Η Ελλάδα κατατάσσεται στην πρωτοπορία της ψηφιακής φορολογικής μετάβασης μεταξύ των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σύμφωνα με έκθεση του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου. Οι μεταρρυθμίσεις που ξεκίνησαν από το 2010 και επιταχύνθηκαν μετά το 2018 οδήγησαν σε δραστική μείωση της φοροδιαφυγής και αύξηση των δημοσίων εσόδων. Η έκθεση φέρει τον τίτλο «Πώς η Φορολογική Διοίκηση υποστήριξε την ανάκαμψη της ελληνικής οικονομίας» και καταγράφει μία από τις πιο εντυπωσιακές ψηφιακές μεταμορφώσεις στον φορολογικό τομέα παγκοσμίως.
Τι έγινε: Από τα μνημόνια στην ψηφιακή πρωτοπορία
Η πορεία της Ελλάδας προς τον ψηφιακό μετασχηματισμό της φορολογικής διοίκησης ξεκίνησε σταδιακά από το 2010, όταν η χώρα εισήλθε στα μνημόνια. Οι αρχικές μεταρρυθμίσεις έθεσαν τα θεμέλια για μία βαθύτερη αλλαγή, η οποία επιταχύνθηκε σημαντικά από το 2018 και έπειτα. Ο ψηφιακός μετασχηματισμός του φορολογικού συστήματος έγινε στο πλαίσιο μίας ευρύτερης πολιτικής εκσυγχρονισμού του δημόσιου τομέα, ενώ επιταχύνθηκε περαιτέρω μετά το 2019. Ήδη στις αρχές του 2020, σχεδόν όλες οι συναλλαγές με την εφορία και τα τελωνεία μπορούσαν να γίνουν αποκλειστικά ηλεκτρονικά.
Η πανδημία του κορονοϊού λειτούργησε ως επιπλέον καταλύτης, επισπεύδοντας τη μετάβαση σε ψηφιακές διαδικασίες. Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά: η ηλεκτρονική υποβολή φορολογικών δηλώσεων έφτασε στο 100% για τις δηλώσεις ΦΠΑ το 2022, ενώ για τις δηλώσεις φορολογίας επιχειρήσεων ο αντίστοιχος δείκτης άγγιξε το 99,9% ήδη από το 2021. Παράλληλα, η ηλεκτρονική πληρωμή φόρων ανέβηκε από 86,6% το 2018 σε 99,2% το 2023, με τη μεγαλύτερη άνοδο να σημειώνεται μεταξύ 2021 (90,4%) και 2022 (98,8%).
Σε συγκριτικό επίπεδο, τα ποσοστά ηλεκτρονικής υποβολής δηλώσεων της Ελλάδας για το διάστημα 2018-2023 ήταν υψηλότερα τόσο από τον μέσο όρο της Ευρώπης όσο και από τον μέσο όρο των χωρών του ΟΟΣΑ. Ιδιαίτερα αξιοσημείωτα είναι τα ποσοστά ηλεκτρονικής υποβολής δηλώσεων φυσικών προσώπων, τα οποία ξεπερνούν σημαντικά και τις δύο αυτές ομάδες χωρών. Το εύρημα αυτό κατατάσσει την Ελλάδα μεταξύ των ευρωπαϊκών πρωταθλητών στην ψηφιακή φορολογική συμμόρφωση.
Πλατφόρμες και εργαλεία: Το myAADE και το myDATA
Κεντρικό ρόλο στη ψηφιακή μετάβαση έπαιξε η καθιέρωση της ενοποιημένης πλατφόρμας myAADE τον Σεπτέμβριο του 2021, η οποία αντικατέστησε την προηγούμενη πλατφόρμα myTAXISnet. Μέσω του myAADE, οι φορολογούμενοι αποκτούν πλήρη πρόσβαση σε όλες τις ψηφιακές υπηρεσίες της ΑΑΔΕ, συμπεριλαμβανομένων των φορολογικών δηλώσεων, των ρυθμίσεων πληρωμών, της φορολογίας ακινήτων και αυτοκινήτων, αλλά και των ηλεκτρονικών βιβλίων μέσω του myDATA. Η πλατφόρμα αυτή συγκεντρώνει σε ένα ενιαίο σύστημα υπηρεσίες που προηγουμένως ήταν διάσπαρτες.
Ωστόσο, το πιο κρίσιμο βήμα ήταν η υποχρεωτική μεταφορά λογιστικών στοιχείων στην πλατφόρμα myDATA για όλες τις επιχειρήσεις. Η υποχρέωση αυτή συνέβαλε αποφασιστικά στη μείωση της φοροδιαφυγής, καθώς καθιστά σχεδόν αδύνατη την απόκρυψη εσόδων. Επιπλέον, η εισαγωγή προσυμπληρωμένων δηλώσεων ΦΠΑ από τον Δεκέμβριο του 2022 —βασισμένων στα στοιχεία συναλλαγών από το myDATA— διευκόλυνε σημαντικά τους φορολογουμένους στη συμμόρφωσή τους. Από τον Ιανουάριο του 2025, δεν επιτρέπονται αποκλίσεις μεταξύ των στοιχείων εσόδων και δαπανών που δηλώνουν οι επιχειρήσεις, κλείνοντας έτσι ένα σημαντικό παράθυρο φοροδιαφυγής.
Αντιδράσεις και αποτίμηση: Το κενό ΦΠΑ στο 9%
Το πιο εντυπωσιακό αποτέλεσμα των μεταρρυθμίσεων είναι η δραματική μείωση του κενού ΦΠΑ —δηλαδή του ποσοστού του οφειλόμενου ΦΠΑ που δεν εισπράττεται. Σύμφωνα με ανάλυση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, το κενό ΦΠΑ μειώθηκε από 30% το 2011 σε μόλις 9% το 2024. Η ίδια η έκθεση του ΔΝΤ χαρακτηρίζει αυτή τη μείωση «σημαντικό επίτευγμα στον περιορισμό της μη συμμόρφωσης», αναγνωρίζοντας την ελληνική εμπειρία ως υπόδειγμα για άλλες χώρες.
Η μείωση της φοροδιαφυγής μεταφράστηκε άμεσα σε αύξηση των δημοσίων εσόδων, συνεισφέροντας στην οικονομική ανάκαμψη της Ελλάδας μετά από μία δεκαετία οικονομικής κρίσης. Το ΔΝΤ καταγράφει ότι ο ψηφιακός μετασχηματισμός της ΑΑΔΕ υποστήριξε ουσιαστικά αυτή την ανάκαμψη. Η πορεία της Ελλάδας από χώρα με ένα από τα υψηλότερα ποσοστά φοροδιαφυγής στην ΕΕ σε χώρα-πρότυπο ψηφιακής φορολογικής διοίκησης αποτελεί μία από τις πιο χαρακτηριστικές ιστορίες επιτυχίας της τελευταίας δεκαετίας στον ευρωπαϊκό δημόσιο τομέα.
