Τον κώδωνα του κινδύνου για τις παλιές ηλεκτρικές εγκαταστάσεις χιλιάδων ελληνικών κτηρίων κρούει το Ελληνικό Ινστιτούτο Τεχνολογίας Ηλεκτρικών Εγκαταστάσεων (ΕΛΙΤΗΕ). Ο φορέας προειδοποιεί ότι η έλλειψη συστηματικών ελέγχων μπορεί να οδηγήσει σε ηλεκτροπληξίες, πυρκαγιές και σοβαρές ζημιές σε ανθρώπους και κατοικίες σε όλη τη χώρα. Το ζήτημα αφορά το μεγαλύτερο μέρος του οικιστικού αποθέματος, καθώς εκατοντάδες χιλιάδες κτήρια εξακολουθούν να λειτουργούν με δίκτυα σχεδιασμένα για πολύ μικρότερες ανάγκες κατανάλωσης από τις σημερινές.
Το μέγεθος του προβλήματος στα παλιά κτήρια
Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται το ΕΛΙΤΗΕ, το 85,7% των κατοικιών στην Ελλάδα έχει κατασκευαστεί πριν από το 1990, ενώ το 42,1% πριν από το 1970. Πρόκειται για κτήρια στα οποία οι ηλεκτρικές εγκαταστάσεις σχεδιάστηκαν σε εποχή που η κατανάλωση ρεύματος ήταν πολλαπλάσια μικρότερη, γεγονός που σήμερα δημιουργεί σοβαρές ανισορροπίες μεταξύ των δικτύων και της πραγματικής ζήτησης. Το Ινστιτούτο επισημαίνει ότι η παλαιότητα από μόνη της δεν είναι ο μοναδικός παράγοντας κινδύνου, αφού με την πάροδο των χρόνων τα καλώδια και τα ηλεκτρολογικά υλικά έχουν συχνά υποστεί φθορές, υπερφόρτωση ή πρόχειρες παρεμβάσεις.
Στις πιο συνηθισμένες παθογένειες περιλαμβάνονται η υπερθέρμανση καλωδίων και η δυσλειτουργία ηλεκτρολογικού εξοπλισμού, φαινόμενα που μπορούν να εμφανιστούν ακόμη και σε εγκαταστάσεις που λειτουργούν καθημερινά χωρίς εμφανή προβλήματα. Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι η αναφορά του ΕΛΙΤΗΕ σε προβληματικές γειώσεις, με το φαινόμενο να είναι εντονότερο στην Αττική, όπου έχουν καταγραφεί περιπτώσεις χρήσης των δικτύων ύδρευσης ως ηλεκτροδίων ή αγωγών γείωσης. Παράλληλα, το Ινστιτούτο κάνει λόγο για αυτοσχέδιες παρεμβάσεις στους ηλεκτρικούς πίνακες, όπως η χρήση αλουμινόχαρτου στις ασφάλειες τήξεως, μια πρακτική που μπορεί να αχρηστεύσει τη λειτουργία προστασίας του πίνακα και να δημιουργήσει σοβαρούς κινδύνους πυρκαγιάς.
Τι προβλέπει η νομοθεσία για τους ελέγχους
Το ισχύον νομικό πλαίσιο προβλέπει από το 2021 τακτικούς επανελέγχους των ηλεκτρικών εγκαταστάσεων, με τη συχνότητα να διαφοροποιείται ανάλογα με την κατηγορία του χώρου. Για τις κατοικίες, ο επανέλεγχος είναι υποχρεωτικός τουλάχιστον κάθε 10 χρόνια. Για τους επαγγελματικούς χώρους η προθεσμία μειώνεται σε τουλάχιστον κάθε 5 χρόνια, ενώ για χώρους συνάθροισης κοινού και υπαίθριες επαγγελματικές εγκαταστάσεις ο έλεγχος πρέπει να γίνεται τουλάχιστον κάθε 2 χρόνια, λόγω της αυξημένης επικινδυνότητας που συνεπάγεται η μεγάλη προσέλευση κόσμου.
Πέρα από τους τακτικούς ελέγχους, ο νόμος προβλέπει και έκτακτο επανέλεγχο σε συγκεκριμένες περιπτώσεις. Αυτός απαιτείται υποχρεωτικά όταν πραγματοποιείται τροποποίηση στον ηλεκτρικό πίνακα, ανεξάρτητα από το πότε έγινε ο τελευταίος τακτικός έλεγχος. Για τους επαγγελματικούς χώρους και τις υπαίθριες επαγγελματικές εγκαταστάσεις προβλέπεται επιπλέον έλεγχος σε περίπτωση μεταβίβασης της ιδιοκτησίας ή αλλαγής χρήσης του χώρου. Μετά την ολοκλήρωση κάθε ελέγχου εκδίδεται η Υπεύθυνη Δήλωση Εγκαταστάτη (ΥΔΕ), η οποία πιστοποιεί την ασφάλεια της ηλεκτρικής εγκατάστασης και υποβάλλεται στο μητρώο ηλεκτρικών εγκαταστάσεων του ΔΕΔΔΗΕ.
Η άγνοια των ιδιοκτητών και ο φόβος του κόστους
Οι εταιρείες τεχνολογίας και ηλεκτρολογικού υλικού που συνεργάζονται με το ΕΛΙΤΗΕ εντοπίζουν τρία βασικά προβλήματα που περιορίζουν σήμερα την αποτελεσματικότητα των ελέγχων. Το πρώτο και σημαντικότερο είναι ότι πολλοί ιδιοκτήτες κατοικιών και επαγγελματικών χώρων δεν γνωρίζουν καν ότι οι επανέλεγχοι είναι υποχρεωτικοί εκ του νόμου, με αποτέλεσμα να προχωρούν σε έλεγχο μόνο όταν αυτό ζητηθεί ρητά από κάποια αρμόδια αρχή. Αυτή η έλλειψη ενημέρωσης αφήνει μεγάλο μέρος του κτηριακού αποθέματος εκτεθειμένο σε κινδύνους που θα μπορούσαν να είχαν εντοπιστεί έγκαιρα.
Το δεύτερο πρόβλημα που επισημαίνεται αφορά την ποιότητα ορισμένων ελέγχων, καθώς η έκδοση της ΥΔΕ χωρίς ουσιαστικό τεχνικό έλεγχο μπορεί να ακυρώσει πλήρως τον προληπτικό χαρακτήρα της διαδικασίας. Σε τέτοιες περιπτώσεις, η εγκατάσταση εμφανίζεται τυπικά ασφαλής στα χαρτιά και στο μητρώο του ΔΕΔΔΗΕ, ενώ στην πραγματικότητα οι πιθανοί κίνδυνοι παραμένουν ενεργοί και αόρατοι στους ενοίκους. Το ΕΛΙΤΗΕ τονίζει ότι η συστηματική τήρηση των προβλεπόμενων ελέγχων, σε συνδυασμό με την αντικατάσταση φθαρμένων υλικών και την εξάλειψη αυτοσχέδιων παρεμβάσεων, αποτελεί βασική προϋπόθεση για την προστασία των κατοικιών από ηλεκτροπληξίες και πυρκαγιές.
