Οκτώ στις δέκα επιχειρήσεις στην Ελλάδα είναι οικογενειακές, παράγουν περίπου το 12% του ΑΕΠ και προσφέρουν το 45% των θέσεων εργασίας, όμως η διαδοχή οικογενειακών επιχειρήσεων παραμένει το μεγαλύτερο εμπόδιο για τη μακροβιότητά τους. Σύμφωνα με τα νέα στοιχεία της έρευνας «EY Entrepreneurship Barometer Ελλάδα 2026», σχεδόν εννέα στις δέκα ελληνικές οικογενειακές επιχειρήσεις παραμένουν στην πρώτη ή τη δεύτερη γενιά. Μόλις το 9,48% φτάνει στην τρίτη γενιά και μόνο το 1,72% καταφέρνει να προχωρήσει στην τέταρτη γενιά και πέρα. Οι αριθμοί αυτοί αναδεικνύουν πόσο κρίσιμη είναι η στιγμή που η ηγεσία μιας επιχείρησης αλλάζει χέρια.
Η διαδοχή οικογενειακών επιχειρήσεων στα χαρτιά
Η έρευνα της EY καταγράφει ότι το 33% των επικεφαλής οικογενειακών επιχειρήσεων δεν διαθέτει κανένα επίσημο σχέδιο διαδοχής, ενώ ένα ακόμη 16% έχει περιοριστεί σε ανεπίσημες συζητήσεις μέσα στην οικογένεια, χωρίς συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα ή καταγραφή. Αντίθετα, μόλις το 31% των επιχειρηματιών δηλώνει ότι έχει ήδη οργανώσει επίσημο πλάνο διαδοχής, ενώ μόλις το 3% έχει αναθέσει τη διαδικασία σε εξωτερικούς συμβούλους. Τα ποσοστά αυτά δείχνουν ότι η μεγάλη πλειονότητα των ελληνικών οικογενειακών επιχειρήσεων αντιμετωπίζει το ζήτημα της διαδοχής αποσπασματικά, χωρίς συστηματική προετοιμασία.
Παράλληλα, τα στοιχεία του ΕΒΕΑ για το 2024 επιβεβαιώνουν την ίδια εικόνα. Το 46,55% των οικογενειακών επιχειρήσεων διοικείται ακόμη από την πρώτη γενιά και το 42,24% από τη δεύτερη, ενώ στην τρίτη γενιά το ποσοστό περιορίζεται στο 9,48% και στην τέταρτη υποχωρεί στο 1,72%. Η πρώτη αλλαγή σκυτάλης, από τον ιδρυτή στα παιδιά του, φαίνεται να πραγματοποιείται σε σημαντικό βαθμό. Ωστόσο, όσο περνούν οι γενιές, η συνέχεια γίνεται όλο και δυσκολότερη, με ελάχιστες επιχειρήσεις να καταφέρνουν να φτάσουν στην τρίτη ή την τέταρτη γενιά διοίκησης.
Γιατί δυσκολεύει η μετάβαση στη νέα γενιά
Οι λόγοι που εμποδίζουν την ομαλή διαδοχή οικογενειακών επιχειρήσεων είναι πολλοί και συχνά συνδέονται με τις σχέσεις μέσα στην ίδια την οικογένεια. Διαφορετικές αντιλήψεις μεταξύ παλαιότερων και νεότερων μελών, διαφορετικές επιχειρηματικές προτεραιότητες, έλλειψη ενδιαφέροντος από τους απογόνους ή οικογενειακές συγκρούσεις μπορούν να μπλοκάρουν τη μετάβαση για χρόνια. Σύμφωνα με την έρευνα της EY, οι εσωτερικές συγκρούσεις εμφανίζονται ως πρόβλημα για το 29% των επιχειρήσεων, η διαφύλαξη της οικογενειακής φήμης απασχολεί το 27%, ενώ οι δυσκολίες ανάδειξης της νέας ηγεσίας καταγράφονται στο 23% των περιπτώσεων.
Παρά τις δυσκολίες αυτές, η διάθεση διατήρησης του οικογενειακού χαρακτήρα της επιχείρησης παραμένει ισχυρή. Το 69% των επιχειρηματιών δηλώνει ότι δεν εξετάζει πώληση της επιχείρησής του τους επόμενους 12 μήνες, ενώ το 40% προκρίνει ως μοντέλο συνέχειας τη μεταβίβασή της εντός της οικογένειας. Σχεδόν ένας στους δύο επιχειρηματίες παραμένει προσηλωμένος στη μακροχρόνια κατοχή και διοίκηση της εταιρείας, ενώ η οικονομική αβεβαιότητα λειτουργεί επιπλέον αποτρεπτικά απέναντι σε ενδεχόμενη πώληση.
Οι προθέσεις για το επόμενο διάστημα
Πάνω από έξι στις δέκα οικογενειακές επιχειρήσεις, ποσοστό 62%, επιλέγουν να διατηρούν και να επανεπενδύουν τα έσοδά τους, δίνοντας έμφαση στην οργανική ανάπτυξη και στη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα αντί σε γρήγορες λύσεις εξόδου. Η στρατηγική αυτή αποτυπώνει μια τάση προσεκτικής διαχείρισης, με τους επιχειρηματίες να προτάσσουν τη σταθερότητα έναντι ρίσκων που θα μπορούσαν να θέσουν σε κίνδυνο τη συνέχεια της επιχείρησης. Το ζητούμενο, όπως δείχνουν τα στοιχεία, είναι η διαδοχή οικογενειακών επιχειρήσεων να μετατραπεί από άτυπη οικογενειακή συζήτηση σε οργανωμένη διαδικασία, ώστε το ποσοστό που φτάνει στην τρίτη και την τέταρτη γενιά να αυξηθεί τα επόμενα χρόνια.
