις αφορά τα Στενά του Ορμούζ, μία από τις πλέον στρατηγικής σημασίας θαλάσσιες οδούς στον κόσμο. Το Ιράν έχει αποκλείσει de facto τα στενά από την έναρξη του πολέμου στη Μέση Ανατολή στις 28 Φεβρουαρίου. Σύμφωνα με το IRIB, το μνημόνιο προβλέπει πως «το Ιράν έχει την αποκλειστική αρμοδιότητα να καθορίζει τη φύση των πλοίων που διέρχονται», ενώ οποιοδήποτε πλοίο θεωρείται εχθρικό δεν θα μπορεί να χρησιμοποιεί τους καθορισμένους διαδρόμους ασφαλείας. Η Ουάσινγκτον έχει ήδη εκφράσει ξεκάθαρα την αντίθεσή της σε αυτή την πρόβλεψη.
Αντιδράσεις και αντιφάσεις
Η αμερικανική κυβέρνηση αντιμετωπίζει με σκεπτικισμό τα νέα ρεπορτάζ του IRIB. Ο Λευκός Οίκος είχε διαψεύσει ήδη από την Τετάρτη προηγούμενο δημοσίευμα του ιρανικού κρατικού καναλιού, χαρακτηρίζοντάς το «επινόημα». Το εν λόγω ρεπορτάζ ανέφερε σχέδιο συμφωνίας-πλαισίου που φέρεται να προέβλεπε δέσμευση των ΗΠΑ για άρση του ναυτικού αποκλεισμού στο Ιράν. Η αντίφαση μεταξύ των ιρανικών αναφορών και της αμερικανικής άρνησης αποτελεί διαρκή χαρακτηριστικό των παρόντων διαπραγματεύσεων.
Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έθεσε σαφές όριο όσον αφορά το οικονομικό σκέλος της συμφωνίας. Μιλώντας την Παρασκευή, δήλωσε κατηγορηματικά πως «δεν θα υπάρξει οικονομική συναλλαγή» στην παρούσα φάση των διαπραγματεύσεων, απορρίπτοντας κάθε άμεση χρηματοοικονομική διευθέτηση με την Τεχεράνη. Η δήλωσή του έρχεται σε άμεση αντίθεση με τα όσα μεταδίδει η ιρανική κρατική τηλεόραση για το περιεχόμενο του μνημονίου. Η ασάφεια αυτή αφήνει ανοιχτά πολλά ερωτήματα για την πραγματική πρόοδο των συνομιλιών.
Η Ουάσινγκτον έχει επίσης αντιταχθεί στο ενδεχόμενο το Ιράν να διατηρήσει τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ, θεωρώντας ότι κάτι τέτοιο θα επηρέαζε αρνητικά τις διεθνείς θαλάσσιες μεταφορές και την ενεργειακή ασφάλεια σε παγκόσμιο επίπεδο. Το ζήτημα των στενών αναδεικνύεται σε ένα από τα πλέον δύσκολα σημεία της διαπραγμάτευσης, καθώς αγγίζει άμεσα τα συμφέροντα τόσο των δύο πλευρών όσο και τρίτων χωρών που εξαρτώνται από τη ναυσιπλοΐα στον Περσικό Κόλπο.
Τι ακολουθεί
Οι διαπραγματεύσεις μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν συνεχίζονται με στόχο την επίτευξη συμφωνίας που θα μπορούσε να οδηγήσει στον τερματισμό του πολέμου στη Μέση Ανατολή. Το ζήτημα των δεσμευμένων ιρανικών περιουσιακών στοιχείων παραμένει ένα από τα κεντρικά εμπόδια που πρέπει να ξεπεραστούν για να υπάρξει συμφωνία. Η Τεχεράνη επιμένει στην αποδέσμευση των κεφαλαίων ως προϋπόθεση, ενώ η Ουάσινγκτον αρνείται να δεσμευτεί δημοσίως για οικονομική συναλλαγή. Τα επόμενα ρεπορτάζ για τις εξελίξεις στο μνημόνιο συναντίληψης αναμένεται να δώσουν σαφέστερη εικόνα για το αν οι δύο πλευρές πλησιάζουν ή απομακρύνονται από μια συμφωνία.
