Σε τόνο αυστηρής προειδοποίησης εμφανίστηκε ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ σε τηλεφωνική συνέντευξή του στους New York Times, δηλώνοντας ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορεί να επαναλάβουν τις στρατιωτικές επιθέσεις κατά της Τεχεράνης αν δεν επιτευχθεί πυρηνική συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν μέσα στις επόμενες εβδομάδες. Ταυτόχρονα, το Ιράν έκλεισε τον εναέριο χώρο του για αναχωρήσεις από τα δυτικά αεροδρόμιά του, εντείνοντας τη γεωπολιτική ανησυχία στη Μέση Ανατολή. Την ίδια ώρα, οι διεθνείς αγορές αντέδρασαν θετικά στις ενδείξεις αποκλιμάκωσης, με τις τιμές του πετρελαίου να υποχωρούν και τις ασιατικές χρηματιστηριακές αγορές να ανακάμπτουν.
Τι έγινε: Απειλές Τραμπ, κλειστός εναέριος χώρος και διαφωνίες για τη συμφωνία
Ο Τραμπ ξεκαθάρισε στους New York Times ότι αν το Ιράν δεν καταλήξει σε ικανοποιητική πυρηνική συμφωνία με την κυβέρνησή του, η Ουάσινγκτον έχει δύο επιλογές στο τραπέζι: είτε να επαναλάβει στρατιωτικές επιθέσεις κατά της Τεχεράνης, είτε να αναλάβει τον ρόλο «εγγυητή της Μέσης Ανατολής» με αντάλλαγμα το 20% των εσόδων της περιοχής. Ο Αμερικανός πρόεδρος υπερασπίστηκε τη διπλωματική πρωτοβουλία της κυβέρνησής του, υποστηρίζοντας ότι η επιτευχθείσα συμφωνία θα εξασφαλίσει ότι τα Στενά του Ορμούζ θα παραμείνουν «μόνιμα ελεύθερα από διόδια». Επαίνεσε επίσης τους προέδρους Σι Τζινπίνγκ και Βλαντίμιρ Πούτιν για τη συμβολή τους στην προώθηση της συμφωνίας.
Ωστόσο, πριν ακόμη υπογραφεί επίσημα η συμφωνία, ξέσπασαν σοβαρές διαφωνίες μεταξύ των δύο πλευρών. Η Τεχεράνη δήλωσε ότι η έναρξη της 60ήμερης περιόδου διαπραγματεύσεων προϋποθέτει τρία βήματα εκ μέρους της Ουάσινγκτον: άρση του ναυτικού αποκλεισμού, τερματισμό των στρατιωτικών επιχειρήσεων και αποδέσμευση των παγωμένων ιρανικών κεφαλαίων στο εξωτερικό. Ο αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών του Ιράν Καζέμ Γκαριμπαμπαντί δήλωσε κατηγορηματικά ότι «η είσοδος στις 60ήμερες διαπραγματεύσεις εξαρτάται από την εφαρμογή των αμερικανικών δεσμεύσεων». Η Ουάσινγκτον αντέδρασε με εξίσου αποφασιστικό τρόπο, με Αμερικανό αξιωματούχο να δηλώνει στο CNN ότι «αυτό είναι απολύτως αναληθές» και ότι «κανένα παγωμένο κεφάλαιο δεν θα αποδεσμευθεί εάν το Ιράν δεν εφαρμόσει πρώτα τις δεσμεύσεις του».
Η αβεβαιότητα ενισχύθηκε από την απόφαση του Ιράν να κλείσει τον εναέριο χώρο του για αναχωρήσεις από τα αεροδρόμια του δυτικού τμήματος της χώρας, με όλες τις πτήσεις να ακυρώνονται μέχρι νεοτέρας σύμφωνα με την ιρανική κρατική τηλεόραση. Η κίνηση αυτή ήρθε ως αντίδραση στο ισραηλινό πλήγμα που πραγματοποιήθηκε νωρίτερα στη συνοικία Νταχίγια, στα νότια προάστια της Βηρυτού, ως απάντηση σε επιθέσεις της Χεζμπολάχ. Το Ισραήλ έθεσε παράλληλα σε αυξημένη ετοιμότητα τις ένοπλες δυνάμεις του και ενίσχυσε τα μέτρα πολιτικής προστασίας σε ολόκληρη τη χώρα, ενόψει ενδεχόμενης ιρανικής στρατιωτικής απάντησης.
Αντιδράσεις και πλαίσιο: Τριγμοί Τραμπ-Νετανιάχου και αντίδραση αγορών
Ο Τραμπ εμφανίστηκε ανοιχτά επικριτικός απέναντι στον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου, υποστηρίζοντας ότι το Ισραήλ οφείλει να αναγνωρίσει τον ρόλο της Ουάσινγκτον στην επίτευξη της συμφωνίας. Ισχυρίστηκε μάλιστα ότι η πολιτική του κυβέρνησής του έχει αποτρέψει «την πυρηνική εξόντωση του Ισραήλ», λέγοντας χαρακτηριστικά ότι αν το Ιράν κατείχε πυρηνικό όπλο, «το Ισραήλ δεν θα υπήρχε ούτε για δύο ώρες». Σύμφωνα με το δημοσίευμα των New York Times, ο Αμερικανός πρόεδρος εμφανιζόταν ολοένα πιο ενοχλημένος από τη στάση του Νετανιάχου τις τελευταίες εβδομάδες, καθώς οι ισραηλινές στρατιωτικές επιχειρήσεις στον Λίβανο φέρεται να έθεταν επανειλημμένα σε κίνδυνο τις διαπραγματεύσεις μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης. Ο Νετανιάχου από την πλευρά του αναζητεί άμεση επικοινωνία και συνάντηση με τον Αμερικανό πρόεδρο μετά την ολοκλήρωση των επαφών του στη G7.
Σε αυστηρό τόνο κινήθηκαν και οι ιρανικές αρχές. Το υπουργείο Εξωτερικών του Ιράν χαρακτήρισε το ισραηλινό πλήγμα στη Νταχίγια ως σοβαρή παραβίαση της κυριαρχίας του Λιβάνου, καταλογίζοντας ευθύνες τόσο στο Ισραήλ όσο και στις ΗΠΑ. Ο επικεφαλής της ιρανικής διαπραγματευτικής ομάδας Μοχαμάντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ υποστήριξε ότι οι δυνάμεις που αντιτίθενται στο Ισραήλ παραμένουν «ενωμένες και ισχυρές», αφήνοντας σαφείς αιχμές για τον ρόλο της Ουάσινγκτον στις εξελίξεις. Παράλληλα, το ιρανικό Γενικό Επιτελείο εξέδωσε ανακοίνωση στην οποία ισχυρίστηκε ότι οι ιρανικές δυνάμεις «ταπείνωσαν» τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ, με τη διατύπωση ότι «ο αντίπαλος δεν έχει άλλη επιλογή πέρα από την αποδοχή της ήττας και της παράδοσης».
Οι διεθνείς χρηματιστηριακές αγορές αντέδρασαν θετικά στις πρώτες ενδείξεις αποκλιμάκωσης. Οι αγορές της Ασίας ανέβηκαν τη Δευτέρα, με τον δείκτη MSCI Ασίας-Ειρηνικού να ενισχύεται κατά 1,5%, τη Νότια Κορέα να καταγράφει άλμα 4,3% και την Ιαπωνία να σημειώνει άνοδο περίπου 3%. Οι τιμές του πετρελαίου υποχώρησαν σημαντικά, με το Brent να πέφτει κατά 4% στα 83,80 δολάρια το βαρέλι και το αμερικανικό αργό να καταγράφει πτώση 4,7% στα 80,89 δολάρια. Η αγορά ενσωμάτωσε την προοπτική επαναλειτουργίας των Στενών του Ορμούζ, από τα οποία διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου. Αναλυτές επισήμαναν ωστόσο ότι η αγορά θα κινηθεί πλέον βάσει «επαλήθευσης» της συμφωνίας και όχι μόνο ανακοινώσεων.
Τι ακολουθεί: Ελβετία και 60 κρίσιμες ημέρες διαπραγματεύσεων
Μετά την υπογραφή του «Μνημονίου του Ισλαμαμπάντ», σύμφωνα με τον Γκαριμπαμπαντί, θα ακολουθήσουν νέες διαβουλεύσεις στην Ελβετία, όπου θα καθοριστούν η δομή των διαπραγματεύσεων, οι ομάδες εργασίας και οι τεχνικές λεπτομέρειες. Η 60ήμερη περίοδος που προβλέπεται από τη συμφωνία θα αποτελέσει το πραγματικό δοκιμαστήριο για τη βιωσιμότητά της. Η δημόσια αντιπαράθεση για τα παγωμένα κεφάλαια αποκαλύπτει ότι οι δύο πλευρές έχουν διαφορετική ανάγνωση ακόμη και των βασικών όρων της συμφωνίας: η Τεχεράνη παρουσιάζει την αποδέσμευση κεφαλαίων ως προϋπόθεση για να καθίσει στο τραπέζι, ενώ η Ουάσινγκτον επιμένει ότι οποιαδήποτε οικονομική παραχώρηση θα έρθει μόνο αφού το Ιράν υλοποιήσει συγκεκριμένες δεσμεύσεις. Η διαφορά αυτή αφορά δισεκατομμύρια δολάρια ιρανικών κεφαλαίων που παραμένουν δεσμευμένα στο εξωτερικό στο πλαίσιο των κυρώσεων των τελευταίων ετών — και δείχνει ότι οι δυσκολότερες διαπραγματεύσεις ίσως μόλις αρχίζουν.
