Νέο διπλωματικό μέτωπο άνοιξε ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ με την Ευρωπαϊκή Ένωση, μετά την πρόταση της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν να αποκτήσει ο Καναδάς καθεστώς «συνδεδεμένου μέλους» της Ένωσης. Η πρόταση διατυπώθηκε την Τετάρτη στην ετήσια ομιλία της φον ντερ Λάιεν για την Κατάσταση της Ένωσης, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στο Στρασβούργο, παρουσία του Καναδού πρωθυπουργού Μαρκ Κάρνεϊ. Ο Τραμπ αντέδρασε άμεσα, χαρακτηρίζοντας την ιδέα «γελοία» και προειδοποιώντας για επιβολή βαρύτατων δασμών ή διακοπή του εμπορίου με την Ευρώπη. Η Κομισιόν έσπευσε να διαβεβαιώσει ότι η κίνηση δεν στρέφεται εναντίον κανενός.
Διαβάστε επίσης: Ο Τραμπ απειλεί την ΕΕ με βαρείς δασμούς για τον Καναδά
Η πρόταση για «συνδεδεμένο μέλος» και η αντίδραση Τραμπ
Μιλώντας στους ευρωβουλευτές, η φον ντερ Λάιεν τόνισε ότι ήρθε η ώρα η σχέση Βρυξελλών και Οτάβα να περάσει από μια συνεργασία που βασίζεται κυρίως στο εμπόριο σε μια ευρύτερη «συμμαχία για το μέλλον». «Θέλουμε να ανεβάσουμε τη σχέση μας με τον Καναδά στο υψηλότερο δυνατό επίπεδο», δήλωσε, προτείνοντας στον Μαρκ Κάρνεϊ να ανοίξει ο δρόμος ώστε η χώρα του να γίνει το πρώτο «συνδεδεμένο μέλος» της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στην ομιλία της αναφέρθηκε επίσης σε τομείς όπως η τεχνολογία, η άμυνα, η ενέργεια, τα κρίσιμα ορυκτά, οι μπαταρίες, η τεχνητή νοημοσύνη, η κυβερνοασφάλεια, η οικονομική ασφάλεια και η Αρκτική, ως πεδία όπου οι δύο πλευρές θα μπορούσαν να αναπτύξουν κοινές δράσεις. Πρότεινε επιπλέον την ένταξη του Καναδά στο υπό διαμόρφωση «Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Ασφαλείας».
Ο Ντόναλντ Τραμπ δεν άφησε αναπάντητη την πρωτοβουλία. «Το βρίσκω γελοίο», σχολίασε μιλώντας σε δημοσιογράφους, προσθέτοντας ότι εφόσον θεωρήσει την κίνηση «εχθρική ενέργεια», θα επιβάλει «πολύ σοβαρούς τελωνειακούς δασμούς» ή θα σταματήσει εντελώς το εμπόριο με την Ευρώπη «σε πολλά πράγματα». «Αν έχουν καλές προθέσεις, τότε εντάξει. Αν έχουν κακές προθέσεις, θα επιβάλουμε βαρύτατους δασμούς στην Ευρώπη», επέμεινε ο Αμερικανός πρόεδρος, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο νέας εμπορικής κρίσης με τις Βρυξέλλες.
Οι αντιδράσεις στις Βρυξέλλες και το πλαίσιο της πρότασης
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή απάντησε στις απειλές Τραμπ μέσω του εκπροσώπου της για θέματα εμπορίου, Όλοφ Γκιλ, ο οποίος ξεκαθάρισε ότι «η προτεινόμενη ενίσχυση της εταιρικής μας σχέσης με τον Καναδά δεν στρέφεται εναντίον κανενός άλλου, αλλά αποσκοπεί στην κοινή μας ενδυνάμωση». Στο ίδιο μήκος κύματος τοποθετήθηκε ο υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων της Γαλλίας, Μπενζαμέν Χαντάντ, ο οποίος δήλωσε ότι «οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν έχουν την εξουσία να ασκήσουν βέτο στις γεωπολιτικές επιλογές της Ευρωπαϊκής Ένωσης». Ο Γάλλος υπουργός υπογράμμισε ότι «έχουμε μια σχέση με τον Καναδά και έχουμε το δικαίωμα να την εμβαθύνουμε», αν και παραδέχθηκε ότι δεν είναι ακόμη σαφές ποια θεσμική μορφή θα πάρει τελικά η νέα συνεργασία.
Το καθεστώς του «συνδεδεμένου μέλους» δεν προβλέπεται σήμερα από τις Συνθήκες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, γεγονός που δημιουργεί νομικά ερωτήματα για την εφαρμογή του. Η ιδέα είχε διατυπωθεί για πρώτη φορά από τον Γερμανό καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς για την Ουκρανία, ως ενδιάμεσο στάδιο πριν από την πλήρη ένταξη στην Ένωση, ωστόσο δεν συγκέντρωσε την απαραίτητη υποστήριξη, καθώς αρκετές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες εξέφρασαν αντιρρήσεις και το Κίεβο την υποδέχθηκε με ψυχρότητα. Ο ευρωβουλευτής Τομπάιας Κρέμερ, κύριος υποστηρικτής ψηφίσματος για ισχυρότερη συνεργασία ΕΕ-Καναδά, παραδέχθηκε ότι «δεν γνωρίζουμε ακόμη τι σημαίνει» στην πράξη η «συνδεδεμένη ένταξη». Πάντως, οι δύο πλευρές διαθέτουν ήδη στέρεη βάση συνεργασίας μέσω της συμφωνίας ελεύθερων συναλλαγών CETA, η οποία κατάργησε σχεδόν όλους τους δασμούς και έχει ενισχύσει το εμπόριο αγαθών και υπηρεσιών κατά περισσότερο από 80% από το 2016.
Η πρόταση έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία ο Καναδάς, βρισκόμενος σε εμπορική αντιπαράθεση με τις ΗΠΑ, αναζητεί νέους διεθνείς εταίρους, ενώ και η Ευρώπη, με τεταμένες σχέσεις με την Ουάσινγκτον, επιδιώκει να ενισχύσει τη στρατηγική της αυτονομία απέναντι στις δύο υπερδυνάμεις, τις ΗΠΑ και την Κίνα. Ο Μαρκ Κάρνεϊ έγινε ο πρώτος μη Ευρωπαίος αρχηγός κυβέρνησης που παρευρέθηκε στην ετήσια ομιλία για την Κατάσταση της Ένωσης, κάτι που αναδεικνύει τη βαρύτητα που δίνουν οι Βρυξέλλες στη σχέση με την Οτάβα.
Τι ακολουθεί
Ο Μαρκ Κάρνεϊ αναμένεται να εκφωνήσει ο ίδιος ομιλία στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, ολοκληρώνοντας τη σειρά επαφών του με την ηγεσία της Ένωσης. Το γραφείο του πρωθυπουργού του Καναδά σχολίασε ότι «σε έναν κόσμο πιο επικίνδυνο και πιο διχασμένο, ο Καναδάς σφυρηλατεί πιο στενές σχέσεις με αξιόπιστους εταίρους». Μετά τη συνομιλία του με τη φον ντερ Λάιεν, ο Κάρνεϊ μετέβη στη Βρετανία, όπου συναντήθηκε με τον πρωθυπουργό Άντι Μπέρναμ. Το αν οι απειλές του Τραμπ για δασμούς θα υλοποιηθούν τελικά παραμένει ανοιχτό ζήτημα που αναμένεται να απασχολήσει τις διατλαντικές σχέσεις τις επόμενες εβδομάδες.
