Ένα νέο τοπίο στο κληρονομικό δίκαιο διαμορφώνεται από την Τετάρτη 16 Σεπτεμβρίου, καθώς τίθεται σε ισχύ ο νόμος 5303/2026. Η μεταρρύθμιση αγγίζει σχεδόν κάθε πτυχή της διαδοχής περιουσίας, από τα χρέη του αποβιώσαντος μέχρι τα δικαιώματα του επιζώντος συζύγου και τη νόμιμη μοίρα. Σύμφωνα με τις μεταβατικές διατάξεις, οι νέοι κανόνες εφαρμόζονται στις κληρονομικές σχέσεις προσώπων που θα αποβιώσουν από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 και έπειτα, ενώ για όσους έχουν ήδη πεθάνει νωρίτερα ισχύει κατά κανόνα το παλιό καθεστώς, με ορισμένες εξαιρέσεις που αφορούν τη διανομή της κληρονομίας, τα κληρονομητήρια και τις αδημοσίευτες ιδιόγραφες διαθήκες.
Τέλος στον αυτόματο κίνδυνο για τα χρέη
Η πιο κρίσιμη αλλαγή αφορά τις περιπτώσεις όπου πίσω από ένα ακίνητο ή μια τραπεζική κατάθεση κρύβονται δάνεια, οφειλές προς την Εφορία ή άλλες υποχρεώσεις. Μέχρι σήμερα ο κληρονόμος κινδύνευε να πληρώσει με τη δική του περιουσία τα χρέη κάποιου άλλου. Με τον νέο νόμο, ο κληρονόμος δεν ευθύνεται πλέον αυτομάτως με προσωπικά του περιουσιακά στοιχεία για τις υποχρεώσεις της κληρονομίας. Οι δανειστές θα μπορούν, καταρχήν, να στραφούν μόνο μέχρι την αξία της περιουσίας που κληρονομήθηκε, χωρίς να αγγίζουν το σπίτι, τις καταθέσεις ή άλλα περιουσιακά στοιχεία που ήδη κατείχε ο κληρονόμος πριν τον θάνατο. Ωστόσο, η προστασία αυτή δεν είναι απόλυτη. Ο κληρονόμος μπορεί να χάσει αυτόν τον περιορισμό ευθύνης εάν διαχειριστεί ελεύθερα την κληρονομία ή διαθέσει περιουσιακά της στοιχεία κατά παράβαση των νέων κανόνων. Παράλληλα, προβλέπεται πλέον και δυνατότητα δικαστικής εκκαθάρισης, ώστε η κληρονομιαία περιουσία και τα χρέη της να αντιμετωπίζονται ως ξεχωριστό σύνολο, ανεξάρτητο από την προσωπική περιουσία του κληρονόμου.
Ενισχυμένος ο ρόλος του επιζώντος συζύγου
Σημαντικές αλλαγές έρχονται και στη μοιρασιά της κληρονομίας όταν δεν υπάρχει διαθήκη. Ο επιζών σύζυγος, όταν συντρέχει με ένα παιδί, θα λαμβάνει πλέον το ένα τρίτο της κληρονομίας αντί για το ένα τέταρτο που ίσχυε μέχρι σήμερα. Στην περίπτωση που υπάρχουν δύο ή περισσότερα παιδιά, το ποσοστό του παραμένει στο ένα τέταρτο, όπως και πριν. Επιπλέον, ο σύζυγος αποκτά το δικαίωμα αποκλειστικής και χωρίς αντάλλαγμα χρήσης της κύριας κατοικίας του ζευγαριού για διάστημα ενός έτους μετά τον θάνατο του συντρόφου του. Περιορισμένη προστασία θεσπίζεται, για πρώτη φορά, και για τον σύντροφο που ζούσε σε ελεύθερη ένωση, χωρίς γάμο ή σύμφωνο συμβίωσης. Υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, αποκτά δικαίωμα χρήσης της κοινής κατοικίας για έναν χρόνο, ενώ μπορεί να κληρονομήσει ολόκληρη την περιουσία μόνο όταν δεν υπάρχει σύζυγος ή συγγενής που προηγείται, και αφού το δικαίωμα αυτό πιστοποιηθεί δικαστικά. Ακόμη, δικαίωμα σε χρηματική παροχή από την κληρονομία αποκτά πλέον και όποιος φρόντιζε ουσιαστικά και χωρίς αμοιβή τον αποβιώσαντα για τουλάχιστον έξι μήνες μέσα στην τελευταία τριετία της ζωής του.
Η νόμιμη μοίρα γίνεται χρηματικό ποσό
Η μεγαλύτερη τομή του νόμου 5303/2026 αφορά όμως τη νόμιμη μοίρα. Τα παιδιά, οι γονείς και ο επιζών σύζυγος που δικαιούνται νόμιμη μοίρα δεν αποκτούν πλέον αυτομάτως ποσοστό συγκυριότητας πάνω στα ακίνητα και στα υπόλοιπα περιουσιακά στοιχεία της κληρονομίας. Αντ’ αυτού, η νόμιμη μοίρα μετατρέπεται σε καθαρά χρηματική απαίτηση απέναντι στον κληρονόμο, ίση με το μισό της μερίδας που θα αναλογούσε στον δικαιούχο εάν δεν υπήρχε διαθήκη. Σε αυτό το πλαίσιο, όσοι σχεδιάζουν διαθήκες ή αναμένουν να εμπλακούν σε κληρονομικές υποθέσεις καλό είναι να ενημερωθούν έγκαιρα για τις νέες ρυθμίσεις, καθώς η αλλαγή του καθεστώτος αναμένεται να επηρεάσει σημαντικά τον τρόπο σύνταξης διαθηκών και διευθέτησης οικογενειακής περιουσίας τα επόμενα χρόνια.
