Μια πρωτοποριακή θεραπεία με CAR T-κύτταρα κατάφερε να περιορίσει σημαντικά τα συμπτώματα της ρευματοειδούς αρθρίτιδας σε έξι ασθενείς που συμμετείχαν σε κλινική δοκιμή στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Charité του Βερολίνου. Πρόκειται για την πρώτη δοκιμή αυτού του είδους παγκοσμίως, με τα αποτελέσματα να δημοσιεύονται στο επιστημονικό περιοδικό «Nature Medicine». Και στους έξι ασθενείς τα συμπτώματα υποχώρησαν αισθητά, ενώ τρεις από αυτούς έφτασαν στο σημείο να μη χρειάζονται πλέον καμία φαρμακευτική αγωγή. Η εξέλιξη ανοίγει μια νέα οδό στην αντιμετώπιση της ρευματοειδούς αρθρίτιδας πέρα από τις κλασικές θεραπείες.
Έξι ασθενείς, εντυπωσιακά αποτελέσματα
Η ρευματοειδής αρθρίτιδα είναι μια χρόνια νόσος κατά την οποία το ανοσοποιητικό σύστημα επιτίθεται στις αρθρώσεις του οργανισμού, προκαλώντας επαναλαμβανόμενες φλεγμονές και οίδημα. Καθώς η νόσος εξελίσσεται, μπορεί να οδηγήσει σε καταστροφή των αρθρώσεων. Οι υπάρχουσες θεραπείες, όπως τα αντιφλεγμονώδη και τα ανοσοκατασταλτικά φάρμακα, συνήθως διατηρούν τη φλεγμονή υπό έλεγχο αλλά δεν θεραπεύουν τη νόσο, με αποτέλεσμα οι ασθενείς να χρειάζονται δια βίου αγωγή. Υπάρχουν, ωστόσο, περιπτώσεις ασθενών που δεν ανταποκρίνονται επαρκώς ούτε στις πιο στοχευμένες σύγχρονες θεραπείες, οπότε η νόσος χαρακτηρίζεται ανθεκτική.
Για αυτούς ακριβώς τους ασθενείς με ανθεκτική νόσο σχεδιάστηκε η κλινική δοκιμή στο Charité. Οι έξι συμμετέχοντες υποβλήθηκαν σε θεραπεία με CAR T-κύτταρα, δηλαδή με ανοσοκύτταρα που προέρχονται από τους ίδιους τους ασθενείς και τροποποιούνται γενετικά στο εργαστήριο ώστε να αναγνωρίζουν συγκεκριμένους στόχους. Η μέθοδος αυτή έχει χρησιμοποιηθεί μέχρι σήμερα κυρίως στην αντιμετώπιση του καρκίνου, όπου τα ανοσοκύτταρα «εκπαιδεύονται» να εντοπίζουν και να εξουδετερώνουν καρκινικά κύτταρα. Στην περίπτωση της αρθρίτιδας, στόχος ήταν τα Β-κύτταρα που θεωρούνται υπεύθυνα για την πυροδότηση της φλεγμονής στις αρθρώσεις.
Πώς εξηγείται η ύφεση της νόσου
Σύμφωνα με τον καθηγητή Ντέιβιντ Σάιμον, ο οποίος σχεδίασε την κλινική δοκιμή μαζί με τον καθηγητή Γκέρχαρντ Κρόνκε από το Τμήμα Ρευματολογίας και Κλινικής Ανοσολογίας του Charité, ένας από τους λόγους πρόκλησης της νόσου θα μπορούσε να είναι τα Β-κύτταρα. Πρόκειται για κύτταρα μνήμης του ανοσοποιητικού συστήματος, τα οποία μπορεί να παραμένουν στους λεμφαδένες, στον μυελό των οστών ή στους ιστούς των αρθρώσεων ακόμη και μετά από μια λοίμωξη. Εκεί, όπως εξηγεί ο καθηγητής, παράγουν επιβλαβή αντισώματα που στρέφονται εναντίον των ίδιων των ιστών του οργανισμού και πυροδοτούν φλεγμονή.
Οι ερευνητές της ομάδας ελπίζουν ότι τα CAR T-κύτταρα μπορούν να εντοπίζουν επιλεκτικά αυτά τα προβληματικά Β-κύτταρα, ακόμη και όταν βρίσκονται βαθιά μέσα στους ιστούς των αρθρώσεων, εκεί όπου άλλες θεραπείες δυσκολεύονται να φτάσουν. Με αυτόν τον τρόπο, η «μνήμη» των Β-κυττάρων επαναφέρεται όσο το δυνατόν πληρέστερα, γεγονός που ουσιαστικά επανεκκινεί τη λειτουργία ολόκληρου του συστήματος των Β-κυττάρων. Αυτός ο μηχανισμός εξηγεί, σύμφωνα με τους επιστήμονες, γιατί η ύφεση των συμπτωμάτων ήταν τόσο έντονη στους έξι ασθενείς της δοκιμής, με τρεις από αυτούς να καταφέρνουν να διακόψουν πλήρως τη φαρμακευτική τους αγωγή.
Αν και τα CAR T-κύτταρα αναπτύχθηκαν αρχικά αποκλειστικά για την αντιμετώπιση καρκινικών νοσημάτων, η χρήση τους επεκτείνεται πλέον και σε άλλα πεδία της Ιατρικής. Η διαφορά στη λογική εφαρμογής τους στα αυτοάνοσα νοσήματα σε σχέση με τον καρκίνο έγκειται στον στόχο: αντί να καταστρέφουν καρκινικά κύτταρα, τα τροποποιημένα ανοσοκύτταρα στοχεύουν τα κύτταρα του ίδιου του ανοσοποιητικού συστήματος που προκαλούν τη νόσο. Το εύρημα αυτό, που προέκυψε από τη συνεργασία των ερευνητικών ομάδων του Charité, θεωρείται σημαντικό βήμα για τη μελλοντική αντιμετώπιση ασθενών με ανθεκτική ρευματοειδή αρθρίτιδα, για τους οποίους μέχρι σήμερα οι θεραπευτικές επιλογές ήταν περιορισμένες.
