Όταν μιλάμε για τη ζωή με νεφρική ανεπάρκεια, η συζήτηση συνήθως επικεντρώνεται στα μηχανήματα, στις ώρες της συνεδρίας και στη διατροφή. Πολύ λιγότερο ακούγεται κάτι που οι ασθενείς σε αιμοκάθαρση θεωρούν από τα πιο πολύτιμα πράγματα που έχουν: την αγγειακή προσπέλαση. Χωρίς αυτήν, το αίμα δεν μπορεί να οδηγηθεί στο φίλτρο του μηχανήματος και να επιστρέψει στον οργανισμό με τη ροή που απαιτείται. Είναι, με απλά λόγια, η πόρτα από την οποία περνά όλη η θεραπεία.
Η προτιμώμενη μορφή είναι η αρτηριοφλεβική αναστόμωση, που οι περισσότεροι γνωρίζουν ως φίστουλα. Πρόκειται για μια μικρή χειρουργική σύνδεση ανάμεσα σε μια αρτηρία και μια φλέβα, συνήθως στο αντιβράχιο ή στον βραχίονα. Με τον καιρό η φλέβα διευρύνεται και ενισχύεται, ώστε να αντέχει τις επαναλαμβανόμενες παρακεντήσεις. Η διαδικασία αυτή, η λεγόμενη ωρίμανση, παίρνει συνήθως αρκετές εβδομάδες ή και μερικούς μήνες, γι’ αυτό οι νεφρολόγοι προτιμούν να σχεδιάζεται έγκαιρα, πριν χρειαστεί να ξεκινήσει η αιμοκάθαρση. Όταν δεν είναι εφικτή η φίστουλα, υπάρχουν εναλλακτικές, όπως το συνθετικό μόσχευμα ή ο κεντρικός φλεβικός καθετήρας, με τα δικά τους πλεονεκτήματα και περιορισμούς.
Η φροντίδα της φίστουλας είναι κάτι που μαθαίνεται και γίνεται γρήγορα συνήθεια. Οι γενικές οδηγίες που δίνουν οι ομάδες νοσηλευτών είναι απλές: καθαριότητα του χεριού πριν από κάθε συνεδρία, αποφυγή μέτρησης πίεσης ή αιμοληψίας από το ίδιο χέρι, όχι σφιχτά ρολόγια, βραχιόλια ή μανίκια που πιέζουν. Πολλοί ασθενείς αποφεύγουν να κοιμούνται πάνω στο χέρι αυτό ή να κουβαλούν βαριές σακούλες κρεμασμένες από τον αγκώνα. Μικρές αλλαγές, που προστατεύουν ένα αγγείο το οποίο πρέπει να κρατήσει για χρόνια. Μετά το τέλος της συνεδρίας, η σωστή πίεση στα σημεία παρακέντησης μέχρι να σταματήσει η αιμορραγία είναι επίσης κάτι που οι νοσηλευτές διδάσκουν από την αρχή, γιατί η υπερβολική ή παρατεταμένη πίεση μπορεί να βλάψει τη ροή.
Υπάρχει και κάτι που ο ίδιος ο ασθενής μπορεί να ελέγχει κάθε μέρα. Πάνω από μια λειτουργική φίστουλα νιώθει κανείς με τα δάχτυλα μια χαρακτηριστική δόνηση, σαν ελαφρύ «βουητό», που δείχνει ότι το αίμα κυλά κανονικά. Η νοσηλευτική ομάδα δείχνει από την αρχή πώς ελέγχεται. Αν η δόνηση εξασθενήσει ή χαθεί, αν εμφανιστεί κοκκινίλα, πόνος, πρήξιμο, αιμορραγία ή πυρετός, χρειάζεται άμεση επικοινωνία με τη νεφρολογική ομάδα. Δεν είναι κάτι που περιμένει την επόμενη προγραμματισμένη συνεδρία, γιατί η έγκαιρη αντιμετώπιση συχνά σώζει την προσπέλαση.
Η ψυχολογική πλευρά δεν πρέπει να υποτιμάται. Για κάποιους η φίστουλα είναι ορατή υπενθύμιση της ασθένειας, και το καλοκαίρι, με τα κοντά μανίκια, αυτό γίνεται πιο έντονο. Άλλοι τη βλέπουν με σχεδόν τρυφερή διάθεση, ως το κομμάτι του σώματος που τους επιτρέπει να συνεχίζουν. Οι νοσηλευτές που παρακεντούν τη φίστουλα συνήθως τρεις φορές την εβδομάδα γνωρίζουν καλά αυτή τη διάσταση και συχνά αποκτούν μια ιδιαίτερη σχέση εμπιστοσύνης με τους ασθενείς τους, ειδικά όταν χρησιμοποιούν σταθερή τεχνική παρακέντησης που σέβεται το αγγείο.
Σε προχωρημένο στάδιο χρόνιας νεφρικής νόσου, αν το θέμα της προσπέλασης δεν έχει συζητηθεί ακόμη, αξίζει να τεθεί στον νεφρολόγο στο επόμενο ραντεβού, μαζί με το ερώτημα αν ταιριάζει καλύτερα η αιμοκάθαρση ή η περιτοναϊκή κάθαρση. Μέχρι τότε, πολλοί γιατροί ζητούν να προστατεύονται οι φλέβες του ενός χεριού από περιττές αιμοληψίες και ορούς. Η επιλογή του σωστού χεριού και της κατάλληλης στιγμής είναι απόφαση που παίρνεται μαζί, με βάση τα αγγεία, το ιστορικό και την καθημερινότητα του καθενός.
