Η ανησυχία για τον πόλεμο, τις πυρκαγιές και τις κυβερνοεπιθέσεις οδηγεί σε αύξηση των αποθεμάτων μετρητών στην Ευρωπαϊκή Ένωση, σύμφωνα με νεότερα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Παρά τη διάδοση των πληρωμών μέσω κινητού, ο αριθμός των χαρτονομισμάτων που κυκλοφορούν στην ΕΕ συνεχίζει να ανεβαίνει. Οι καταστροφικές πυρκαγιές που έχουν πλήξει περιοχές της Ευρώπης φαίνεται να ενισχύουν τη ζήτηση για μετρητά σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης, όπως εξήγησε ο επικεφαλής οικονομολόγος της ΕΚΤ, Philip Lane, σε συνέδριο στην Ιρλανδία.
Αύξηση αποθεμάτων και συστάσεις για ετοιμότητα
Παρόλο που τα μετρητά χρησιμοποιούνται όλο και λιγότερο σε σχέση με τις ανέπαφες πληρωμές σε πολλές ευρωπαϊκές πόλεις, η ποσότητα που κυκλοφορεί συνολικά αυξάνεται σταθερά. «Το συνολικό απόθεμα των χαρτονομισμάτων συνεχίζει να αυξάνεται. Στις συναλλαγές, ο αριθμός τους μειώνεται, αλλά ως απόθεμα αυξάνεται», τόνισε ο Lane. Η εξέλιξη αυτή συνδέεται άμεσα με την ανησυχία για πολέμους και τις επιπτώσεις που μπορεί να έχουν οι κυβερνοεπιθέσεις στα ψηφιακά συστήματα πληρωμών, με χαρακτηριστικό παράδειγμα την παρατεταμένη κυβερνοεπίθεση που υπέστη πέρυσι η Marks & Spencer στο Ηνωμένο Βασίλειο, η οποία διέκοψε τις ηλεκτρονικές παραγγελίες για εβδομάδες.
Μέσα στο 2025, οι πολίτες της ΕΕ ενημερώθηκαν να αποθηκεύσουν τρόφιμα, νερό και είδη πρώτης ανάγκης για 72 ώρες, λόγω έκτακτων καταστάσεων όπως οι μεγάλες πυρκαγιές στη Γαλλία και την Ισπανία, πλημμύρες, καταιγίδες αλλά και πιθανές κυβερνοεπιθέσεις ή άλλες εχθρικές ενέργειες. Στα νοικοκυριά συστήθηκε να διατηρούν πακέτο κρίσης με εμφιαλωμένο νερό, τρανζίστορ, κονσέρβες και, κυρίως, μετρητά. Τα στοιχεία της ΕΚΤ δείχνουν ότι η αξία των χαρτονομισμάτων σε κυκλοφορία αυξήθηκε από περίπου €1 τρισ. το 2016 σε €1,6 τρισ. τον Ιούνιο του 2026, με πάνω από 31 εκατομμύρια χαρτονομίσματα να κυκλοφορούν σήμερα σε σύγκριση με 24 εκατομμύρια πριν από την πανδημία, το 2019. Το χαρτονόμισμα των €50 ήταν το δημοφιλέστερο το 2025, με αυτό των €100 να ακολουθεί σε δεύτερη θέση.
Χώρες όπως η Αυστρία, η Φινλανδία, η Γερμανία, η Σουηδία και η Ολλανδία έχουν ήδη προτείνει στους πολίτες τους να διατηρούν μεταξύ €70 και €100 ανά νοικοκυριό, ώστε να καλύπτονται οι βασικές ανάγκες για 72 ώρες σε περίπτωση διακοπής των ηλεκτρονικών συναλλαγών. Η σύσταση αυτή αποτυπώνει μια ευρύτερη τάση προετοιμασίας που καταγράφεται πλέον σε αρκετά κράτη-μέλη της Ένωσης.
Η σημασία της χρήσης μετρητών και η κοινωνική διάσταση
Σε προειδοποίηση τύπου «χρησιμοποιήστε τα ή χάστε τα», η Olive McCarthy, καθηγήτρια στο University College Cork με ειδίκευση στην οικονομική ένταξη, υπογράμμισε ότι η διαρκής χρήση των μετρητών παραμένει κρίσιμη για την κοινωνία. «Η σύσταση να διατηρούμε μετρητά για έκτακτες ανάγκες είναι σωστή και μας υπενθυμίζει να είμαστε προετοιμασμένοι όταν τα ψηφιακά συστήματα αποτύχουν. Ωστόσο, είναι απαραίτητο τα μετρητά να μην θεωρούνται απλώς εφεδρικό μέσο. Αν σταματήσουμε να τα χρησιμοποιούμε όταν δεν υπάρχει κρίση, ίσως να μην είναι εύκολο να τα αξιοποιήσουμε όταν υπάρξει ανάγκη», ανέφερε η ίδια.
Η ΕΚΤ χαρακτηρίζει πλέον τα μετρητά ως κρίσιμο στοιχείο για την εθνική ετοιμότητα σε περίπτωση κρίσεων, επισημαίνοντας ταυτόχρονα ένα παράδοξο: ενώ η χρήση τους στις καθημερινές αγορές μειώνεται συνεχώς λόγω των ανέπαφων πληρωμών, η συνολική αποθήκευσή τους από τα νοικοκυριά αυξάνεται. Το φαινόμενο αυτό αποτυπώνει τη διπλή σχέση των πολιτών με τα χαρτονομίσματα, τα οποία χρησιμοποιούνται όλο και λιγότερο στην καθημερινότητα αλλά διατηρούνται όλο και περισσότερο ως δίχτυ ασφαλείας απέναντι σε απρόβλεπτες καταστάσεις.
