Η αντίστροφη μέτρηση για τη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα έχει ήδη ξεκινήσει, και η ατμόσφαιρα που επικρατεί δεν αφήνει κανένα περιθώριο εφησυχασμού. Στις 7 και 8 Ιουλίου, οι ηγέτες των 32 κρατών-μελών της Συμμαχίας θα συναντηθούν στην Τουρκία για δεύτερη φορά μετά το 2004, σε μια στιγμή που το ίδιο το μέλλον και η ταυτότητα του ΝΑΤΟ τίθενται υπό αμφισβήτηση. Το μέτωπο της Ουκρανίας παραμένει ανοιχτό, οι απειλές ασφαλείας πυκνώνουν στα σύνορα της Συμμαχίας, και η διατλαντική εταιρική σχέση περνά τη σοβαρότερη δοκιμασία της μετά τον Ψυχρό Πόλεμο. Πρόκειται, με κάθε επιφύλαξη, για μία από τις κρισιμότερες συνόδους της πρόσφατης ιστορίας της Δυτικής Συμμαχίας.
Οι Ελληνικοί Στόχοι: casus belli και Ευρωπαϊκή Άμυνα
Η Αθήνα φτάνει στην Άγκυρα με σαφή και καλά μελετημένη ατζέντα. Ο πρώτος στόχος είναι να αναδειχθεί ο κρίσιμος ρόλος που διαδραματίζει η Ελλάδα ως χώρα που παρέχει στρατηγικές διευκολύνσεις στις Ηνωμένες Πολιτείες στην ευρύτερη περιοχή, ένα επιχείρημα που αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα στο σημερινό γεωπολιτικό κλίμα. Παράλληλα, η ελληνική πλευρά σκοπεύει να τονίσει με έμφαση τον πλήρη παραλογισμό του λεγόμενου casus belli, που η Τουρκία έχει ανακηρύξει μονομερώς εναντίον της χώρας μας κατά παράβαση κάθε κανόνα διεθνούς δικαίου. Σε αυτό το πλαίσιο, η Αθήνα θέλει να καταστήσει απολύτως σαφές ότι χώρα που απειλεί μέλος της Συμμαχίας δεν μπορεί ταυτόχρονα να διεκδικεί ενεργό ρόλο στην ευρωπαϊκή αμυντική αρχιτεκτονική. Το μήνυμα είναι ξεκάθαρο: η Τουρκία δεν μπορεί να μετάσχει στον ευρωπαϊκό αμυντικό σχεδιασμό εφόσον συνεχίζει την επιθετική της στάση.
Ωστόσο, η Άγκυρα δεν μένει με σταυρωμένα τα χέρια. Η Τουρκία επιδιώκει να παρεμβληθεί στη διπλωματική εξίσωση εμφανιζόμενη ως ειρηνοποιός παράγοντας, ακόμη και εντός του ίδιου του ΝΑΤΟ. Η στρατηγική αυτή δεν είναι τυχαία: η Άγκυρα γνωρίζει ότι στο σημερινό κλίμα, όποιος παρουσιάζεται ως σταθεροποιητής κερδίζει ευνοϊκή μεταχείριση. Σε αυτό το πλαίσιο, η ελληνική διπλωματία καλείται να αντιμετωπίσει με επαγγελματισμό και ψυχραιμία την αντίφαση ανάμεσα στις τουρκικές απειλές στο Αιγαίο και τη θεαματική «ειρηνόφιλη» ρητορική της Τουρκίας στις διεθνείς σκηνές. Η Αθήνα έχει στα χέρια της επιχειρήματα που δύσκολα αντικρούονται.
Ο Τραμπ και η Αναγκαστική Ενηλικίωση της Ευρώπης
Ο αδιαμφισβήτητος «σταρ» της Συνόδου θα είναι για ακόμη μία φορά ο Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος έχει ήδη ρίξει τη σκιά του στην προετοιμασία της συνάντησης. Οι επιθέσεις του Αμερικανού προέδρου εναντίον των ευρωπαίων συμμάχων, η διεκδίκηση της Γροιλανδίας, οι επανειλημμένες απειλές αποχώρησης από τη Συμμαχία και η δηλωμένη πρόθεση περιορισμού της αμερικανικής συμμετοχής στην ευρωπαϊκή ασφάλεια έχουν δημιουργήσει κλίμα βαθιάς αβεβαιότητας. Κανείς από τους ευρωπαίους ηγέτες δεν μπορεί να προβλέψει με σιγουριά τι θα πράξει ο Τραμπ στην Άγκυρα — μια κίνησή του μπορεί να βελτιώσει την ατμόσφαιρα, αλλά εξίσου εύκολα να πυροδοτήσει μια νέα, ακόμη μεγαλύτερη ρήξη. Αυτή η αβεβαιότητα από μόνη της αποτελεί πρόβλημα για τη συνοχή της Συμμαχίας.
Σε αυτό το πλαίσιο, τα αρνητικά μηνύματα της Ουάσινγκτον είχαν ένα απρόσμενο αποτέλεσμα: έδωσαν το έναυσμα για τη μεγάλη αφύπνιση της Ευρώπης. Οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι «σήκωσαν το γάντι», συνειδητοποιώντας με οδυνηρό τρόπο ότι χωρίς αξιόπιστη «σκληρή ισχύ» η Ε.Ε. δεν μπορεί να διεκδικεί βαρύνοντα γεωπολιτικό ρόλο στο παγκόσμιο σκηνικό. Ο απομονωτισμός του Τραμπ και η εχθρική στάση του Αμερικανού προέδρου ανάγκασαν τελικά την Ευρώπη να ενηλικιωθεί απότομα, θέτοντας νέα θεμέλια για την ευρωπαϊκή αμυντική πολιτική. Παράλληλα, η αναζήτηση νέας ισορροπίας στη διατλαντική συνεργασία αναδεικνύεται ως το κεντρικό ζητούμενο της Συνόδου.
Η Τελική Δήλωση και το Διπλωματικό Παζάρι
Το σκληρό παζάρι για τη διαμόρφωση του κειμένου της τελικής Δήλωσης των 32 ηγετών δεν έχει ακόμη ξεκινήσει πλήρως, αλλά αναμένεται να κορυφωθεί μέχρι την τελευταία στιγμή πριν την έναρξη της Συνόδου. Σύμφωνα με πληροφορίες, και αυτή η Declaration θα είναι ένα σύντομο κείμενο μόλις πέντε παραγράφων, ακολουθώντας το πρότυπο της περσινής Συνόδου της Χάγης. Μέσα σε αυτές τις πέντε παραγράφους θα πρέπει να χωρέσουν οι θέσεις, οι ανησυχίες και τα αντικρουόμενα συμφέροντα 32 εθνών, κάτι που από μόνο του αποτελεί διπλωματική πρόκληση εξαιρετικής πολυπλοκότητας. Το αποτέλεσμα της Συνόδου θα στείλει ισχυρά μηνύματα τόσο προς τη Ρωσία όσο και προς κάθε άλλο παράγοντα που παρακολουθεί την κατάσταση.
Η Ελλάδα, ως χώρα που βρίσκεται στη νοτιοανατολική πτέρυγα της Συμμαχίας, έχει να διαδραματίσει ρόλο δυσανάλογα μεγαλύτερο από το γεωγραφικό της μέγεθος. Οι ελληνικές κόκκινες γραμμές στην Άγκυρα δεν είναι απλώς διπλωματική ρητορική, αλλά αντανακλούν πραγματικές και καθοριστικές ανησυχίες για την ασφάλεια στα σύνορα της Συμμαχίας. Σε αυτό το πλαίσιο, η Αθήνα θα αγωνιστεί να κάνει τη φωνή της ακουστή σε μια Σύνοδο που υπόσχεται να γράψει ιστορία — με τον έναν ή τον άλλον τρόπο. Το μέλλον της Ατλαντικής Συμμαχίας και της ευρωπαϊκής ασφάλειας κρίνεται στην Άγκυρα του Ιουλίου.
