Οξυμένο κλίμα επικρατεί στο Ιράν καθώς διαδηλωτές στην ιερή πόλη Μασχάντ βγήκαν το Σάββατο στους δρόμους για να ζητήσουν την παραίτηση του υπουργού Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί, λίγες ώρες πριν από την αναμενόμενη υπογραφή ειρηνευτικής συμφωνίας μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν. Το ιρανικό πρακτορείο ειδήσεων Fars δημοσιοποίησε βίντεο με δεκάδες πολίτες να φωνάζουν οργισμένα συνθήματα κατά του επικεφαλής της ιρανικής διπλωματίας. Η διαδήλωση αντικατοπτρίζει τη βαθιά ρήξη που διχάζει την ιρανική κοινωνία ενόψει μιας ενδεχόμενης διπλωματικής διευθέτησης της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή.
Διαβάστε επίσης: Ο Αραγτσί: Νικητές στον πόλεμο – Σε εξέλιξη το μνημόνιο Ιράν-ΗΠΑ
Τι έγινε στη Μασχάντ
Δεκάδες πολίτες, μεταξύ των οποίων πολλές γυναίκες με μαύρα τσαντόρ, συγκεντρώθηκαν έξω από κτίριο του υπουργείου Εξωτερικών στη Μασχάντ, τη δεύτερη μεγαλύτερη και μία από τις ιερότερες πόλεις του Ιράν. Οι διαδηλωτές ανέμιζαν σημαίες και φώναζαν «Θάνατος στον ανέντιμο Αραγτσί», απαιτώντας την άμεση παραίτηση του επικεφαλής της ιρανικής διπλωματίας. Το βίντεο με τις σκηνές της διαδήλωσης δόθηκε στη δημοσιότητα το βράδυ του Σαββάτου από το πρακτορείο Fars, δείχνοντας ένα πλήθος που κατηγορούσε ανοιχτά τον Αραγτσί για προδοσία. Το κλίμα ήταν ιδιαίτερα φορτισμένο, με τους συγκεντρωμένους να αποδοκιμάζουν έντονα κάθε ενδεχόμενο διαπραγματευτικής υποχώρησης απέναντι στις ΗΠΑ.
Η αφορμή για τις διαδηλώσεις δεν ήταν τυχαία. Την Παρασκευή, ο Αραγτσί εμφανίστηκε αισιόδοξος στην ιρανική κρατική τηλεόραση, εκφράζοντας ανοιχτά τη βεβαιότητά του πως μια συμφωνία με τις ΗΠΑ για τον τερματισμό του πολέμου στη Μέση Ανατολή είναι εφικτή. Λίγες ώρες αργότερα, το Σάββατο, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ και ο πρωθυπουργός του Πακιστάν — χώρα που αναλαμβάνει ρόλο μεσολαβητή στις διαπραγματεύσεις — ανακοίνωσαν πως η υπογραφή της συμφωνίας είχε προγραμματιστεί για την Κυριακή. Ωστόσο, το ιρανικό υπουργείο Εξωτερικών έσπευσε να διαψεύσει αυτές τις αναφορές, υποστηρίζοντας ότι δεν αναμένεται υπογραφή την Κυριακή, αν και εξέφρασε αισιοδοξία πως η συμφωνία θα επιτευχθεί «τις προσεχείς ημέρες».
Στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης βρίσκονται τα Στενά του Ορμούζ, η θαλάσσια οδός που ελέγχει τη διέλευση τεράστιων ποσοτήτων πετρελαίου παγκοσμίως. Από την έναρξη των εχθροπραξιών, τα Στενά έχουν αποκλειστεί de facto από την Ισλαμική Δημοκρατία, και οι σκληροπυρηνικοί του καθεστώτος αντιτίθενται σθεναρά σε οποιαδήποτε παραχώρηση που θα άλλαζε αυτό το καθεστώς. Για τον σκληρό πυρήνα του ιρανικού καθεστώτος, κάθε συμφωνία με τις ΗΠΑ ισοδυναμεί με ταπεινωτική υποχώρηση, γι’ αυτό και η δημόσια δήλωση αισιοδοξίας του Αραγτσί πυροδότησε άμεσα την οργή των σκληροπυρηνικών.
Αντιδράσεις: Πανικός στο Ισραήλ
Η προοπτική συμφωνίας μεταξύ Τεχεράνης και Ουάσινγκτον δεν άφησε αδιάφορο το Ισραήλ. Σύμφωνα με ισραηλινά μέσα ενημέρωσης, ο πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου συγκάλεσε έκτακτο υπουργικό συμβούλιο ασφαλείας, με στόχο την εκτίμηση της κατάστασης και τον καθορισμό των επόμενων κινήσεων. Ανώτεροι Ισραηλινοί αξιωματούχοι εξέφρασαν έντονη ανησυχία στο ισραηλινό Channel 12, υποστηρίζοντας πως οι όροι του μνημονίου «θέτουν σε κίνδυνο τα συμφέροντα ασφαλείας του Ισραήλ». Η κυβέρνηση και ο στρατός του Ισραήλ εμφανίζονται αντίθετοι στην κατάπαυση του πυρός, επικαλούμενοι ότι η συνέχιση των εχθροπραξιών θα προστατεύσει τους πολίτες στο μέλλον.
Παράλληλα, Ισραηλινοί πολίτες και ανεξάρτητοι πολιτικοί εκφράζουν επιφυλάξεις για τη στάση της κυβέρνησης. Το επιχείρημα για συνέχιση της σύγκρουσης σκοντάφτει στο γεγονός ότι οι IDF κατάφεραν να βγουν σχεδόν αλώβητες από τους πρόσφατους πολέμους με το Ιράν χάρη στην ουσιαστική υποστήριξη του αμερικανικού στρατού, του Ηνωμένου Βασιλείου και μελών του ΝΑΤΟ. Χαρακτηριστική ήταν η συμβολή της Τουρκίας, που ενεργοποίησε τα ραντάρ της για να καταγράφει σε πραγματικό χρόνο όλες τις ιρανικές στρατιωτικές κινήσεις. Σε περίπτωση που ο πόλεμος συνεχιστεί χωρίς αυτήν την υποστήριξη, το Ισραήλ κινδυνεύει να αντιμετωπίσει σοβαρές απώλειες, κάτι που θα δημιουργούσε τριγμούς σε ένα κράτος που βρίσκεται σε κατάσταση πολέμου από το 2023.
Ισραηλινοί πολιτικοί από την αντιπολίτευση υποστηρίζουν ότι οι πιέσεις για συνέχιση του πολέμου έχουν σαφές εκλογικό υπόβαθρο. Τον Οκτώβριο πρόκειται να διεξαχθούν εκλογές στο Ισραήλ, και τα κόμματα του κυβερνητικού συνασπισμού αύξησαν τα ποσοστά τους τα τελευταία χρόνια ακριβώς λόγω της πολεμικής συγκυρίας και όχι λόγω της πολιτικής τους ατζέντας. Η κατάπαυση πυρός, ως εκ τούτου, θα στερούσε από τους κυβερνητικούς εταίρους ένα από τα ισχυρότερα εκλογικά χαρτιά τους, γεγονός που εξηγεί σε μεγάλο βαθμό τη σθεναρή αντίθεσή τους σε κάθε διπλωματική λύση.
Τι ακολουθεί
Η κατάσταση παραμένει εξαιρετικά ρευστή. Το ιρανικό υπουργείο Εξωτερικών αρνείται κάθε επικείμενη υπογραφή, αλλά δεν αποκλείει συμφωνία σε σύντομο χρονικό διάστημα. Ο Τραμπ και η κυβέρνηση του Πακιστάν εμφανίζονται αποφασισμένοι να επιμείνουν στο χρονοδιάγραμμά τους. Οι διαδηλώσεις στη Μασχάντ αποτυπώνουν γλαφυρά την ένταση που διατρέχει την ιρανική κοινωνία: ανάμεσα σε εκείνους που βλέπουν τη διπλωματία ως μοναδική διέξοδο από τη σύγκρουση και σε εκείνους που θεωρούν κάθε συμφωνία με τη Δύση ισοδύναμη με προδοσία. Το αποτέλεσμα των διαπραγματεύσεων Ουάσινγκτον–Τεχεράνης αναμένεται να επηρεάσει βαθιά τη γεωπολιτική ισορροπία στη Μέση Ανατολή τα επόμενα χρόνια.
