Η «Διάπλασις των Παίδων», ένα από τα ιστορικότερα ελληνικά περιοδικά για παιδιά και νέους, δημοσίευσε πριν από περίπου 60 χρόνια ένα κείμενο που περιέγραφε με εντυπωσιακή ακρίβεια τεχνολογίες οι οποίες θα κυριαρχούσαν δεκαετίες αργότερα. Στα αυγουστιάτικα τεύχη της δεκαετίας του 1960, το περιοδικό παρουσίαζε ηλεκτρονικά μηνύματα, συσκευές επικοινωνίας σε κάθε σπίτι και φορητές τεχνολογίες υγείας. Το άρθρο, με τίτλο «Ταχυδρομεία του 2.000», έθετε το ερώτημα πώς θα μοιάζει η αλληλογραφία 33 χρόνια αργότερα. Οι προβλέψεις της «Διαπλάσεως των Παίδων» φαίνονται σήμερα σχεδόν προφητικές για την εποχή του ηλεκτρονικού ταχυδρομείου και των ψηφιακών δικτύων.
Τι έγραφε το περιοδικό πριν 60 χρόνια
Η «Διάπλασις των Παίδων» πρωτοκυκλοφόρησε το 1879 με ιδρυτή τον Νικόλαο Π. Παπαδόπουλο και υπήρξε για δεκαετίες σημείο αναφοράς για την παιδική και νεανική αναγνωστική κοινότητα στην Ελλάδα. Με την πορεία του συνδέθηκε στενά ο Γρηγόριος Ξενόπουλος, ο οποίος συνεργάστηκε με το περιοδικό για δεκαετίες, διετέλεσε διευθυντής του και έγραφε τη γνωστή στήλη του υπό το ψευδώνυμο «Φαίδων». Στις σελίδες του συνυπήρχαν λογοτεχνία, επιστολές αναγνωστών, γενικές γνώσεις και ενημέρωση για τις εξελίξεις της εποχής, στοιχεία που έδιναν στο περιοδικό έναν χαρακτήρα ευρύτερης μόρφωσης πέρα από την ψυχαγωγία.
Ανάμεσα σε ιστορίες και αναγνώσματα για νεαρούς αναγνώστες, τα αυγουστιάτικα τεύχη της δεκαετίας του 1960 έκαναν χώρο και για την τεχνολογία. Οι αναφορές δεν περιορίζονταν σε γενικόλογες φαντασιώσεις, αλλά περιέγραφαν κατευθύνσεις που δεκαετίες αργότερα θα δημιουργούσαν ολόκληρες νέες αγορές: ηλεκτρονική επικοινωνία, σμίκρυνση των συσκευών, αισθητήρες, ασύρματη μετάδοση πληροφοριών, φορητές τεχνολογίες υγείας και συστήματα απομακρυσμένης βιομηχανικής επιθεώρησης. Στα ίδια τεύχη γινόταν λόγος για μικροσκοπικούς πομπούς μέσα σε δόντια, φορητές συσκευές συνδεδεμένες σε δίκτυα, κάμερες για την επιθεώρηση πυρηνικών αντιδραστήρων και θερμογραφία του ανθρώπινου σώματος.
Το πιο εντυπωσιακό κείμενο της περιόδου φέρει τον τίτλο «Ταχυδρομεία του 2.000». Το περιοδικό αναρωτιέται πώς θα είναι η αλληλογραφία έπειτα από 33 χρόνια και προβλέπει ότι η φυσική μεταφορά της πληροφορίας θα αντικατασταθεί από ηλεκτρονική μετάδοση, γράφοντας χαρακτηριστικά: «Όλα τα ταχυδρομεία θα κατευθύνονται με ηλεκτρονικά μέσα με την ταχύτητα του φωτός». Το κείμενο δεν σταματά εκεί, καθώς φαντάζεται και τη συσκευή που θα φέρει αυτή την επικοινωνία μέσα στο σπίτι: «Σε κάθε σπίτι θα υπάρχει η μηχανή αυτή συνδυασμένη με λήψη και διεκπεραίωση του ταχυδρομείου, όπως δηλαδή έχουμε σήμερα το τηλέφωνο».
Πόσο κοντά στη σημερινή πραγματικότητα έφτασαν οι προβλέψεις
Για έναν αναγνώστη της δεκαετίας του 1960, η περιγραφή ηλεκτρονικών μηνυμάτων που ταξιδεύουν με την ταχύτητα του φωτός πρέπει να ακουγόταν σαν επιστημονική φαντασία. Για τον σημερινό αναγνώστη, όμως, το κείμενο της «Διαπλάσεως των Παίδων» παραπέμπει αυθόρμητα στο ηλεκτρονικό ταχυδρομείο, στα άμεσα μηνύματα και στα αρχεία που διακινούνται καθημερινά μέσω δικτύων. Η μετάβαση από τη φυσική στην ψηφιακή επικοινωνία, που το περιοδικό περιέγραφε ως υπόθεση του μέλλοντος, αποτελεί σήμερα αυτονόητο κομμάτι της καθημερινότητας εκατομμυρίων ανθρώπων.
Η ιδέα μιας συσκευής μέσα σε κάθε σπίτι, συνδυασμένης με λήψη και διεκπεραίωση της αλληλογραφίας όπως τότε λειτουργούσε το τηλέφωνο, παραπέμπει με σημερινούς όρους σχεδόν στο μοντέλο πάνω στο οποίο χτίστηκε αργότερα ο ψηφιακός κόσμος: μια κεντρική συσκευή επικοινωνίας σε κάθε νοικοκυριό, ικανή να λαμβάνει και να επεξεργάζεται πληροφορία. Το γεγονός ότι μια τέτοια περιγραφή εμφανίστηκε σε παιδικό περιοδικό, σε στήλες γραμμένες για νεαρούς αναγνώστες και όχι σε εξειδικευμένα επιστημονικά έντυπα, αναδεικνύει τον ρόλο που είχε η «Διάπλασις των Παίδων» στην ενημέρωση των νέων για τις εξελίξεις της εποχής της, πέρα από τη λογοτεχνία και τις επιστολές που τη χαρακτήριζαν.
Η σύνδεση του περιοδικού με τον Γρηγόριο Ξενόπουλο και η μακρά ιστορία του από το 1879 μέχρι τη δεκαετία του 1960 εξηγούν εν μέρει γιατί τα τεύχη εκείνης της περιόδου δεν περιορίζονταν στην ψυχαγωγία. Οι σελίδες της «Διαπλάσεως των Παίδων» λειτουργούσαν και ως παράθυρο στον κόσμο της επιστήμης και της τεχνολογίας για γενιές Ελλήνων αναγνωστών, καταγράφοντας ιδέες που, όπως αποδεικνύεται σήμερα, δεν ήταν απλώς φαντασία αλλά πρόδρομοι πραγματικών τεχνολογικών εξελίξεων.
