Από τον Ιούνιο του 2021, όταν η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία ξεκίνησε επίσημα την επιχειρησιακή της λειτουργία, ο θεσμός αυτός είχε ήδη αποκτήσει τη φήμη ενός από τα πλέον φιλόδοξα εγχειρήματα δικαστικής συνεργασίας στην ιστορία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η αποστολή του ήταν σαφής: να διερευνά αδικήματα που πλήττουν τα οικονομικά συμφέροντα της Ε.Ε., από παράνομες κοινοτικές επιδοτήσεις έως περιπτώσεις διαφθοράς κρατικών αξιωματούχων. Σήμερα, πέντε χρόνια αργότερα, ο θεσμός βρίσκεται στο επίκεντρο μιας έντονης πολιτικής αντιπαράθεσης στην Ελλάδα, με αφορμή τις δικογραφίες για τον ΟΠΕΚΕΠΕ που διαβιβάστηκαν στη Βουλή.
Η πολιτική αντιπαράθεση και οι κατηγορίες Γεωργιάδη
Στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης βρέθηκε ο υπουργός Υγείας Άδωνις Γεωργιάδης, ο οποίος χαρακτήρισε την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία «μη σοβαρό θεσμό» και υποστήριξε ότι μπορεί να καταργηθεί με νόμο. Παράλληλα, ο ίδιος κατηγόρησε την Ευρωπαία εισαγγελέα Πόπη Παπανδρέου ότι εκβιάζει για την ανανέωση της θητείας της, ισχυρισμός που προκάλεσε έντονες αντιδράσεις τόσο στο εσωτερικό όσο και στο ευρωπαϊκό επίπεδο. Η Παπανδρέου, μαζί με τον συνάδελφό της Διονύση Μουζάκη, διεξάγει έρευνες για πιθανές παρατυπίες και απάτες που σχετίζονται με αγροτικές επιδοτήσεις της Ε.Ε. Ωστόσο, το ζήτημα της ανανέωσης θητείας αποτελεί ένα πολύπλοκο νομικό και θεσμικό ζήτημα που χρήζει προσεκτικής ανάλυσης.
Σε αυτό το πλαίσιο, γεννώνται εύλογα ερωτήματα για τη φύση και τα όρια αρμοδιότητας του θεσμού. Μπορεί πράγματι η Ελλάδα να καταργήσει μονομερώς μια ευρωπαϊκή εισαγγελία στην ίδρυση της οποίας είχε μάλιστα πρωτοστατήσει; Ποιο όργανο αποφασίζει για τη συνέχιση ή μη της θητείας των Ευρωπαίων εισαγγελέων; Οι απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα απαιτούν κατανόηση της δομής και λειτουργίας του θεσμού.
Πώς λειτουργεί η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία και ποιος αποφασίζει
Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία εδρεύει στο Λουξεμβούργο και στην κορυφή της ιεραρχίας βρίσκονται ο επικεφαλής εισαγγελέας και το Κολέγιο των Ευρωπαίων Εισαγγελέων, το οποίο απαρτίζεται από έναν εισαγγελέα ανά κράτος-μέλος. Αυτό το σώμα χαράσσει τη στρατηγική, επιβλέπει τις υποθέσεις και λαμβάνει τις κρίσιμες αποφάσεις για τη λειτουργία του θεσμού. Η Λάουρα Κοβέσι, επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, αναμένεται να επισκεφθεί την Αθήνα την Τετάρτη, γεγονός που προσδίδει επιπλέον βαρύτητα στις τρέχουσες εξελίξεις. Παράλληλα, γίνεται λόγος και για Γερμανό διάδοχο στη θέση του επικεφαλής, εξέλιξη που παρακολουθείται στενά από τα ευρωπαϊκά θεσμικά κέντρα.
Σε κάθε κράτος-μέλος λειτουργούν εντεταλμένοι εθνικοί Ευρωπαίοι εισαγγελείς, οι οποίοι εκτελούν τις εντολές για τη διενέργεια ποινικών ερευνών και εκπροσωπούν τον θεσμό ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων. Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό αυτής της δομής είναι ότι οι εθνικοί ευρωεισαγγελείς ανήκουν οργανωτικά στα εθνικά συστήματα δικαιοσύνης, αλλά λογοδοτούν απευθείας στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία στο Λουξεμβούργο, όπου θεωρούνται αποσπασμένοι. Η διπλή αυτή υπαγωγή δημιουργεί μια μοναδική θεσμική ισορροπία που δεν απαντά εύκολα σε ερωτήματα αποκλειστικής εθνικής δικαιοδοσίας. Το πεδίο ερευνών τους καλύπτει ένα ευρύ φάσμα, από παράνομες κοινοτικές επιδοτήσεις και καταγγελίες για Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις έως περιπτώσεις διαφθοράς που αφορούν κρατικούς αξιωματούχους.
