Τον Σεπτέμβριο του 1989, η Apple προχώρησε σε μια ασυνήθιστη κίνηση, καταστρέφοντας και θάβοντας 2.700 ολοκαίνουργιους υπολογιστές Lisa σε χωματερή της Γιούτα, στις ΗΠΑ. Το μοντέλο είχε εξελιχθεί σε μία από τις πιο γνωστές εμπορικές αποτυχίες της βιομηχανίας, ωστόσο παραμένει κομβική στιγμή στην ιστορία της εταιρείας. Η ισοπέδωση του εναπομείναντος στοκ με μπουλντόζες αποτέλεσε επιχειρηματική απόφαση, με στόχο την προστασία του εταιρικού γοήτρου και την εξασφάλιση φορολογικής διαγραφής πριν από το κλείσιμο του οικονομικού έτους της εταιρείας.
Η καταστροφή των υπολογιστών Lisa και η ιστορία πίσω από αυτήν
Η ιστορία των υπολογιστών Lisa ξεκίνησε με τις καλύτερες προοπτικές. Το μοντέλο ξεπέρασε κάθε τεχνολογικό όριο της εποχής του, εισάγοντας ένα επαναστατικό ψηφιακό περιβάλλον με παράθυρα και εικονίδια, που επέτρεπε την ταξινόμηση εγγράφων σε φακέλους και καθιέρωσε τη χρήση του ποντικιού στους προσωπικούς υπολογιστές. Η τεχνολογία βασίστηκε σε όσα είχε παρατηρήσει ο Στιβ Τζομπς κατά την επίσκεψή του στο ερευνητικό κέντρο Xerox PARC. Το 1983, τα χαρακτηριστικά αυτά συνιστούσαν απόλυτη πρωτοπορία, γεγονός που δικαιολόγησε τα 150 εκατομμύρια δολάρια που δαπάνησε η Apple για την ανάπτυξη του συστήματος.
Το εγχείρημα αποδείχθηκε ωστόσο καταδικασμένο από την αρχή. Η αρχική τιμή του Lisa άγγιζε τα 10.000 δολάρια, ποσό που με σημερινή αναγωγή στον πληθωρισμό ξεπερνά τις 31.000 δολάρια, την ώρα που η IBM κυριαρχούσε στην αγορά με πολύ φθηνότερα, αν και τεχνολογικά υποδεέστερα, μηχανήματα. Η πρώτη έκδοση του συστήματος κατέγραψε μόλις 10.000 πωλήσεις. Παρά τις μετέπειτα αναβαθμίσεις και τις γενναίες μειώσεις τιμών, που έφεραν τις συνολικές πωλήσεις της πλατφόρμας κοντά στις 60.000 μονάδες, η Apple διέκοψε οριστικά την παραγωγή το 1986, παραδίδοντας τη σκυτάλη στο σαφώς πιο επιτυχημένο Macintosh.
Η κόντρα Τζομπς – Σκάλεϊ και η γέννηση του Macintosh
Η εμπορική αποτυχία της Lisa συνοδεύτηκε από έντονο εσωτερικό παρασκήνιο στην Apple. Ο τότε διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας, Τζον Σκάλεϊ, απομάκρυνε τον Στιβ Τζομπς από το πρόγραμμα ανάπτυξης της Lisa, γεγονός που πυροδότησε μια βαθιά και μακροχρόνια κόντρα μεταξύ των δύο ανδρών. Η σύγκρουση κορυφώθηκε σε επίπεδο διοικητικού συμβουλίου και οδήγησε τελικά στην παραίτηση του Στιβ Τζομπς από την Apple, καθώς και στην ίδρυση της δικής του εταιρείας, της NeXT Computer.
Πριν από την παραίτησή του, ο Στιβ Τζομπς είχε ήδη αναλάβει την ανάπτυξη ενός νέου, εναλλακτικού υπολογιστή για λογαριασμό της Apple. Το σύστημα αυτό, το περίφημο Macintosh, ενσωμάτωνε τις ίδιες επαναστατικές λειτουργίες σε ένα πολύ πιο φθηνό πακέτο, εκτοπίζοντας οριστικά τη Lisa από την αγορά και επισπεύδοντας τον τερματισμό της παραγωγής της. Η επιτυχία του Macintosh επιβεβαίωσε τελικά την τεχνολογική κατεύθυνση που είχε χαράξει ο Στιβ Τζομπς, ακόμη κι αν το πρώτο βήμα, η Lisa, δεν κατάφερε να σταθεί εμπορικά στην αγορά της εποχής.
Η δεύτερη ζωή των μηχανημάτων μέσω της Sun Remarketing
Μετά το τέλος της παραγωγής, χιλιάδες απούλητες μονάδες Lisa συσσωρεύτηκαν σε αποθήκες της Apple. Στο σημείο αυτό εμφανίστηκε η εταιρεία Sun Remarketing, με επικεφαλής τον Bob Cook, η οποία αγόρασε περίπου 5.000 συστήματα. Η εταιρεία επένδυσε σημαντικά κεφάλαια για την ανάπτυξη του λογισμικού MacWorks, το οποίο επέτρεπε στη Lisa να λειτουργεί με σύγχρονες εφαρμογές Macintosh, δίνοντας νέα πνοή στα μηχανήματα και επιτρέποντας την επιτυχημένη αναβάθμιση και μεταπώλησή τους σε νέους αγοραστές. Όταν, ωστόσο, η Sun Remarketing ζήτησε να αποκτήσει και το υπόλοιπο απόθεμα των 2.700 μονάδων που παρέμενε στις αποθήκες, η διοίκηση της Apple αρνήθηκε το αίτημα. Η εταιρεία επέλεξε τελικά την ολοκληρωτική καταστροφή του αποθέματος στη χωματερή της Γιούτα, κλείνοντας έτσι οριστικά το κεφάλαιο Lisa στην ιστορία της.
