Εξελίξεις με ταχύτατους ρυθμούς καταγράφονται στις διαπραγματεύσεις μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, καθώς οι δύο χώρες μαζί με τις μεσολαβήτριες δυνάμεις εξετάζουν σοβαρά το ενδεχόμενο να υπογράψουν το Μνημόνιο Κατανόησης ηλεκτρονικά ακόμη και αυτήν την Τετάρτη, 17 Ιουνίου, αντί της προγραμματισμένης δια ζώσης τελετής της Παρασκευής στην Ελβετία. Η συμφωνία ΗΠΑ Ιράν, ένα μνημόνιο 14 σημείων που δεν έχει ακόμη δημοσιοποιηθεί επίσημα, προβλέπει εκεχειρία, επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ και ιρανική δέσμευση για αποχή από πυρηνικά όπλα. Το ζήτημα παραμένει σε εξέλιξη, με αντιφατικές δηλώσεις από τις δύο πλευρές, ενώ ο Λευκός Οίκος αρνήθηκε να σχολιάσει τις πληροφορίες περί επίσπευσης της υπογραφής.
Τι προβλέπει η συμφωνία ΗΠΑ Ιράν
Το CNN εξασφάλισε αντίγραφο του προσχεδίου του μνημονίου από έναν Αμερικανό αξιωματούχο, ενώ ένας διπλωμάτης που παρακολούθησε τη Σύνοδο Κορυφής G7 στη Γαλλία επιβεβαίωσε το περιεχόμενό του, όπως και δύο άλλες διπλωματικές πηγές. Σύμφωνα με το προσχέδιο, το μνημόνιο των 14 σημείων προβλέπει άμεση και μόνιμη παύση του πολέμου σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου. Παράλληλα, καθορίζει την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ και κάποια οικονομική ανακούφιση για την Τεχεράνη. Το Ιράν αναλαμβάνει επίσης τη ρητή δέσμευση ότι δεν θα κατασκευάσει ποτέ πυρηνικό όπλο.
Από οικονομικής άποψης, οι Ηνωμένες Πολιτείες θα επιτρέψουν στο Ιράν να πουλήσει πετρέλαιο και πετροχημικά προϊόντα διεθνώς. Η Τεχεράνη ενδέχεται να αποκτήσει πρόσβαση σε ταμείο ανάπτυξης ύψους 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων, υπό την προϋπόθεση ότι θα τηρήσει τις πυρηνικές της δεσμεύσεις στο πλαίσιο των επόμενων διαπραγματεύσεων. Το προσχέδιο δεν περιλαμβάνει λεπτομέρειες για το μέλλον του εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν — ένα ζήτημα που παραμένει ανοικτό. Ο εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου δήλωσε ότι το κείμενο που απέκτησε το CNN δεν αντικατοπτρίζει το πραγματικό μνημόνιο, ενώ το ημιεπίσημο ιρανικό πρακτορείο Tasnim χαρακτήρισε τις εκδοχές που διέρρευσαν ανακριβείς.
Η επίσπευση της υπογραφής αποσκοπεί πρωτίστως στο να ανοίξουν τα Στενά του Ορμούζ πριν από την Παρασκευή, καθώς στο συγκεκριμένο ζήτημα υπάρχει ήδη πλήρης σύγκλιση μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης, σύμφωνα με τις διπλωματικές πηγές του Axios. Εάν πραγματοποιηθεί η ηλεκτρονική υπογραφή, θα τεθούν άμεσα σε ισχύ οι προβλέψεις του μνημονίου για τα Στενά, επιτρέποντας την εφαρμογή των μέτρων ασφαλείας και ελεύθερης ναυσιπλοΐας. Παράλληλα, ο Λευκός Οίκος θα αποκτούσε τη δυνατότητα να δημοσιοποιήσει το πλήρες κείμενο της συμφωνίας. Μέχρι τις πρωινές ώρες της Τετάρτης ωστόσο δεν είχε ληφθεί οριστική απόφαση για την αλλαγή του χρονοδιαγράμματος.
Αντιδράσεις, αντιφάσεις και η θέση του Λιβάνου
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, μιλώντας στο Εβιάν της Γαλλίας όπου συμμετέχει στη Σύνοδο Κορυφής G7, χαρακτήρισε τη συμφωνία ΗΠΑ Ιράν «πολύ έξυπνη και λειτουργική για το μέλλον» και κάλεσε την Τεχεράνη να την εφαρμόσει, προειδοποιώντας πως «διαφορετικά θα επιστρέψουμε από εκεί που σταματήσαμε». Ο ίδιος διαβεβαίωσε ότι το μνημόνιο έχει ήδη υπογραφεί ηλεκτρονικά, απορρίπτοντας ρητά τις πληροφορίες περί καταβολής 300 εκατομμυρίων δολαρίων στο Ιράν και χαρακτηρίζοντάς τες «fake news». Η Τεχεράνη από την πλευρά της διέψευσε οποιαδήποτε αλλαγή στον προγραμματισμό, με το κρατικό πρακτορείο IRNA να αναφέρει ότι δεν έχουν γίνει τροποποιήσεις στο πρόγραμμα των διαπραγματεύσεων της Γενεύης. Ο Τραμπ στις 15 Ιουνίου επιβεβαίωσε ότι το πλήρες κείμενο θα δημοσιοποιηθεί μετά την επίσημη υπογραφή, δηλώνοντας ότι «θέλει να είναι όλα γνωστά σε όλους».
Πρόσθετη σύγχυση δημιούργησε η αντίφαση ανάμεσα στις διπλωματικές πηγές: μια πηγή υποστήριξε στο Axios ότι ουδέποτε έγινε ηλεκτρονική υπογραφή, ενώ δεύτερη πηγή επέμεινε ότι η ψηφιακή υπογραφή υπήρξε και αυτή που ενδεχομένως ακολουθήσει θα αποτελεί «δεύτερη υπογραφή». Ο Αμερικανός αξιωματούχος που μίλησε στο CNN ανέφερε ότι το προσχέδιο αντανακλά τη συμφωνία που υπέγραψαν ψηφιακά την Κυριακή ο Τραμπ, ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς και ο πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου Μοχάμαντ-Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ. Γιατί χρειάζονται δύο ξεχωριστές υπογραφές παραμένει ασαφές. Αμερικανοί αξιωματούχοι υποβάθμισαν εξάλλου το ίδιο το μνημόνιο, χαρακτηρίζοντάς το «πολιτικό έγγραφο» χωρίς δεσμευτική ισχύ επί κρίσιμων ζητημάτων, ισχυριζόμενοι ότι οι σημαντικότερες δεσμεύσεις έχουν αναληφθεί μέσω παρασκηνιακών διαύλων.
Ο Λίβανος βρέθηκε επίσης στο επίκεντρο των εξελίξεων, καθώς η ανακοίνωση από το Ιράν και τον Πακιστανό διαμεσολαβητή ότι η συμφωνία ΗΠΑ Ιράν περιλαμβάνει το λιβανέζικο μέτωπο ανακατανείμε τους ρόλους στη διπλωματική σκακιέρα. Ο πρόεδρος του Λιβάνου Ζοζέφ Αούν δήλωσε ότι η διαπραγματευτική διαδικασία της χώρας του με το Ισραήλ είναι «ανεξάρτητη», τονίζοντας ότι «το κράτος του Λιβάνου είναι κύριος των αποφάσεών του και διεξάγει για πρώτη φορά τις διαπραγματεύσεις, χωρίς κανείς να διαπραγματεύεται γι’ αυτό». Ωστόσο, υιοθέτησε ηπιότερο τόνο απέναντι στην Τεχεράνη μετά από εβδομάδες έντονης κριτικής, αναφέροντας ότι ο Λίβανος καλωσορίζει κάθε υποστήριξη για εκεχειρία, «συμπεριλαμβανομένου του Ιράν». Τα ισραηλινά πλήγματα μειώθηκαν μετά την ανακοίνωση, αν και προκάλεσαν τον θάνατο πέντε ανθρώπων από τη Δευτέρα.
Τι ακολουθεί
Ακόμη και αν αλλάξει ο χρόνος υπογραφής του μνημονίου, η συνάντηση των αμερικανικών και ιρανικών αντιπροσωπειών θα πραγματοποιηθεί κανονικά την Παρασκευή στην Ελβετία, σύμφωνα με τις πηγές. Επικεφαλής της αμερικανικής αντιπροσωπείας θα είναι ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς, ενώ από την ιρανική πλευρά θα βρίσκεται ο πρόεδρος του κοινοβουλίου Μοχαμάντ-Μπαγέρ Γκαλιμπάφ. Στη συνάντηση αναμένεται να ανοίξει η συζήτηση για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, που αποτελεί το κεντρικό διακύβευμα για την περαιτέρω αποκλιμάκωση. Η επίσημη υπογραφή θα εκκινήσει μια περίοδο 60 ημερών για τη διαπραγμάτευση των τελικών όρων της συμφωνίας ΗΠΑ Ιράν.
Στο λιβανέζικο μέτωπο, πέμπτος κύκλος διαπραγματεύσεων μεταξύ Λιβάνου και Ισραήλ έχει προγραμματιστεί για τις 22 Ιουνίου στην Ουάσιγκτον, υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Πολιτειών — χωρίς τη συμμετοχή της Χεζμπολάχ, η οποία έχει απορρίψει τις απευθείας συνομιλίες. Ο ηγέτης της Χεζμπολάχ Ναΐμ Κασέμ ευχαρίστησε δημόσια το Ιράν για τον τερματισμό «της ισραηλινοαμερικανικής επίθεσης», ενώ το κίνημα μείωσε τη συχνότητα των πυρών του κατά του ισραηλινού στρατού μετά την ανακοίνωση της συμφωνίας. Ο Λίβανος σύρθηκε στη σύγκρουση μετά την εκτόξευση ρουκετών από τη Χεζμπολάχ στις 2 Μαρτίου, με τους ισραηλινούς βομβαρδισμούς να έχουν προκαλέσει τον θάνατο περισσότερων από 3.800 ανθρώπων και μια χερσαία επιχείρηση στον νότο της χώρας να βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη.
