Η σύγκρουση στο Ιράν προκάλεσε τη μεγαλύτερη ημερήσια απώλεια στην παγκόσμια προσφορά πετρελαίου στην ιστορία, πυροδοτώντας νέα πετρελαϊκή κρίση με διαστάσεις που ξεπερνούν τα μέχρι σήμερα γνωστά ενεργειακά σοκ. Σύμφωνα με υπολογισμούς του Reuters, βασισμένους σε στοιχεία του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, του ΟΠΕΚ και του αμερικανικού Υπουργείου Ενέργειας, οι απώλειες στην παγκόσμια αγορά πετρελαίου έχουν φτάσει σε πρωτοφανή επίπεδα. Ωστόσο, σε σωρευτική βάση η Ιρανική Επανάσταση του 1979 παραμένει η μεγαλύτερη κρίση στην ιστορία της αγοράς.
Ρεκόρ ημερήσιων απωλειών στην πετρελαϊκή κρίση
Η ένταση μεταξύ ΗΠΑ, Ισραήλ και Ιράν αναζωπύρωσε τις συγκρίσεις με τα εμβληματικά ενεργειακά σοκ του παρελθόντος, όπως το αραβικό εμπάργκο του 1973-74 και ο Πόλεμος του Κόλπου το 1991. Ωστόσο, η σημερινή πετρελαϊκή κρίση διαφέρει από όλες τις προηγούμενες, καθώς συνδυάζει ταυτόχρονα διαταραχές σε πετρέλαιο, φυσικό αέριο, διυλισμένα καύσιμα και λιπάσματα, κάτι που δεν είχε συμβεί ξανά στην ιστορία των ενεργειακών κρίσεων. Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας, οι μέγιστες απώλειες προσφοράς πετρελαίου λόγω της σύγκρουσης στο Ιράν ξεπέρασαν τα 14 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου στο 13,6% της παγκόσμιας ζήτησης πετρελαίου για το 2026.
Το μέγεθος αυτό υπερβαίνει κατά πολύ τα επίπεδα των προηγούμενων μεγάλων κρίσεων. Το αραβικό εμπάργκο του 1973-74 είχε κορυφωθεί στα 4,5 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, η Ιρανική Επανάσταση του 1979 στα 5,6 εκατομμύρια βαρέλια, ενώ ο Πόλεμος του Κόλπου το 1991 στα 4,3 εκατομμύρια βαρέλια. Παρά το πρωτοφανές μέγεθος της σημερινής ημερήσιας διαταραχής, η κρίση του 1979 παραμένει, σε σωρευτική βάση, η πιο εκτεταμένη στην ιστορία της αγοράς πετρελαίου, καθώς κράτησε για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.
Πλαίσιο: γιατί η σημερινή κρίση είναι διαφορετική
Η σημερινή πετρελαϊκή κρίση διαφέρει ποιοτικά από τα ενεργειακά σοκ της δεκαετίας του 1970, καθώς επηρεάζει ταυτόχρονα πολλαπλούς κρίκους της ενεργειακής αλυσίδας. Δεν περιορίζεται στο αργό πετρέλαιο, αλλά επεκτείνεται στο φυσικό αέριο, τα διυλισμένα καύσιμα και τα λιπάσματα. Η πολυπλοκότητα αυτή αντανακλά τις συνέπειες δεκαετιών αυξανόμενης ενεργειακής ζήτησης, της παγκοσμιοποίησης και της ενίσχυσης του ρόλου της Μέσης Ανατολής ως κόμβου παραγωγής και εξαγωγής καυσίμων έτοιμων για χρήση. Η πολυπλοκότητα αυτή εντείνει τις επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία, αφού οι διαταραχές δεν περιορίζονται στην παραγωγή, αλλά επεκτείνονται σε όλο το φάσμα της εφοδιαστικής αλυσίδας ενέργειας.
Η σύγκρουση επηρέασε σοβαρά και την αγορά φυσικού αερίου, περιορίζοντας περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας παραγωγής υγροποιημένου φυσικού αερίου στο Κατάρ. Σύμφωνα με την Argus Media, η κρίση αφαίρεσε από την παγκόσμια αγορά περίπου 24 εκατομμύρια τόνους LNG. Η εξέλιξη αυτή αναδεικνύει τη δομική αλλαγή που έχουν υποστεί οι ενεργειακές αγορές τις τελευταίες δεκαετίες, καθώς τη δεκαετία του 1970 το διεθνές εμπόριο υγροποιημένου φυσικού αερίου ήταν πρακτικά ανύπαρκτο. Η διαφορά αυτή δείχνει πόσο έχει αλλάξει ο χάρτης της παγκόσμιας ενέργειας από τότε μέχρι σήμερα.
Παράλληλα, οι επιπτώσεις της κρίσης επεκτάθηκαν και στα διυλισμένα προϊόντα πετρελαίου. Διακοπές λειτουργίας σε διυλιστήρια της περιοχής του Κόλπου προκάλεσαν ελλείψεις σε ντίζελ και καύσιμα αεροσκαφών, επιβαρύνοντας ακόμη περισσότερο την ήδη τεταμένη κατάσταση στην παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα ενέργειας. Οι διαταραχές δεν περιορίστηκαν στην παραγωγή αργού πετρελαίου, αλλά επεκτάθηκαν σε ολόκληρο το φάσμα της εφοδιαστικής αλυσίδας, από την άντληση έως τη διανομή του τελικού προϊόντος. Η ταυτόχρονη πίεση σε πετρέλαιο, φυσικό αέριο και διυλισμένα καύσιμα καθιστά τη σημερινή πετρελαϊκή κρίση μοναδική ως προς την έκτασή της, ακόμη κι αν δεν έχει ξεπεράσει σε συνολική διάρκεια την κρίση του 1979.
