Φετφά κατά της Nike στη Λιβύη: «Προωθεί τον πολυθεϊσμό»

Μια ασυνήθιστη θρησκευτική απόφαση πυροδοτεί συζητήσεις στη Λιβύη, καθώς η ανώτατη ισλαμική αρχή της χώρας, το Νταρ αλ-Ίφτα, εξέδωσε φετφά σε βάρος της Nike. Το σκεπτικό της γνωμοδότησης στηρίζεται στο ότι το όνομα και το διάσημο σήμα της αμερικανικής εταιρείας αθλητικών ειδών παραπέμπουν στην αρχαία ελληνική θεά Νίκη και, συνεπώς, «προωθούν τον πολυθεϊσμό». Η θρησκευτική αρχή καλεί τους μουσουλμάνους να μην αγοράζουν, να μην πωλούν και να μη φορούν προϊόντα με το χαρακτηριστικό λογότυπο της μάρκας.

Το φτερό της θεάς πίσω από το «swoosh»

Η σύνδεση που επικαλείται η λιβυκή αρχή προκύπτει από την ίδια την ιστορία της εταιρείας. Η Nike πήρε το όνομά της από τη θεά Νίκη, η οποία στην αρχαία Ελλάδα συμβόλιζε τη νίκη και απεικονιζόταν συχνά φτερωτή. Το περίφημο λογότυπο της εταιρείας, το λεγόμενο swoosh, σχεδιάστηκε με έμπνευση το φτερό της θεάς, στοιχείο που αποτελεί το κεντρικό επιχείρημα της γνωμοδότησης.

Σύμφωνα με το σκεπτικό του Νταρ αλ-Ίφτα, η χρήση ενός τέτοιου συμβόλου έρχεται σε αντίθεση με τη βασική αρχή του Ισλάμ, που αναγνωρίζει έναν και μοναδικό Θεό και απορρίπτει τη λατρεία άλλων θεοτήτων. Η αρχή θεωρεί πως η προβολή του φτερωτού σήματος συνιστά έμμεση ανάδειξη μιας θεάς της αρχαίας ελληνικής μυθολογίας, κάτι που κρίνει ασύμβατο με τις ισλαμικές διδασκαλίες.

Η απόφαση, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι η κυβέρνηση της Λιβύης έχει απαγορεύσει με νόμο τα προϊόντα Nike. Η φετφά αποτελεί θρησκευτική γνωμοδότηση, η οποία μπορεί να επηρεάζει τη συμπεριφορά των πιστών, αλλά δεν έχει αυτομάτως δεσμευτική νομική ισχύ. Η εταιρεία δεν διαθέτει δικά της καταστήματα στη χώρα, ωστόσο τα προϊόντα της πωλούνται από ανεξάρτητους εμπόρους.

Από τη Van Cleef & Arpels στο μποϊκοτάζ του Ισραήλ

Δεν είναι η πρώτη φορά που η συγκεκριμένη θρησκευτική αρχή στρέφεται εναντίον γνωστής διεθνούς εταιρείας. Το 2025 είχε εκδώσει ανάλογη φετφά κατά του γαλλικού οίκου κοσμημάτων Van Cleef & Arpels, υποστηρίζοντας ότι το χαρακτηριστικό τετράφυλλο σχέδιό του συνδέεται με αντιλήψεις περί τύχης που δεν συμβαδίζουν με τις ισλαμικές διδασκαλίες. Η υπόθεση της Nike εντάσσεται έτσι σε μια σειρά παρόμοιων παρεμβάσεων.

Το Νταρ αλ-Ίφτα επικαλέστηκε, επιπλέον, και έναν δεύτερο λόγο για την απόφασή του, κατηγορώντας τη Nike ότι υποστηρίζει το Ισραήλ. Η αρχή έχει ζητήσει μποϊκοτάζ του Ισραήλ και εταιρειών που θεωρεί ότι το στηρίζουν, προσθέτοντας μια πολιτική διάσταση στο καθαρά θρησκευτικό σκεπτικό της γνωμοδότησης.

Μια επιπλέον ειρωνεία της υπόθεσης εντοπίζεται στο ίδιο το έδαφος της Λιβύης. Στη χώρα βρίσκεται η αρχαία ελληνική πόλη Κυρήνη, όπου αρχαιολογικές ανασκαφές έχουν φέρει στο φως άγαλμα της θεάς Νίκης και άλλα σχετικά ευρήματα, τεκμηριώνοντας τη βαθιά ιστορική παρουσία του αρχαιοελληνικού πολιτισμού στην περιοχή.