Το πόσο κοντά έφτασε η Ελλάδα στην έξοδο από το ευρώ το καλοκαίρι του 2015 αποκαλύπτει το πέμπτο επεισόδιο του ντοκιμαντέρ «Στο Χιλιοστό», που προβάλλει ο ΣΚΑΪ. Οι δραματικές ώρες που ακολούθησαν την ανακοίνωση του Αλέξη Τσίπρα για διεξαγωγή δημοψηφίσματος αναβιώνουν μέσα από μαρτυρίες κεντρικών πρωταγωνιστών, τόσο από την ελληνική πλευρά όσο και από τις Βρυξέλλες. Μια περίοδος κατά την οποία οι τράπεζες έκλεισαν, επιβλήθηκαν capital controls και το μέλλον της Ελλάδας στην Ευρωζώνη κρεμόταν από μια κλωστή.
Τι έγινε: Η κατάρρευση των διαπραγματεύσεων
Η κρίση κορυφώθηκε όταν ο Αλέξης Τσίπρας ανακοίνωσε τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος χωρίς να έχει επιτευχθεί συμφωνία με τους θεσμούς. Την επόμενη ημέρα, ο τότε υπουργός Οικονομικών Γιάνης Βαρουφάκης προσήλθε στο Eurogroup ζητώντας παράταση της δανειακής σύμβασης της Ελλάδας. Η αντίδραση των εταίρων ήταν άμεση και σφοδρή. Ο πρόεδρος του Eurogroup, Γερούν Ντάισελμπλουμ, στράφηκε στον Βαρουφάκη με την ερώτηση: «Είσαι τρελός; Μετά από όσα έγιναν χθες;». Παράλληλα, ο Γερμανός υπουργός Οικονομικών Βόλφγκανγκ Σόιμπλε απέρριψε κατηγορηματικά κάθε σκέψη παράτασης.
Ο Βαρουφάκης επέμεινε στο αίτημά του, τονίζοντας ότι η παράταση ήταν αναγκαία για να αποφευχθεί η πλήρης αποσταθεροποίηση. «Πρέπει να δώσετε παράταση για να μην επέλθει το χάος», διαμαρτυρήθηκε. Η απάντηση του Ντάισελμπλουμ ήταν αμείλικτη: «Εσείς το δημιουργήσατε». Η συνεδρίαση ολοκληρώθηκε χωρίς αποτέλεσμα. «Είναι το τέλος!» είπε ο επικεφαλής του Eurogroup, και ο Βαρουφάκης αποχώρησε από την αίθουσα. Ήταν ένα από τα πιο κρίσιμα και φορτισμένα επεισόδια ολόκληρης της ελληνικής κρίσης χρέους.
Στο μεταξύ, καθώς σχηματίζονταν ουρές στα ΑΤΜ σε όλη τη χώρα, η αβεβαιότητα για το μέλλον της Ελλάδας μέσα στην Ευρωζώνη άγγιζε ακραία επίπεδα. Το ενδεχόμενο ενός Grexit δεν ήταν πλέον θεωρητικό σενάριο αλλά υπαρκτός κίνδυνος που συζητούσαν σοβαρά αξιωματούχοι και από τις δύο πλευρές. Το λεγόμενο «plan B» είχε μετατραπεί για πολλούς στο βασικό σενάριο, αντί για εφεδρικό.
Αντιδράσεις: Μέρκελ, Ολάντ και η έκπληξη στην Ευρώπη
Ο Τσίπρας ενημέρωσε τηλεφωνικά τόσο τη Γερμανίδα καγκελάριο Άνγκελα Μέρκελ όσο και τον Γάλλο πρόεδρο Φρανσουά Ολάντ για την απόφασή του να προκηρύξει δημοψήφισμα. Ο Νικολάους Μάγιερ-Λάντρουτ, σύμβουλος της Μέρκελ για ευρωπαϊκά θέματα, ήταν παρών σε εκείνο το τηλεφώνημα και αποκαλύπτει την αντίδραση της καγκελαρίου. «Το δημοψήφισμα είναι μια πολύ ριψοκίνδυνη πολιτική», τονίζει ο ίδιος. Αυτό που ιδιαίτερα τους εξέπληξε ήταν η ανακοίνωση του Τσίπρα ότι θα τασσόταν κατά μιας συμφωνίας στην οποία ο ίδιος είχε συμμετάσχει. «Το έλαβε υπόψιν της και για μας ήταν το τέλος της συζήτησης, τι μπορούσαμε να πούμε; Μπορούμε να εκφράσουμε την έκπληξη και την δυσαρέσκειά μας», αναφέρει χαρακτηριστικά.
Ο Φιλίπ Λεγκλίζ-Κόστα, τότε σύμβουλος ευρωπαϊκών υποθέσεων του Ολάντ, αποκαλύπτει πώς η Μέρκελ και ο Ολάντ επικοινώνησαν εκ νέου αμέσως μετά τη συνομιλία με τον Τσίπρα. Διαπίστωσαν από κοινού πόσο κρίσιμη ήταν η κατάσταση και συμφώνησαν να μιλούν καθημερινά. Η συζήτηση μεταξύ Βερολίνου και Παρισιού επικεντρώθηκε στο ποιο θα ήταν το ερώτημα του δημοψηφίσματος και ποια η στάση του ίδιου του Τσίπρα, «γιατί αυτό θα καθόριζε και τι αποτέλεσμα θα περιμέναμε». Η Ευρώπη βρισκόταν διχασμένη ανάμεσα στην αλληλεγγύη και την τιμωρία, τη δημοκρατία και την οικονομική πίεση.
Στο ίδιο επεισόδιο μιλά και ο Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ, τότε πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, μαζί με άλλους κεντρικούς αξιωματούχους από Βρυξέλλες και Αθήνα. Όλοι τους περιγράφουν μια ιστορική στιγμή κατά την οποία η ευρωπαϊκή ενότητα τέθηκε υπό αμφισβήτηση από τη βαθύτερη κρίση που γνώρισε ποτέ το κοινό νόμισμα. Το ντοκιμαντέρ αναδεικνύει πόσο λεπτή ήταν η γραμμή που χώριζε την παραμονή στην Ευρωζώνη από μια έξοδο με ανυπολόγιστες συνέπειες.
Τι ακολουθεί
Το ντοκιμαντέρ «Στο Χιλιοστό» συνεχίζει να προβάλλεται από τον ΣΚΑΪ, με κάθε επεισόδιο να φωτίζει διαφορετικές πτυχές της ελληνικής κρίσης χρέους. Το πέμπτο επεισόδιο, αφιερωμένο στις δραματικές ημέρες του δημοψηφίσματος του 2015, αποτελεί ένα σπάνιο ιστορικό ντοκουμέντο. Μέσα από τις μαρτυρίες αυτόπτων μαρτύρων, από τον Βαρουφάκη και τον Ντάισελμπλουμ έως τους συνεργάτες της Μέρκελ και του Ολάντ, η σειρά καταγράφει για πρώτη φορά με τέτοια πληρότητα το παρασκήνιο εκείνων των κρίσιμων εβδομάδων που διαμόρφωσαν την πορεία της Ελλάδας στην Ευρώπη.
