Η Βολιβία βρίσκεται στο επίκεντρο της διεθνούς διπλωματικής προσοχής, καθώς ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο συζήτησε τηλεφωνικά την Πέμπτη με τον κεντροδεξιό πρόεδρο της χώρας, Ροδρίγο Πας, υπόσχοντας αυξημένη αμερικανική βοήθεια. Η χώρα των Άνδεων παραλύει εδώ και πάνω από έναν μήνα από μαζικές κινητοποιήσεις και αποκλεισμούς δρόμων που έχουν ασφυκτιάσει μεγάλο μέρος της. Οι διαδηλωτές, προερχόμενοι από αγρότες, εργάτες, μεταλλωρύχους, μεταφορείς και εκπαιδευτικούς, έχουν πλέον ένα κοινό αίτημα: την παραίτηση του ίδιου του προέδρου. Η Ουάσιγκτον σπεύδει να στηρίξει τον σύμμαχό της, αποκαλύπτοντας τα γεωπολιτικά παιχνίδια που ξεδιπλώνονται στη Λατινική Αμερική.
Ο Ρούμπιο δεσμεύεται για επείγουσα βοήθεια στη Βολιβία
Ο Μάρκο Ρούμπιο διαβεβαίωσε τον πρόεδρο Ροδρίγο Πας ότι οι ΗΠΑ θα εντείνουν την επείγουσα βοήθειά τους και την εφοδιαστική τους υποστήριξη προς τη Βολιβία. Η ανακοίνωση έγινε μέσω δελτίου Τύπου που δημοσιοποίησε ο εκπρόσωπος του αμερικανικού Υπουργείου Εξωτερικών, Τόμι Πίγκοτ, τονίζοντας την αμερικανική δέσμευση για στήριξη της «δημοκρατίας» στο κράτος των Άνδεων. Η αμερικανική κυβέρνηση επαναβεβαίωσε την «αταλάντευτη δέσμευσή της» να υποστηρίξει τη βολιβιανή δημοκρατία και την κυβέρνηση Πας, αναφέροντας ότι επιδιώκει την ανοικοδόμηση της χώρας «έπειτα από είκοσι χρόνια αποτυχημένων σοσιαλιστικών πολιτικών». Το μήνυμα της Ουάσιγκτον δεν αφήνει αμφιβολίες: η κυβέρνηση Τραμπ προτίθεται να υπερασπιστεί τους δεξιούς συμμάχους της στη Λατινική Αμερική.
Ο πρόεδρος Πας βρίσκεται στην εξουσία μόλις έξι μήνες και από την αρχή της θητείας του έχει προσεγγίσει τις ΗΠΑ, τους διεθνείς χρηματοπιστωτικούς θεσμούς και την εργοδοσία, παίρνοντας αποστάσεις από τα συνδικάτα. Ιδιαίτερη σημασία είχε η απόφασή του να δώσει ξανά άδεια δράσης στην αμερικανική υπηρεσία δίωξης ναρκωτικών, τη DEA, στη Βολιβία — η οποία αποτελεί σημαντική πηγή παραγωγής κοκαΐνης. Η κίνηση αυτή υπογράμμισε την πλήρη ρήξη του με τις πολιτικές των σοσιαλιστών προκατόχων του για μια εικοσαετία, επιλογή που η Ουάσιγκτον επιδοκιμάζει. Ωστόσο, αυτές οι στροφές πολιτικής έχουν τροφοδοτήσει τη λαϊκή δυσαρέσκεια που εκδηλώνεται καθημερινά στους δρόμους της χώρας.
Παράλληλα, η αμερικανική πλευρά δεν περιορίστηκε σε διπλωματικά μηνύματα. Ο Κρίστοφερ Λαντάου, δεύτερος τη τάξει στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ, έκανε λόγο στα μέσα Μαΐου για απόπειρα «ανατροπής» της «νόμιμης συνταγματικής κυβέρνησης», χαρακτηρίζοντας τις εξελίξεις ως προσπάθεια «υποκατάστασης της συνταγματικής τάξης με την οχλοκρατία» και μιλώντας ανοιχτά για απόπειρα «πραξικοπήματος». Ο υπουργός Πολέμου Πιτ Χέγκσεθ τόνισε από την πλευρά του ότι το Πεντάγωνο απορρίπτει κατηγορηματικά τις «απόπειρες ανατροπής» του προέδρου Πας. Η αμερικανική διπλωματία περιγράφει τους αποκλεισμούς δρόμων ως «παράνομες» ενέργειες που αποσκοπούν στην αποσταθεροποίηση της βολιβιανής κοινωνίας.
Κινητοποιήσεις και κατηγορίες εναντίον του Μοράλες
Η κρίση στη Βολιβία έχει βαθιές ρίζες και ξεκίνησε με οικονομικά αιτήματα. Αγρότες, εργάτες, μεταλλωρύχοι, μεταφορείς και εκπαιδευτικοί ζητούσαν αρχικά λύσεις για την οικονομική κρίση, που χαρακτηρίζεται ως η χειρότερη των τελευταίων τεσσάρων δεκαετιών. Σταδιακά, τα αιτήματα εξελίχθηκαν σε πολιτικά, με κεντρικό ζητούμενο την παραίτηση του ίδιου του προέδρου. Ο αποκλεισμός δρόμων έχει προκαλέσει ασφυξία σε μεγάλο μέρος της χώρας, διακόπτοντας τον ανεφοδιασμό και την καθημερινή ζωή εκατοντάδων χιλιάδων πολιτών. Οι αρχές δεν έχουν καταφέρει μέχρι στιγμής να αποκαταστήσουν την τάξη και να επαναλειτουργήσουν τους αποκλεισμένους δρόμους.
Η κυβέρνηση Πας κατηγορεί τον σοσιαλιστή πρώην πρόεδρο Έβο Μοράλες — που κυβέρνησε τη Βολιβία από το 2006 έως το 2019 — για τον συντονισμό των διαδηλώσεων. Σε βάρος του Μοράλες εκκρεμεί ένταλμα σύλληψης για υπόθεση φερόμενης εμπορίας ανήλικης, κατηγορία που ο ίδιος αρνείται κατηγορηματικά. Ο πρώην πρόεδρος χαρακτηρίζει τις κινητοποιήσεις ως «λαϊκή εξέγερση» εναντίον μιας κυβέρνησης «εντελώς υποταγμένης» στην Ουάσιγκτον. Η αντιπαράθεση μεταξύ των δύο ανδρών αντικατοπτρίζει την ευρύτερη ιδεολογική σύγκρουση που διαιρεί τη βολιβιανή κοινωνία μεταξύ αριστεράς και δεξιάς, με τις ΗΠΑ να έχουν τοποθετηθεί σαφώς υπέρ της δεύτερης.
Ευρύτερη αμερικανική στρατηγική στη Λατινική Αμερική
Η αμερικανική παρέμβαση στη Βολιβία εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο πολιτικής πίεσης στη Λατινική Αμερική. Σχεδόν ταυτόχρονα, οι ΗΠΑ ανακοίνωσαν νέο γύρο οικονομικών κυρώσεων σε βάρος του προέδρου της Κούβας, Μιγκέλ Ντίας-Κανέλ, αλλά και μελών του στενού οικογενειακού του περιβάλλοντος. Στο πακέτο των κυρώσεων συμπεριλαμβάνονται επίσης μέλη της ιστορικής οικογένειας Κάστρο, μεταξύ των οποίων γιος και εγγονός του πρώην προέδρου Ραούλ Κάστρο. Οι λεπτομέρειες των νέων κυρώσεων δεν έγιναν άμεσα γνωστές, ωστόσο η απόφαση εκτιμάται ως μήνυμα προς την κουβανική ηγεσία ότι η Ουάσιγκτον δεν προτίθεται να χαλαρώσει τη στάση της. Ο πρόεδρος Τραμπ και η κυβέρνησή του κινούνται με συνέπεια: υποστηρίζουν τους συμμάχους τους και ασκούν πίεση στους αντιπάλους τους σε ολόκληρη την περιοχή.
