Ένα σοβαρό σκάνδαλο εξωσωματικής γονιμοποίησης έχει έρθει στο φως στα κατεχόμενα της Κύπρου, μετά από έρευνα του BBC. Τουλάχιστον 30 παιδιά, στην πλειονότητά τους βρετανικής καταγωγής, εκτιμάται ότι γεννήθηκαν με τη χρήση λανθασμένων δοτών σπέρματος ή ωαρίων σε κλινικές της περιοχής. Οι γονείς είχαν επιλέξει με αυστηρά κριτήρια τους δότες που ήθελαν, όμως τεστ DNA που πραγματοποιήθηκαν χρόνια αργότερα αποκάλυψαν εντελώς διαφορετική γενετική καταγωγή. Η υπόθεση αφορά κυρίως την κλινική Dogus IVF Centre και θέτει σοβαρά ερωτήματα για την εποπτεία των κλινικών γονιμότητας στην περιοχή.
Πώς αποκαλύφθηκε το σκάνδαλο εξωσωματικής γονιμοποίησης
Οι επηρεαζόμενες οικογένειες είχαν επιλέξει αυστηρά ανώνυμους δότες μέσα από διεθνείς βάσεις δεδομένων, εξετάζοντας παράγοντες όπως το ιατρικό ιστορικό, την εμφάνιση, την προσωπικότητα και το μορφωτικό επίπεδο. Οι υποψίες τους γεννήθηκαν σταδιακά μετά τη γέννηση των παιδιών τους, καθώς κάποια χαρακτηριστικά δεν ταίριαζαν με τα προφίλ των δοτών που είχαν επιλέξει. Έντεκα από τα 30 παιδιά υποβλήθηκαν τελικά σε εμπορικά τεστ DNA, τα οποία έδειξαν γενετική καταγωγή από την Τουρκία και γειτονικές περιοχές αντί από τη Δυτική Ευρώπη, όπως είχε υποσχεθεί στους γονείς το προσωπικό των κλινικών.
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της Ρέιτσελ, μιας μητέρας που το 2012 πλήρωσε περίπου 4.000 ευρώ για θεραπεία η οποία υποτίθεται ότι θα περιελάμβανε σπέρμα συγκεκριμένου Δανού δότη από την τράπεζα Cryos International. Δεκατρία χρόνια αργότερα, το τεστ DNA του γιου της, του Jonah, αποκάλυψε ότι δεν είχε καμία βιολογική σχέση με τον συγκεκριμένο δότη, αλλά έφερε νοτιοευρωπαϊκή και τουρκική καταγωγή. Η ίδια η Cryos International δήλωσε στο BBC ότι δεν εντόπισε κανένα αρχείο αποστολής σπέρματος στη συγκεκριμένη κλινική, γεγονός που ενισχύει τις υποψίες για συστηματική παραπλάνηση.
Πάνω από τις μισές καταγγελίες συνδέονται με την κλινική Dogus IVF Centre. Στο επίκεντρο των κατηγοριών βρίσκονται τρία πρόσωπα που εμφανίζονται επανειλημμένα στις υποθέσεις: ο ιδιοκτήτης της κλινικής, Δρ. Σεβκέτ Αλπτούρκ, η γιατρός Δρ. Φιρντέβς Ουγκούζ Τιπ και η συντονίστρια ασθενών Τζούλι Χόντσον. Η Φιρντέβς αρνήθηκε οποιαδήποτε παρανομία, υποστηρίζοντας ότι δεν ήταν υπεύθυνη για τις παραγγελίες σπέρματος, ενώ ο Αλπτούρκ και η Χόντσον δεν απάντησαν στα ερωτήματα του BBC.
Αντιδράσεις και θεσμικό κενό στα κατεχόμενα
Η Cryos International, η μεγαλύτερη τράπεζα σπέρματος στον κόσμο, αποκάλυψε ότι είχε τοποθετήσει την κλινική Dogus σε «μαύρη λίστα» ήδη από το 2016, λόγω υποψιών για μη κανονική υποβολή παραγγελιών. Μετά τις νέες αποκαλύψεις, η εταιρεία ανέστειλε κάθε περαιτέρω συνεργασία με την περιοχή. Η Βρετανική Εταιρεία Γονιμότητας χαρακτήρισε τα ευρήματα «απολύτως φρικτά», τονίζοντας ότι η επαναλαμβανόμενη φύση των περιστατικών σε βάθος χρόνου, από το 2012 έως το 2024, παραπέμπει σε συστημικό πρόβλημα και όχι σε μεμονωμένο ιατρικό λάθος.
Στα κατεχόμενα της Κύπρου, όπου δεν εφαρμόζεται η νομοθεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι κλινικές γονιμότητας λειτουργούν με περιορισμένη εποπτεία και προσελκύουν ασθενείς προσφέροντας χαμηλότερο κόστος και υψηλά ποσοστά επιτυχίας. Η Κυπριακή Δημοκρατία έχει προειδοποιήσει επανειλημμένα, μέσω του αρμόδιου Συμβουλίου Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής, ότι οι κλινικές αυτές βρίσκονται εκτός του δικού της ελεγκτικού πλαισίου και ότι δεν υπάρχουν αξιόπιστα στοιχεία για την ποιότητα και την ασφάλεια των υπηρεσιών τους. Το βρετανικό Υπουργείο Εξωτερικών επικαιροποίησε στις 14 Αυγούστου την ταξιδιωτική οδηγία του, προειδοποιώντας τους πολίτες για τους κινδύνους των θεραπειών γονιμότητας στην περιοχή λόγω του ασθενέστερου ρυθμιστικού πλαισίου.
Τι ακολουθεί μετά τις αποκαλύψεις
Το Υπουργείο Υγείας στα κατεχόμενα ανακοίνωσε ότι ξεκίνησε επίσημη έρευνα για την υπόθεση, μετά τις πρώτες καταγγελίες που είχε αποκαλύψει το BBC ήδη από τον Μάρτιο. Οι επηρεαζόμενες οικογένειες παραμένουν με σοβαρά ερωτήματα σχετικά με την πραγματική ταυτότητα των βιολογικών δοτών των παιδιών τους, ενώ αναμένεται να διευκρινιστεί αν πρόκειται για αμέλεια ή για εσκεμμένη και συστηματική εξαπάτηση των γονέων από το προσωπικό των κλινικών.
