Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν προανήγγειλε τον διορισμό ειδικού εκπροσώπου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το Κυπριακό, ύστερα από τηλεφωνική επικοινωνία με τον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες. Η ανακοίνωση έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία το Κυπριακό εισέρχεται σε νέα φάση έντονης διπλωματικής κινητικότητας, με τη Λευκωσία να επιδιώκει πιο ενεργό ευρωπαϊκό ρόλο στη διαδικασία επίλυσης. Η πρόεδρος της Κομισιόν έκανε λόγο για ανανεωμένη δυναμική γύρω από το ζήτημα, τονίζοντας πως η ευκαιρία πρέπει να αξιοποιηθεί άμεσα. Ο ειδικός εκπρόσωπος για το Κυπριακό αναμένεται να λειτουργήσει ως συνδετικός κρίκος ανάμεσα στις Βρυξέλλες, τον ΟΗΕ και τη Λευκωσία.
Η ανακοίνωση της φον ντερ Λάιεν και το νέο πλαίσιο
Σε ανάρτησή της, η Φον ντερ Λάιεν ανέφερε ότι διακρίνεται ανανεωμένη δυναμική για λύση του Κυπριακού στο πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών, σύμφωνα πάντα με τις αρχές, τις αξίες και το κεκτημένο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η ίδια πρόσθεσε ότι αναμένονται εξελίξεις τους επόμενους μήνες και ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είναι έτοιμη να στηρίξει την προσπάθεια με τα διαθέσιμα εργαλεία της. Ο διορισμός ειδικού εκπροσώπου ενόψει εντατικότερης ευρωπαϊκής εμπλοκής θεωρείται το πρώτο συγκεκριμένο βήμα αυτής της νέας στρατηγικής. Η κίνηση έρχεται σε στιγμή που η Λευκωσία επιδιώκει να συνδέσει τις ευρωτουρκικές σχέσεις με την πορεία επίλυσης του Κυπριακού, αναβαθμίζοντας έτσι το ζήτημα στην ευρωπαϊκή ατζέντα.
Ο νέος εκπρόσωπος της Κομισιόν αναμένεται να λειτουργήσει ως σύνδεσμος ανάμεσα στις Βρυξέλλες, τον ΟΗΕ, τη Λευκωσία και τους υπόλοιπους εμπλεκόμενους, με στόχο να διασφαλιστεί ότι καμία διαδικασία δεν θα κινείται εκτός ευρωπαϊκού πλαισίου. Για τη Λευκωσία, το στοιχείο αυτό έχει ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς η Κυπριακή Δημοκρατία αποτελεί κράτος μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης από το 2004. Σύμφωνα με τη συνθήκη προσχώρησης, ολόκληρη η Κύπρος θεωρείται ευρωπαϊκό έδαφος, ενώ το κοινοτικό κεκτημένο παραμένει σε αναστολή στις περιοχές όπου η Κυπριακή Δημοκρατία δεν ασκεί αποτελεσματικό έλεγχο. Η νομική αυτή βάση ενισχύει το επιχείρημα της Λευκωσίας ότι το Κυπριακό δεν αποτελεί απλώς περιφερειακό ζήτημα ανάμεσα σε δύο κοινότητες, αλλά ευρωπαϊκό πρόβλημα με διεθνή διάσταση.
Ο ρόλος του ΟΗΕ και οι επόμενες επαφές
Η προσωπική απεσταλμένη του Αντόνιο Γκουτέρες, Μαρία Άνχελα Ολγκίν, αναμένεται να συνεχίσει τις επαφές της αρχικά στις Βρυξέλλες και στη συνέχεια στην Κύπρο. Εκεί προγραμματίζεται να συναντηθεί με τον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκο Χριστοδουλίδη και τον Τουρκοκύπριο ηγέτη Τουφάν Έρχιουρμαν. Η Λευκωσία επιμένει ότι στόχος οποιασδήποτε άτυπης πολυμερούς συνάντησης δεν μπορεί να είναι απλώς η συμβολική φωτογραφία, αλλά η ουσιαστική επανέναρξη των διαπραγματεύσεων από το σημείο όπου είχαν διακοπεί στο Κραν Μοντανά το 2017. Η Φον ντερ Λάιεν έσπευσε παράλληλα να διευκρινίσει ότι η ενισχυμένη ευρωπαϊκή εμπλοκή δεν αναιρεί τον πρωταρχικό ρόλο του ΟΗΕ στη διαδικασία, αλλά λειτουργεί συμπληρωματικά προς αυτόν.
Η διαφορά που εισάγει η νέα πρωτοβουλία είναι ότι η Κομισιόν επιθυμεί πλέον πιο ενεργή παρουσία στο Κυπριακό, με δικό της πρόσωπο, ξεχωριστή γραμμή επικοινωνίας και σαφέστερη πολιτική συνεισφορά στις διεργασίες. Το επόμενο διάστημα αναμένεται να δείξει αν η ανανεωμένη κινητικότητα αντιστοιχεί σε πραγματική ευκαιρία επίλυσης ή αν αποτελεί ακόμη έναν γύρο διερευνητικών διπλωματικών επαφών χωρίς ουσιαστική πρόοδο. Ο διορισμός ειδικού εκπροσώπου της Κομισιόν, πάντως, ανεβάζει τον πήχη των προσδοκιών, καθώς καθιστά δυσκολότερο να αντιμετωπίζεται πλέον το Κυπριακό αποκλειστικά ως διακοινοτικό ζήτημα.
Τι ακολουθεί
Οι επόμενοι μήνες αναμένεται να δείξουν το εύρος της νέας ευρωπαϊκής εμπλοκής, καθώς η Κομισιόν θα πρέπει να προχωρήσει στον επίσημο διορισμό του ειδικού εκπροσώπου για το Κυπριακό. Παράλληλα, οι επαφές της Μαρία Άνχελα Ολγκίν στις Βρυξέλλες και στη συνέχεια στη Λευκωσία θα καθορίσουν σε μεγάλο βαθμό αν θα υπάρξει επίσημη επανέναρξη των διαπραγματεύσεων. Η Λευκωσία, από την πλευρά της, θα συνεχίσει να πιέζει ώστε η ευρωπαϊκή διάσταση του Κυπριακού να αποκτήσει μεγαλύτερο βάρος στις σχέσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης με την Τουρκία.
