Η ρύπανση από όζον έπληξε φέτος πάνω από το ένα τρίτο του παγκόσμιου πληθυσμού, σύμφωνα με έκθεση που δημοσίευσε η ευρωπαϊκή υπηρεσία Copernicus. Καύσωνες-ρεκόρ, γιγαντιαίες δασικές πυρκαγιές και εκπομπές από ανθρώπινες δραστηριότητες συνέθεσαν φέτος ένα επικίνδυνο μείγμα για την ποιότητα του αέρα. Η ανάλυση, που εκπόνησε η Υπηρεσία Παρακολούθησης της Ατμόσφαιρας CAMS της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καλύπτει τους πρώτους οκτώ μήνες του 2026. Τα ευρήματα αναδεικνύουν τη στενή σχέση ανάμεσα στην κλιματική αλλαγή και τη μόλυνση της ατμόσφαιρας.
Η ρύπανση από όζον χτυπά κυρίως την Ασία
Η Ασία δέχθηκε το βαρύτερο πλήγμα από τη ρύπανση από όζον, με το 53% του πληθυσμού της να εκτίθεται σε «εξαιρετικά υψηλά» επίπεδα μόλυνσης κατά τους πρώτους οκτώ μήνες του 2026. Στη Βόρεια Αμερική, τα δύο τρίτα του πληθυσμού βρέθηκαν αντιμέτωπα με ποιότητα αέρα «κακή» έως «πολύ κακή», ενώ στην Ευρώπη το αντίστοιχο ποσοστό έφθασε το 45%. Σε παγκόσμιο επίπεδο, πάνω από το 34% του πληθυσμού εκτέθηκε σε «εξαιρετικά κακή» ποιότητα αέρα, με ένα επιπλέον 17% να αναπνέει αέρα «πολύ κακής» ποιότητας. Μόλις το 5% του παγκόσμιου πληθυσμού ζούσε σε περιοχές με «καλά» επίπεδα όζοντος, ενώ ένα επιπλέον 15% βρισκόταν σε περιοχές με «αποδεκτά» επίπεδα. Τα στοιχεία δείχνουν ότι μόνο ένα στους πέντε ανθρώπους παγκοσμίως βρέθηκε τελικά σε περιοχές με «καλά» ή «αποδεκτά» επίπεδα όζοντος, σύμφωνα με τα στοιχεία του Copernicus, που βασίζονται σε δορυφορικές και επίγειες παρατηρήσεις σε συνδυασμό με μοντέλα ατμόσφαιρας.
Το όζον διαφέρει από άλλους ρύπους, καθώς δεν εκπέμπεται απευθείας στην ατμόσφαιρα αλλά προκύπτει μέσα από αλυσίδα χημικών αντιδράσεων. Βασικό ρόλο παίζουν τα οξείδια του αζώτου, τα οποία προέρχονται από την οδική και τη θαλάσσια κυκλοφορία, τη βιομηχανική δραστηριότητα και τις πυρκαγιές. Σε αυτά προστίθενται οι πτητικές οργανικές ενώσεις, που οφείλονται κυρίως στη βιομηχανία και στην καύση ορυκτών καυσίμων. Υπό την επίδραση της υπεριώδους ακτινοβολίας του ήλιου, τα αέρια αυτά αντιδρούν χημικά και σχηματίζουν όζον στην επιφάνεια της Γης. Τα φετινά κύματα καύσωνα-ρεκόρ και οι εκτεταμένες δασικές πυρκαγιές που έπληξαν την Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική τροφοδότησαν αυτή τη διαδικασία, με τους ρύπους να εξαπλώνονται πολύ πέρα από τις περιοχές όπου σχηματίστηκαν.
Κίνδυνοι για την υγεία από τη ρύπανση από όζον
Το όζον μπορεί να διεισδύσει βαθιά στο ανθρώπινο αναπνευστικό σύστημα, προκαλώντας βήχα, αίσθηση καψίματος στα μάτια και δυσκολία στην αναπνοή. Παράλληλα επιδεινώνει τις κρίσεις άσθματος και άλλες αναπνευστικές παθήσεις σε ανθρώπους που ήδη αντιμετωπίζουν προβλήματα υγείας. Ο Ίαν Μάρναν του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος χαρακτήρισε την ατμοσφαιρική ρύπανση έναν από τους σημαντικότερους περιβαλλοντικούς κινδύνους για την ανθρώπινη υγεία, μιλώντας σε συνέντευξη Τύπου. Σύμφωνα με τον ίδιο, η ρύπανση του αέρα προκαλεί περίπου 180.000 πρόωρους θανάτους ετησίως, εκ των οποίων οι 60.000 σχετίζονται ειδικά με τη ρύπανση από όζον. Οι αριθμοί αυτοί καταδεικνύουν πόσο ευρεία είναι πλέον η έκθεση του πληθυσμού στη ρύπανση από όζον σε παγκόσμια κλίμακα.
Η Λοράν Ρουίγ, διευθύντρια της CAMS, επεσήμανε ότι η μόλυνση του αέρα δεν σταματά στα σύνορα των χωρών. Όπως ανέφερε, ο ρύπος διανύει χιλιάδες χιλιόμετρα, περνώντας ηπείρους και ωκεανούς, και επιδεινώνει την ποιότητα του αέρα πολύ μακριά από την αρχική πηγή του. Παρά τις σημαντικές βελτιώσεις που έχουν καταγραφεί τις τελευταίες δεκαετίες, ιδιαίτερα στην Ευρώπη χάρη σε σχετική οδηγία για τον ατμοσφαιρικό αέρα, το όζον παραμένει μια περίπλοκη παγκόσμια πρόκληση. Οι επιστήμονες του Copernicus συνδέουν ευθέως τη φετινή έξαρση με τις ακραίες καιρικές συνθήκες που έπληξαν πολλές περιοχές του πλανήτη.
