Η αντίστροφη μέτρηση για την υπογραφή μιας ιστορικής συμφωνίας μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν έχει ήδη ξεκινήσει, με τις δύο χώρες να βρίσκονται στο κατώφλι ενός διπλωματικού συμβιβασμού που υπόσχεται να ανατρέψει τις ισορροπίες στη Μέση Ανατολή. Σύμφωνα με αποκαλύψεις της Wall Street Journal, ένα από τα κεντρικά σημεία της συμφωνίας αφορά την ελεύθερη και άμεση πώληση ιρανικού πετρελαίου και καυσίμων στις διεθνείς αγορές, χωρίς τους περιορισμούς που επέβαλαν τα χρόνια κυρώσεων. Η εξέλιξη αυτή σηματοδοτεί μια δραματική στροφή στη διπλωματική πραγματικότητα της περιοχής, με συνέπειες που εκτείνονται πολύ πέρα από τα σύνορα των δύο χωρών.
Τα δεξαμενόπλοια σπάνε τον αποκλεισμό
Ακόμα και πριν την τελική υπογραφή, τα πρώτα σημάδια της νέας πραγματικότητας ήταν ήδη ορατά στα νερά του Κόλπου του Ομάν. Η μη κερδοσκοπική οργάνωση «United Against Nuclear Iran» ανακοίνωσε ότι το ιρανικό δεξαμενόπλοιο «Diona», φορτωμένο με αργό πετρέλαιο, αναχώρησε από το λιμάνι του Τσαμπάχαρ, κατάφερε να αποφύγει τον αμερικανικό αποκλεισμό και πέρασε με επιτυχία τον Κόλπο του Ομάν την Τρίτη. Επρόκειτο για ένα ιδιαίτερα συμβολικό γεγονός, καθώς ήταν η πρώτη τέτοια διέλευση από τον Απρίλιο, δηλαδή από τότε που οι ΗΠΑ επέβαλαν τον ναυτικό αποκλεισμό στις ιρανικές εξαγωγές. Λίγο αργότερα, ένα δεύτερο υπερδεξαμενόπλοιο, το «Hero II», διέσχισε επίσης το στενό, σύμφωνα με δεδομένα παρακολούθησης της εταιρείας MarineTraffic. Σε μεταγενέστερη ενημέρωση, έγινε γνωστό ότι και τρίτο δεξαμενόπλοιο τύπου Suezmax πέρασε τη γραμμή του αποκλεισμού μεταφέροντας περίπου ένα εκατομμύριο βαρέλια ιρανικού αργού πετρελαίου.
Ωστόσο, πέρα από τις κινήσεις των πλοίων, το πραγματικό κέντρο βάρους βρίσκεται στο νομικό και διπλωματικό περιεχόμενο της συμφωνίας. Το προσχέδιο του μνημονίου κατανόησης, στο οποίο απέκτησε πρόσβαση η Wall Street Journal, περιγράφει λεπτομερώς τόσο τις άμεσες ρυθμίσεις για τις πωλήσεις πετρελαίου όσο και μελλοντικές υποσχέσεις για εκτεταμένη άρση κυρώσεων, αποδέσμευση παγωμένων περιουσιακών στοιχείων και χρηματοδότηση ανασυγκρότησης ύψους δισεκατομμυρίων δολαρίων. Η άρση των κυρώσεων για το πετρέλαιο αναμένεται να τεθεί σε ισχύ αμέσως μετά την υπογραφή, λειτουργώντας ως ισχυρό οικονομικό κίνητρο για την Τεχεράνη να τηρήσει τους όρους της συμφωνίας και να σταματήσει τις εχθρικές επιθέσεις.
Οι όροι και τα εμπόδια
Παράλληλα, ανώτερος αξιωματούχος των ΗΠΑ έσπευσε να ξεκαθαρίσει ότι η διατήρηση της άρσης των κυρώσεων εξαρτάται αποκλειστικά από τη «συμπεριφορά» του Ιράν. Συγκεκριμένα, η Ουάσινγκτον παρακολουθεί στενά τη στάση της Τεχεράνης απέναντι στα Στενά του Ορμούζ και στο πυρηνικό της πρόγραμμα, θέτοντας σαφή όρια στο πλαίσιο της διπλωματικής προσέγγισης. Σε αυτό το πλαίσιο, διευκρινίστηκε επίσης ότι το Ιράν δεν θα αποκτήσει άμεση πρόσβαση στα δεσμευμένα κεφάλαιά του, που ανέρχονται σε δισεκατομμύρια δολάρια. Η πρόσβαση αυτή θα αποτελέσει αντικείμενο μελλοντικών διαπραγματεύσεων, γεγονός που ενισχύει τον μοχλό πίεσης των ΗΠΑ στις επόμενες φάσεις των συνομιλιών.
Το μνημόνιο κατανόησης, σύμφωνα με επίσημες κυβερνητικές πηγές, υπογράφηκε ηλεκτρονικά την Κυριακή και αναμένεται να οριστικοποιηθεί μέσα στην τρέχουσα εβδομάδα. Προβλέπει παρατεταμένη εκεχειρία σε ευρύτερο γεωγραφικό πλαίσιο, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου, ενώ καλύπτει επίσης την άρση τόσο του αμερικανικού όσο και του ιρανικού αποκλεισμού στα κρίσιμης σημασίας Στενά του Ορμούζ. Ταυτόχρονα, η συμφωνία προετοιμάζει το έδαφος για εκτεταμένες και πολυεπίπεδες συνομιλίες σχετικά με το αμφιλεγόμενο πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, δίνοντας έτσι μια νέα ευκαιρία στη διεθνή διπλωματία να αντιμετωπίσει μια από τις πιο χρόνιες εκκρεμότητες στον τομέα της ασφάλειας.
Σε αυτό το πλαίσιο, η αντίδραση του Ισραήλ ήταν αναμενόμενα αρνητική. Το Τελ Αβίβ ζητά να μην παρασχεθεί καμία οικονομική βοήθεια στην Τεχεράνη και να μην διαρραγεί άμεσα ο αμερικανικός αποκλεισμός, πριν εξασφαλιστούν σημαντικές παραχωρήσεις από το Ιράν. Η ισραηλινή κυβέρνηση εκφράζει ανησυχίες ότι μια πρόωρη χαλάρωση της πίεσης θα ενισχύσει οικονομικά και στρατιωτικά μια χώρα που εξακολουθεί να αποτελεί υπαρξιακή απειλή για τη χώρα. Η σύγκρουση αυτή αποτελεί μια ακόμη παράμετρο που θα επηρεάσει την πορεία και το τελικό αποτέλεσμα των διαπραγματεύσεων τις επόμενες κρίσιμες ημέρες.
