Μια βαθιά εσωτερική κρίση διχάζει πλέον το καθεστώς του Ιράν, καθώς οι σκληροπυρηνικοί κύκλοι της Ισλαμικής Δημοκρατίας κάνουν λόγο για πραξικόπημα στην Τεχεράνη εις βάρος της επανάστασης του 1979. Αφορμή στάθηκε η εύθραυστη εκεχειρία που διαπραγματεύτηκε η κυβέρνηση του προέδρου Μασούντ Πεζεσκιάν με την κυβέρνηση Τραμπ, μετά τον πόλεμο που ακολούθησε τον θάνατο του πρώην ανώτατου ηγέτη Αλί Χαμενεΐ. Οι εντάσεις εκδηλώθηκαν δημόσια κατά την κηδεία του στην Τεχεράνη, όπου μέρος του πλήθους στράφηκε ανοιχτά κατά της πολιτικής ηγεσίας. Το δίκτυο CNN περιγράφει πλέον μια Ισλαμική Δημοκρατία βαθιά διχασμένη, με τον νέο ανώτατο ηγέτη Μοτζτάμπα Χαμενεΐ να παραμένει εξαφανισμένος από τη δημόσια σκηνή.
Οι αποδοκιμασίες στην κηδεία αποκάλυψαν το ρήγμα
Καθώς ο Πεζεσκιάν περπατούσε δίπλα στο φέρετρο του Αλί Χαμενεΐ, οι μαυροντυμένοι παρευρισκόμενοι δεν φώναζαν μόνο συνθήματα τιμής προς τον νεκρό ηγέτη. Πολλοί στράφηκαν ευθέως κατά του ίδιου του προέδρου, φωνάζοντας «Θάνατος στους συμβιβασμένους». Λίγο πιο πέρα, ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί, ο άνθρωπος που διαπραγματεύτηκε την εκεχειρία και την άρση μέρους των κυρώσεων, αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την τελετή όταν εξαγριωμένο πλήθος τον λιθοβόλησε, αποκαλώντας τον «προδότη» και «ξεπουλημένο». Οι εικόνες αυτές ανέδειξαν τη βαθιά πόλωση που επικρατεί πλέον στο εσωτερικό του καθεστώτος. Η εύθραυστη εκεχειρία είχε ήδη τεθεί υπό αμφισβήτηση, αφού οι Φρουροί της Επανάστασης είχαν επιτεθεί σε πλοία στα Στενά του Ορμούζ, προκαλώντας αμερικανικά αντίποινα.
Κατηγορίες για πραξικόπημα στην Τεχεράνη και ο άφαντος Χαμενεΐ
Η επιθετικότητα απέναντι στους κορυφαίους αξιωματούχους αντανακλά μια θεωρία που κερδίζει έδαφος στους πιο ριζοσπαστικούς κύκλους της Ισλαμικής Δημοκρατίας: ότι οι ηγέτες που υπέγραψαν τη συμφωνία με την Ουάσινγκτον επιχειρούν ένα «ήπιο πραξικόπημα» εναντίον των επαναστατικών αρχών, την ώρα που ο νέος Ανώτατος Ηγέτης παραμένει ουσιαστικά αόρατος. Ορισμένοι αποδίδουν την απουσία του Μοτζτάμπα Χαμενεΐ στον φόβο νέας απόπειρας δολοφονίας, ενώ άλλοι υποστηρίζουν ότι ενδέχεται να έχει καταστεί ανίκανος να ασκήσει τα καθήκοντά του. Ένας κληρικός με δεσμούς στις υπηρεσίες ασφαλείας απείλησε ανοιχτά τον πρόεδρο, δηλώνοντας: «Κύριε Πρόεδρε, αν δεν τηρηθούν οι όροι του ηγέτη, τότε θα είμαστε εμείς, η λεπίδα και ο λαιμός σας». Ο σκληροπυρηνικός βουλευτής Μαχμούντ Ναμπαβιάν είχε προειδοποιήσει λίγες ημέρες πριν την κηδεία, γράφοντας στο Χ: «Προειδοποίηση προς τον λαό του Ιράν: Έρχεται πραξικόπημα;». Ο ίδιος απομακρύνθηκε στη συνέχεια από την Επιτροπή Εθνικής Ασφάλειας του κοινοβουλίου, αφού είχε κατηγορήσει την κυβέρνηση ότι υπερέβη τις «κόκκινες γραμμές» του Ανώτατου Ηγέτη.
Ο αναλυτής Αράς Αζίζι, ειδικός σε θέματα Ιράν και συγγραφέας του βιβλίου «Τι θέλουν οι Ιρανοί», δήλωσε στο CNN ότι η απουσία του Μοτζτάμπα Χαμενεΐ έχει αφήσει χώρο στον πρόεδρο της Βουλής Μοχαμάντ Μπαγκέρ Γαλιμπάφ και στους συμμάχους του να αποκτήσουν μεγαλύτερη επιρροή. «Οι υπερσκληροπυρηνικοί κατηγορούν πλέον τον Γαλιμπάφ και τον Πεζεσκιάν ότι σχεδιάζουν πραξικόπημα εναντίον του Μοτζτάμπα», ανέφερε χαρακτηριστικά. Παρά τη μικρή αριθμητικά παρουσία τους, οι σκληροπυρηνικοί διατηρούν θέσεις επιρροής στο κοινοβούλιο και στον κρατικό ραδιοτηλεοπτικό οργανισμό IRIB. Ενδεικτικό της δύναμής τους είναι ότι στις εκλογές του 2024 ο πρώην επικεφαλής του Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας Σαΐντ Τζαλιλί έλαβε πάνω από 13 εκατομμύρια ψήφους.
Τι ακολουθεί για την εύθραυστη εκεχειρία
Η κατάρρευση της εκεχειρίας μετά την επίθεση στα Στενά του Ορμούζ δείχνει πόσο εύθραυστη παραμένει η ισορροπία ανάμεσα στην πολιτική ηγεσία και τους σκληροπυρηνικούς. Ο πρόεδρος Πεζεσκιάν, ο πρόεδρος της Βουλής Γαλιμπάφ και ο υπουργός Εξωτερικών Αραγτσί έχουν γίνει πλέον τα πιο αναγνωρίσιμα πρόσωπα της μεταπολεμικής ηγεσίας του Ιράν, ακριβώς επειδή ο νέος Ανώτατος Ηγέτης αποφεύγει τα φώτα της δημοσιότητας. Οι εξελίξεις των επόμενων εβδομάδων, με φόντο τις πιέσεις των σκληροπυρηνικών για συνέχιση του πολέμου, αναμένεται να δείξουν αν η συμφωνία με τις ΗΠΑ θα αντέξει ή αν το εσωτερικό ρήγμα στην Τεχεράνη θα οδηγήσει σε νέα κλιμάκωση.
