Ο πρώτος γύρος των διαπραγματεύσεων ΗΠΑ-Ιράν στο Μπούργκενστοκ της Ελβετίας ολοκληρώθηκε την Κυριακή 21 Ιουνίου έπειτα από περίπου 80 λεπτά, με τις αντιπροσωπείες να αποσύρονται για εσωτερικές διαβουλεύσεις. Οι επαφές διεξήχθησαν σε ιδιαίτερα υψηλό πολιτικό επίπεδο, με τη συμμετοχή του αντιπροέδρου των ΗΠΑ, Τζέι Ντι Βανς, και του προέδρου του Κοινοβουλίου του Ιράν, Μοχάμαντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ. Ωστόσο, η ιρανική αντιπροσωπεία κατέθεσε επίσημη διαμαρτυρία στην αμερικανική πλευρά, ενώ αβέβαιο παραμένει το αν οι τετραμερείς συνομιλίες θα συνεχιστούν.
Τι έγινε στο Μπούργκενστοκ
Οι τετραμερείς συνομιλίες στο ορεινό θέρετρο Μπούργκενστοκ των ελβετικών Άλπεων διεξήχθησαν με τη συμμετοχή αντιπροσωπειών από τέσσερις χώρες: τις ΗΠΑ, το Ιράν, το Κατάρ και το Πακιστάν. Η διάταξη στην αίθουσα ήταν ενδεικτική του χαρακτήρα της διαδικασίας: οι αντιπροσωπείες του Κατάρ και του Πακιστάν τοποθετήθηκαν ανάμεσα στις αμερικανικές και ιρανικές, τονίζοντας τον διαμεσολαβητικό ρόλο και των δύο χωρών. Από πλευράς Πακιστάν παραβρέθηκαν ο πρωθυπουργός Σαχμπάζ Σαρίφ και ο αρχηγός των ενόπλων δυνάμεων Μουνίρ, ενώ το Ισλαμαμπάντ είχε διαμεσολαβήσει ώστε η Τεχεράνη να αποδεχθεί τη συμμετοχή μετά την αναβολή της Παρασκευής. Ο πρώτος γύρος διήρκεσε 80 λεπτά, μετά τα οποία οι αντιπροσωπείες αποσύρθηκαν χωριστά για κατ’ ιδίαν συσκέψεις.
Σύμφωνα με τα ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης, στον πρώτο γύρο δεν συζητήθηκε το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. «Καμία διαπραγμάτευση για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα δεν έγινε κατά τα 80 λεπτά του πρώτου γύρου», μετέδωσε το κρατικό κανάλι, διευκρινίζοντας ότι οι συζητήσεις επικεντρώθηκαν στην τήρηση του μνημονίου συνεννόησης που υπέγραψαν οι πρόεδροι των δύο χωρών στα μέσα της εβδομάδας, καθώς και στην κατάσταση στον Λίβανο. Μετά την ολοκλήρωση των τετραμερών επαφών ξεκίνησαν διμερείς συνομιλίες μεταξύ Ιράν και Κατάρ. Η κρατική τηλεόραση του Ιράν ανέφερε επίσης «παύση» στις διαπραγματεύσεις, χαρακτηρίζοντας τη στάση της ιρανικής αντιπροσωπείας ως απόδοση στις απειλές του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ ότι οι ΗΠΑ θα πλήξουν «πολύ πιο σκληρά» το Ιράν αν δεν ελεγχθεί η Χεζμπολάχ.
Ο ανταποκριτής του Al Jazeera, Τζέιμς Μπέις, μετέδωσε από τον χώρο των διαπραγματεύσεων μια χαρακτηριστική λεπτομέρεια: ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Αμπάς Αραγτσί, ήταν παρών αλλά δεν πήρε τον λόγο, ενώ όλες οι άλλες αντιπροσωπείες μίλησαν δημόσια. Ο ίδιος εξήγησε ότι η ιρανική πλευρά «δεν ήθελε να δώσει στους Αμερικανούς την ευκαιρία να βγάλουν φωτογραφίες», αποκαλύπτοντας το βαθμό αμοιβαίας καχυποψίας. Το κανάλι IRIB ανέφερε ότι «παραμένει ασαφές αν οι τετραμερείς συνομιλίες θα συνεχιστούν ή θα σταματήσουν», αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο διακοπής των επαφών.
Αντιδράσεις και το αγκάθι του Λιβάνου
Ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, Τζέι Ντι Βανς, χαρακτήρισε τις διαπραγματεύσεις ΗΠΑ-Ιράν «ιστορικές» και δήλωσε ότι «μεγάλη πρόοδος καταγράφηκε τις τελευταίες ώρες». Αναπτύσσοντας τη θέση της Ουάσινγκτον, υπογράμμισε ότι ο πρόεδρος Τραμπ εξουσιοδότησε την αμερικανική αντιπροσωπεία να επιδιώξει διπλωματική λύση. «Αν οι ηγέτες του Ιράν είναι έτοιμοι να απαρνηθούν τον ρόλο τους ως παράγοντα αποσταθεροποίησης της περιοχής και να εγκαταλείψουν μονίμως κάθε φιλοδοξία για απόκτηση πυρηνικού όπλου, τότε οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι έτοιμες να μεταμορφώσουν ριζικά τη σχέση τους με τη χώρα αυτή», ανέφερε κατά την έναρξη των συνομιλιών. Ο πρωθυπουργός του Πακιστάν, Σαχμπάζ Σαρίφ, εξέφρασε από πλευράς του την ελπίδα ότι οι συνομιλίες θα καταλήξουν σε «μία εξαιρετική συμφωνία που θα ευνοεί την ειρήνη, την πρόοδο και την ευημερία σε όλο τον κόσμο».
Από ιρανικής πλευράς, η στάση ήταν σαφώς πιο επιφυλακτική. Ο πρόεδρος του Κοινοβουλίου Γκαλιμπάφ προειδοποίησε δημόσια τις ΗΠΑ «να προσέχουν τα λόγια τους», προσθέτοντας ότι «οι ένοπλες δυνάμεις μας είναι έτοιμες να απαντήσουν». Παράλληλα, ο Ιρανός πρόεδρος επανέλαβε ότι η Τεχεράνη δεν πρόκειται να εγκαταλείψει τον εμπλουτισμό ουρανίου, σημειώνοντας ότι «η άλλη πλευρά είναι υποχρεωμένη να το αποδεχθεί». Ο σύμβουλος του ανώτατου ηγέτη, Μοχαμάντ Μοκμπάρ, πρόσθεσε ότι το Ιράν θα επιδιώξει αλλαγές στους κανόνες που διέπουν τα Στενά του Ορμούζ.
Κεντρικό σημείο τριβής παραμένει το ζήτημα του Λιβάνου. Ο ανταποκριτής του Al Jazeera επεσήμανε ότι το Ιράν ζητά ουσιαστικές διαβεβαιώσεις για τη διατήρηση της εκεχειρίας, καθώς «δεν αρκεί το Ισραήλ να σταματήσει τους βομβαρδισμούς για μία μόνο ημέρα». Πάνω από 50 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους στον Λίβανο από την Πέμπτη, σύμφωνα με το λιβανικό Υπουργείο Υγείας. Ο εκπρόσωπος του ιρανικού ΥΠΕΞ διευκρίνισε ότι η εφαρμογή οποιασδήποτε συμφωνίας ξεκινά μόνο με «πλήρη διακοπή των συγκρούσεων, συμπεριλαμβανομένων των μαχών Ισραήλ-Χεζμπολάχ», κατηγορώντας τις ΗΠΑ ότι δεν επιβάλλουν την εκεχειρία στο Τελ Αβίβ.
Τι ακολουθεί
Σύμφωνα με τους όρους του μνημονίου συνεννόησης, οι συνομιλίες πρέπει να ολοκληρωθούν εντός 60 ημερών, καταλήγοντας σε οριστική συμφωνία. Το Κατάρ έχει ήδη δηλώσει ότι θα μείνει «στην πρώτη γραμμή της μεσολάβησης μέχρι να υπάρξει λύση», ενώ η Ντόχα ελπίζει σε «μια συνολική συμφωνία επί του συνόλου των θεμάτων» που περιλαμβάνει το πρωτόκολλο. Ο Βανς παραδέχτηκε ότι οι τεχνικές διαπραγματεύσεις ενδέχεται να μην επιλύσουν όλες τις διαφωνίες, υπογράμμισε ωστόσο ότι θα επιτρέψουν στις δύο πλευρές «να καθίσουν στο ίδιο τραπέζι και να συνεργαστούν άμεσα για πρώτη φορά σε αυτό το επίπεδο». Ο ίδιος τόνισε ότι ο Τραμπ παραμένει προσηλωμένος στον στόχο μιας «πλήρους περιφερειακής κατάπαυσης του πυρός», αφήνοντας ανοιχτό το ερώτημα αν αυτός ο στόχος μπορεί να επιτευχθεί υπό τις παρούσες συνθήκες.
