Το Νόμπελ Φυσιολογίας ή Ιατρικής 2026 απονεμήθηκε σε τρεις επιστήμονες για το έργο τους στην οπτογενετική. Η ανακοίνωση έγινε τη Δευτέρα 5 Οκτωβρίου από το Ινστιτούτο Καρολίνσκα στη Στοκχόλμη, λίγο μετά τις 12:00 ώρα Ελλάδας. Νικητές αναδείχθηκαν ο Καρλ Ντάισσεροθ, ο Πίτερ Χέγκεμαν και ο Γκέοργκ Νάγκελ, «για τις ανακαλύψεις τους σχετικά με τα φωτοενεργοποιούμενα ιοντικά κανάλια και την οπτογενετική». Με αυτή την απονομή ανοίγει και επίσημα η φετινή «εβδομάδα των Νόμπελ».
Τι έγινε: η πορεία προς την οπτογενετική
Ο Καρλ Ντάισσεροθ είναι Αμερικανός επιστήμονας και γιατρός, καθηγητής Βιομηχανικής καθώς και Ψυχιατρικής και Συμπεριφορικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο του Στάνφορντ. Ο Πίτερ Χέγκεμαν είναι Γερμανός βιοφυσικός, καθηγητής Πειραματικής Βιοφυσικής στο Πανεπιστήμιο Χούμπολτ του Βερολίνου, γνωστός για την ανακάλυψη της channelrhodopsin. Ο Γκέοργκ Νάγκελ, Γερμανός βιοφυσικός και καθηγητής Νευροφυσιολογίας στο Πανεπιστήμιο του Βίρτσμπουργκ, επικεντρώνει την έρευνά του στους μικροβιακούς φωτοϋποδοχείς.
Οι Χέγκεμαν και Νάγκελ ανακάλυψαν τη ροδοψίνη των διαύλων, μια πρωτεΐνη που αποκτούσε ευαισθησία στο φως σε όποιο κύτταρο κι αν τοποθετούνταν. Στη συνέχεια, ο Ντάισσεροθ εισήγαγε το γονίδιο αυτής της πρωτεΐνης σε νευρικά κύτταρα αρουραίων και, φωτίζοντάς τα με μπλε φως, κατάφερε να πυροδοτήσει νευρικό σήμα. Αργότερα εξέλιξε τη μέθοδο ώστε να λειτουργεί αυτός ο φωτοκατευθυνόμενος «διακόπτης» νευρικών κυττάρων στον εγκέφαλο ζωντανών ποντικών, θέτοντας τα θεμέλια της σημερινής οπτογενετικής. Μέχρι την τελευταία στιγμή τα ονόματα των βραβευθέντων παρέμεναν άγνωστα, καθώς η Επιτροπή Νόμπελ δεν δημοσιοποιεί τις υποψηφιότητες πριν από την επίσημη ανακοίνωση.
Αντιδράσεις και σημασία της ανακάλυψης
Σύμφωνα με την Επιτροπή Νόμπελ, η οπτογενετική καθιστά δυνατή την ενεργοποίηση ή την απενεργοποίηση της δραστηριότητας μεμονωμένων νευρικών κυττάρων σε έναν ζωντανό εγκέφαλο, επιτρέποντας να φανεί πώς τα νευρικά κύτταρα διαμορφώνουν αναμνήσεις, συναισθήματα και συμπεριφορές. Η μέθοδος χρησιμοποιείται πλέον σε εργαστήρια σε ολόκληρο τον κόσμο, βοηθώντας τους ερευνητές να μελετούν πώς συγκεκριμένες ομάδες νευρώνων επηρεάζουν τη λειτουργία του εγκεφάλου. Στην κλινική ιατρική, η τεχνική αξιοποιείται και σε προσπάθειες αποκατάστασης της όρασης σε άτομα με προβλήματα όρασης.
Το χρηματικό έπαθλο του φετινού βραβείου ανέρχεται σε 12 εκατομμύρια σουηδικές κορώνες, περίπου 1,2 εκατομμύρια δολάρια, ποσό που μοιράζεται ανάμεσα στους τρεις βραβευθέντες. Πέρυσι, το Νόμπελ Ιατρικής είχε απονεμηθεί στους Μαίρη Ε. Μπρούνκοφ, Φρεντ Ράμσντελ και Σιμόν Σακαγκούτσι, για τις ανακαλύψεις τους σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο το ανοσοποιητικό σύστημα διακρίνει τους επικίνδυνους παθογόνους μικροοργανισμούς από τους ίδιους τους ιστούς του οργανισμού.
Οι ανακοινώσεις των φετινών βραβείων συνεχίζονται την Τρίτη 6 Οκτωβρίου με το Νόμπελ Φυσικής, την Τετάρτη 7 Οκτωβρίου με το Νόμπελ Χημείας και την Πέμπτη 8 Οκτωβρίου με το Νόμπελ Λογοτεχνίας. Την Παρασκευή 9 Οκτωβρίου θα γίνει γνωστός ο νικητής του Νόμπελ Ειρήνης, ενώ στις 12 Οκτωβρίου θα ανακοινωθεί το Βραβείο Οικονομικών Επιστημών στη μνήμη του Άλφρεντ Νόμπελ, ολοκληρώνοντας τον φετινό κύκλο απονομών.
