Ο διακεκριμένος κοινωνιολόγος και ακαδημαϊκός Κωνσταντίνος Τσουκαλάς πέθανε σε ηλικία 89 ετών. Ο έγκριτος πανεπιστημιακός και πρώην πολιτικός έφυγε από τη ζωή, με την αποτέφρωσή του να έχει προγραμματιστεί για αύριο Τετάρτη, στη Ριτσώνα. Ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς άφησε πίσω του ένα πλούσιο επιστημονικό και ακαδημαϊκό έργο, το οποίο σφράγισε την εξέλιξη της σύγχρονης ελληνικής κοινωνιολογικής σκέψης.
Η ζωή και οι σπουδές του Κωνσταντίνου Τσουκαλά
Ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς γεννήθηκε στην Αθήνα το 1937, μέσα σε μια οικογένεια με βαθιές ρίζες στη νομική επιστήμη και την πολιτική. Ήταν εγγονός του καθηγητή Ποινικού Δικαίου της Νομικής Αθηνών, Κωνσταντίνου Τσουκαλά, και γιος του Άγγελου Τσουκαλά, δικηγόρου και πολιτικού που διετέλεσε βουλευτής Αθηνών με το Κόμμα Φιλελευθέρων, δήμαρχος Αθηναίων με τη στήριξη της ΕΔΑ, καθώς και υπουργός Δικαιοσύνης την περίοδο 1970-1973, επί δικτατορίας. Ο ίδιος ολοκλήρωσε τις σπουδές του στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών το 1958 και συνέχισε με μεταπτυχιακές σπουδές στη Φιλοσοφία του Δικαίου και την Κοινωνιολογία σε πανεπιστήμια της Χαϊδελβέργης, του Μονάχου, του Παρισιού και του Γέιλ. Το 1974 αναγορεύτηκε διδάκτορας Γραμμάτων και Ανθρωπιστικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο του Παρισιού, με τη διάκριση «mention très honorable».
Στα πρώτα χρόνια της σταδιοδρομίας του, ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς δικηγόρησε στην Αθήνα από το 1961 έως το 1968, ενώ παράλληλα εργάστηκε ως ερευνητής στο Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών Αθηνών και στο γαλλικό Εθνικό Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών (CNRS). Από το 1968 έως το 1985 διετέλεσε τακτικός καθηγητής Κοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο του Παρισιού, ενώ δίδαξε επίσης στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης από το 1981 έως το 1985. Το 1985 ανέλαβε τη θέση του καθηγητή Κοινωνιολογίας στο Τμήμα Πολιτικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Αθηνών, θέση που διατήρησε έως το 2004, ενώ διετέλεσε και πρόεδρος του τμήματος.
Το ακαδημαϊκό και θεσμικό έργο του Κωνσταντίνου Τσουκαλά
Η διεθνής παρουσία του Κωνσταντίνου Τσουκαλά υπήρξε εντυπωσιακή, καθώς δίδαξε ως επισκέπτης καθηγητής σε πανεπιστήμια όπως το Panthéon-Sorbonne, το Princeton, το Columbia, το City University of New York, το Bosporus στην Κωνσταντινούπολη και το UAM Iztapalapa στην Πόλη του Μεξικού. Από το 1981 έως το 1989 διετέλεσε επιστημονικός διευθυντής του Εθνικού Κέντρου Κοινωνικών Ερευνών (ΕΚΚΕ), ενώ από το 1993 έως το 1996 ήταν πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου του ίδιου φορέα. Διετέλεσε ακόμη πρόεδρος της Ένωσης Ελλήνων Κοινωνιολόγων και μέλος του Ανώτατου Συμβουλίου Έρευνας και Τεχνολογίας. Τιμήθηκε ως επίτιμος διδάκτωρ από το Πανεπιστήμιο Κρήτης το 2009 και από το Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου το 2011.
Πέρα από την ακαδημαϊκή του δράση, ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς ανέλαβε σημαντικές θεσμικές και πολιτιστικές ευθύνες. Ηγήθηκε της ελληνικής αντιπροσωπείας στη Διάσκεψη Κορυφής του ΟΗΕ για την Κοινωνική Ανάπτυξη κατά την περίοδο 1994-1996, ενώ διετέλεσε μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του Ιδρύματος Ελληνικού Πολιτισμού και πρόεδρος του Εθνικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης (ΕΜΣΤ). Συμμετείχε επίσης στην Πολιτιστική Ολυμπιάδα και στο ερευνητικό συμβούλιο του Ολυμπιακού Μουσείου της Λωζάνης, ενώ από το 2000 έως το 2014 υπηρέτησε ως τακτικό μέλος της Εθνικής Επιτροπής Βιοηθικής. Η σταδιοδρομία του κορυφώθηκε το 2025, όταν εξελέγη τακτικό μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, αναγνωρίζοντας έτσι επίσημα την προσφορά του στην ελληνική επιστήμη και τα γράμματα.
Η κηδεία και η παρακαταθήκη του Κωνσταντίνου Τσουκαλά
Σύμφωνα με τον προγραμματισμό της οικογένειάς του, η αποτέφρωση του Κωνσταντίνου Τσουκαλά θα πραγματοποιηθεί αύριο, Τετάρτη, στη Ριτσώνα. Ο θάνατός του άφησε πίσω μια ανεκτίμητη παρακαταθήκη στην ελληνική κοινωνιολογία, την ακαδημαϊκή έρευνα και τον δημόσιο βίο της χώρας, με το έργο του να παραμένει σημείο αναφοράς για γενιές ερευνητών και φοιτητών που ασχολήθηκαν με την κοινωνιολογική σκέψη στην Ελλάδα.
