Η διαφάνεια στις αμοιβές αναδεικνύεται ως ένας από τους πλέον αποτελεσματικούς μηχανισμούς ανάσχεσης της διαρροής εγκεφάλων και επαναπατρισμού ταλαντούχων Ελλήνων που εργάζονται στο εξωτερικό. Σύμφωνα με τον Κωνσταντίνο Αγραπιδά, γενικό διευθυντή Εργασιακών Σχέσεων, Υγείας Ασφάλειας και Ένταξης στην Εργασία και διδάκτορα του Παντείου Πανεπιστημίου, η πολιτική αυτή, όταν συνδυάζεται με στοχευμένα φορολογικά κίνητρα και ένα σταθερό πλαίσιο αξιοκρατίας, μπορεί να αλλάξει ριζικά τη δυναμική της ελληνικής αγοράς εργασίας. Ήδη, μέσω της δράσης Rebrain Greece, η Ελλάδα πραγματοποιεί συντονισμένες εκδηλώσεις προσέλκυσης Ελλήνων της διασποράς σε Νέα Υόρκη, Λονδίνο και Άμστερνταμ, σε συνεργασία με κορυφαίους ομίλους του ιδιωτικού τομέα.
Τι αλλάζει με τη διαφάνεια στις αμοιβές
Η επιστροφή ταλαντούχων Ελλήνων από το εξωτερικό δεν εξαρτάται πλέον αποκλειστικά από το ύψος των μισθών. Ο Αγραπιδάς υπογραμμίζει ότι η συνολική ποιότητα του εργασιακού και θεσμικού περιβάλλοντος επηρεάζει εξίσου την απόφαση επιστροφής. Οι εργαζόμενοι υψηλής εξειδίκευσης που δραστηριοποιούνται σε ώριμες αγορές της Ευρώπης και της Βόρειας Αμερικής έχουν συνηθίσει σε περιβάλλοντα με σαφείς μισθολογικές βαθμίδες, διαφανή bonus schemes, δομημένες διαδικασίες αξιολόγησης και ξεκάθαρες δυνατότητες επαγγελματικής εξέλιξης. Όταν αυτά τα στοιχεία απουσιάζουν, ο υποψήφιος εργαζόμενος δεν έχει επαρκή εικόνα για το πραγματικό επίπεδο αμοιβών ούτε για τα κριτήρια αξιολόγησης πριν αποδεχτεί μια θέση.
Η αδιαφάνεια δημιουργεί αβεβαιότητα, ενισχύει την αίσθηση άνισης μεταχείρισης και λειτουργεί αποτρεπτικά για όσους εξετάζουν το ενδεχόμενο επιστροφής στην Ελλάδα. Ταυτόχρονα, ενισχύει το φαινόμενο της ασύμμετρης πληροφόρησης μεταξύ εργοδοτών και εργαζομένων — μια στρέβλωση που πλήττει ολόκληρη την αγορά εργασίας. Για τα ταλέντα που κινούνται διεθνώς, η εκ των προτέρων γνώση του εύρους και της δομής των αμοιβών αποτελεί πλέον βασικό κριτήριο επιλογής εργοδότη και χώρας εγκατάστασης. Αυτό αποτυπώνεται και στους διεθνείς δείκτες ανταγωνιστικότητας ταλέντου, όπου η προβλεψιμότητα, η διαφάνεια και η αξιοκρατία βαθμολογούνται ως κρίσιμοι παράγοντες προσέλκυσης ανθρώπινου κεφαλαίου υψηλής αξίας.
Σε αυτό το σκεπτικό, η διαφάνεια στις αμοιβές λειτουργεί ως «entry ticket» για μια σύγχρονη και διεθνώς ανταγωνιστική αγορά εργασίας. Χωρίς αυτήν, κανένα φορολογικό κίνητρο δεν αρκεί για να πείσει ένα εξειδικευμένο στέλεχος που εργάζεται στο Λονδίνο ή τη Νέα Υόρκη να επιστρέψει. Η δράση Rebrain Greece έχει πραγματοποιήσει εκδηλώσεις στο Λονδίνο τρεις φορές, καθώς και στη Νέα Υόρκη και το Άμστερνταμ, επιδιώκοντας να συνδυάσει ακριβώς αυτά τα στοιχεία — φορολογικά κίνητρα, αξιοκρατία και θεσμική αξιοπιστία — για να επαναφέρει το ανθρώπινο κεφάλαιο που έφυγε κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης.
Η ευρωπαϊκή οδηγία και οι αλλαγές που φέρνει
Το υπουργείο Εργασίας ενσωματώνει στο εθνικό δίκαιο την Ευρωπαϊκή Οδηγία 2023/970 για τη Διαφάνεια στις Αμοιβές, μια από τις πιο φιλόδοξες ευρωπαϊκές νομοθετικές πρωτοβουλίες στον τομέα της εργασίας. Η Οδηγία επιβάλλει τη γνωστοποίηση του μισθολογικού εύρους πριν από κάθε πρόσληψη, εισάγει το δικαίωμα κάθε εργαζόμενου να ενημερώνεται για τα επίπεδα αμοιβών εντός του οργανισμού που εργάζεται και υποχρεώνει τις εταιρείες να δημοσιεύουν στοιχεία για το gender pay gap. Η φιλοσοφία της, όπως εξηγεί ο Αγραπιδάς, δεν αφορά αποκλειστικά την ισότητα των φύλων, αλλά στοχεύει στη δημιουργία αγορών εργασίας υψηλής εμπιστοσύνης και θεσμικής αξιοπιστίας.
Διεθνείς μελέτες επιβεβαιώνουν τα θετικά αποτελέσματα της διαφάνειας στις αμοιβές. Σύμφωνα με τα πορίσματά τους, η πολιτική αυτή αυξάνει την οργανωσιακή εμπιστοσύνη, μειώνει τις μισθολογικές ανισότητες και περιορίζει τις στρεβλώσεις που προκαλεί η ασύμμετρη πληροφόρηση στην αγορά εργασίας. Τα αποτελέσματα αυτά βελτιώνουν άμεσα την ικανότητα μιας χώρας ή μιας εταιρείας να προσελκύει εξειδικευμένο προσωπικό. Για την Ελλάδα, που αντιμετώπιζε επί χρόνια το πρόβλημα της διαρροής εγκεφάλων, αυτή η αλλαγή στο θεσμικό πλαίσιο μπορεί να αποδειχθεί ουσιαστικά πιο ισχυρή από μεμονωμένα οικονομικά κίνητρα.
Τι ακολουθεί
Με την ενσωμάτωση της Οδηγίας 2023/970, οι ελληνικές επιχειρήσεις θα κληθούν να προσαρμόσουν τις πολιτικές αμοιβών τους σε νέα πρότυπα διαφάνειας. Η υποχρέωση δημοσιοποίησης του μισθολογικού εύρους πριν από κάθε πρόσληψη θα αλλάξει τον τρόπο που λειτουργεί η αγορά εργασίας, δίνοντας στους υποψηφίους εργαζομένους πληροφορίες που έως τώρα δεν είχαν. Παράλληλα, η υποχρέωση δημοσίευσης στοιχείων για το gender pay gap θα φέρει στο φως ανισότητες που παρέμεναν αόρατες. Ο Κωνσταντίνος Αγραπιδάς τοποθετεί αυτές τις αλλαγές σε ένα ευρύτερο στρατηγικό πλαίσιο: η διαφάνεια στις αμοιβές δεν είναι απλώς υποχρέωση συμμόρφωσης, αλλά εργαλείο για μια αγορά εργασίας που επιδιώκει να παραμείνει ανταγωνιστική στη διεθνή αρένα και να ανακτήσει τα ταλέντα που έχασε.
