Σε σοβαρή κρίση εισήλθαν οι διαπραγματεύσεις ΗΠΑ-Ιράν στην Ελβετία το βράδυ της Κυριακής 21 Ιουνίου, καθώς η ιρανική αντιπροσωπεία αποχώρησε απροσδόκητα από το πολυτελές ξενοδοχείο στις ελβετικές Άλπεις όπου διεξάγονταν οι συνομιλίες. Η αποχώρηση έγινε ύστερα από ανάρτηση του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ που χαρακτηρίστηκε από την Τεχεράνη ως «προσβλητική». Ωστόσο, η ελπίδα για συνέχιση των επαφών παρέμεινε ζωντανή, αφού ιρανική πηγή δήλωσε στο Reuters ότι οι συνομιλίες «διακόπηκαν αλλά δεν τελείωσαν».
Τι έγινε στις ελβετικές Άλπεις
Οι διαπραγματεύσεις ΗΠΑ-Ιράν ξεκίνησαν με υποσχόμενη ατμόσφαιρα, με χρονικό ορίζοντα 60 ημερών για να καταλήξουν οι δύο πλευρές σε ολοκληρωμένη συμφωνία που θα μπορούσε να οδηγήσει στον τερματισμό της κρίσης στη Μέση Ανατολή. Μόλις 80 λεπτά μετά την έναρξη των συνομιλιών, ωστόσο, η διαδικασία ανακόπηκε απότομα, όταν δημοσιοποιήθηκε νέα ανάρτηση του Τραμπ στην οποία απειλούσε το Ιράν με επανάληψη στρατιωτικών πληγμάτων εάν η Τεχεράνη δεν αναλάμβανε δράση για να περιορίσει τη δραστηριότητα της Χεζμπολάχ στον Λίβανο. Το ιρανικό πρακτορείο ειδήσεων IRNA ανέφερε ότι η αντιπροσωπεία αποχώρησε από το κτίριο αφού οι συνομιλίες είχαν ήδη ανασταλεί προσωρινά, και η διαδικασία συνολικά είχε μπει σε «ιδιαίτερα δύσκολη φάση». Παράλληλα, η Τεχεράνη ανακοίνωσε ότι ξανακλείνει τα Στενά του Ορμούζ, βήμα με άμεσες επιπτώσεις για τη διεθνή ναυτιλία και τις αγορές πετρελαίου.
Ο επικεφαλής της ιρανικής αντιπροσωπείας και πρόεδρος του Ιρανικού Κοινοβουλίου, Μοχαμάντ Μπαγέρ Γκαλιμπάφ, απάντησε άμεσα στις απειλές μέσω ανάρτησής του στην πλατφόρμα Χ, καλώντας την Ουάσινγκτον «να μετρά τα λόγια της». Ο Γκαλιμπάφ προειδοποίησε ότι «οι ένοπλες δυνάμεις μας είναι έτοιμες να απαντήσουν», στέλνοντας σαφές μήνυμα ότι το Ιράν δεν πρόκειται να δεχθεί πιέσεις κατά τη διάρκεια διπλωματικής διαδικασίας. Η αντιπαράθεση αυτή ήρθε σε ευθεία σύγκρουση με τους όρους του μνημονίου συνεννόησης που υπέγραψαν οι πρόεδροι των δύο χωρών την περασμένη Τετάρτη, το οποίο προβλέπει ρητά ότι καμία πλευρά δεν πρέπει «να καταφεύγει σε απειλές χρήσης βίας εναντίον της άλλης». Ακόμη, σύμφωνα με κρατική ιρανική τηλεόραση, η αντιπροσωπεία αρνήθηκε να ποζάρει για κοινή φωτογραφία με τους Αμερικανούς διαπραγματευτές — χειρονομία που αντικατοπτρίζει εύγλωττα το βάθος της αμοιβαίας δυσπιστίας.
Αντιδράσεις και το πλαίσιο της κρίσης
Σε εντελώς διαφορετικό τόνο κινήθηκε ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, Τζέι Ντι Βανς, ο οποίος παρευρίσκεται στην Ελβετία και συμμετέχει στις επαφές. Ο Βανς χαρακτήρισε τις διαπραγματεύσεις ΗΠΑ-Ιράν «ιστορικές» και εξέφρασε ελπίδα ότι θα επιτρέψουν «να γυρίσουμε σελίδα και να μεταμορφώσουμε τη σχέση μας με τον ιρανικό λαό». Αμερικανός διπλωμάτης που συμμετέχει στις συνομιλίες ανέφερε ότι οι επαφές επικεντρώθηκαν στους μηχανισμούς αποκλιμάκωσης των συγκρούσεων στον Λίβανο και στη διασφάλιση της συμπεφωνημένης εκεχειρίας, ενώ σημειώθηκε «καλή πρόοδος» ως προς τη διατήρηση ανοιχτών των Στενών του Ορμούζ. Οι συνομιλίες διεξάγονται με τη μεσολάβηση του Πακιστάν και του Κατάρ.
Οι διαπραγματεύσεις ΗΠΑ-Ιράν διεξάγονται στη σκιά ενός πολέμου σχεδόν τεσσάρων μηνών που κόστισε τη ζωή σε χιλιάδες ανθρώπους, κυρίως στο Ιράν και τον Λίβανο, και προκάλεσε σοβαρή αναταραχή στην παγκόσμια οικονομία. Ο Τραμπ, απαντώντας μέσω Truth Social σε δημοσίευμα των New York Times που υποστήριζε ότι οι αλλαγές μετά τον πόλεμο ήταν περιορισμένες, ισχυρίστηκε ότι «ο στρατός τους έχει τελειώσει», το ναυτικό και η αεροπορία «έχουν εξαφανιστεί», ο πληθωρισμός φτάνει το 250% και η ιρανική οικονομία «έχει καταρρεύσει». Παράλληλα, τα πλήγματα στις εκτοξευτήριες βάσεις, τους πυραύλους, τα drones και τις παραγωγικές δυνατότητες του Ιράν περιέγραψε ο Αμερικανός πρόεδρος ως σχεδόν ολοκληρωτικά. Το κύριο σημείο τριβής στις διαπραγματεύσεις παραμένει το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα, που αποτελεί αντικείμενο αντιπαράθεσης εδώ και δεκαετίες.
Τι ακολουθεί
Παρά την κρίση, ανώτερος Αμερικανός αξιωματούχος που συμμετέχει στις επαφές δήλωσε ότι «οι Ιρανοί παραμένουν εδώ και οι συζητήσεις συνεχίζονται», εκτιμώντας ότι η αμερικανική πλευρά θα εργαστεί «όλη τη νύχτα». Στο επίκεντρο των διαβουλεύσεων βρίσκονται η αποσαφήνιση των ιρανικών θέσεων για τα Στενά του Ορμούζ και η διαμόρφωση μηχανισμών για την απρόσκοπτη λειτουργία του στρατηγικής σημασίας θαλάσσιου περάσματος. Ταυτόχρονα, διεξάγονται εκτεταμένες συζητήσεις για «όλες τις πτυχές της πυρηνικής συμφωνίας», ώστε να διαμορφωθεί ένα κοινό σημείο εκκίνησης για τεχνικές διαπραγματεύσεις. Το ρολόι των 60 ημερών που έχουν τα δύο μέρη για να καταλήξουν σε ολοκληρωμένη συμφωνία για τον τερματισμό της κρίσης στη Μέση Ανατολή συνεχίζει να μετρά αντίστροφα, με την τύχη των διαπραγματεύσεων να κρέμεται ακόμη στον αέρα.
