Από το έπος του '40 στον σημερινό αντιφασιστικό αγώνα

Η 28η Οκτωβρίου σηματοδοτεί τη στιγμή που ο ελληνικός λαός ήταν αναγκασμένος να πολεμά τον φασισμό και τον ναζισμό μέσα από τις δυνάμεις του Άξονα. Η επίθεση της Ιταλίας ήταν μέρος ενός ευρύτερου σχεδίου κατάκτησης. Οκτώ δεκαετίες αργότερα, το μήνυμα εκείνης της αντίστασης ζει ακόμα στη συνείδηση του λαού.

Γιατί οι Έλληνες πολέμησαν πέρα από τα πεδία των μαχών

Η επίθεση του Μουσολίνι ήταν ένα κομμάτι της φασιστικής προσπάθειας να χτιστεί μια ολοκληρωτική Ευρώπη: αυταρχική, ρατσιστική, εχθρική προς τους Εβραίους, τους Ρομά, τους λαούς που θεωρούσε «κατώτερους», τους κομμουνιστές και όσους ονειρεύονταν δημοκρατία. Η ίδια ιδεολογία της εδαφικής επεκτατικότητας ώθησε τον Χίτλερ να προσβάλει την Πολωνία.

Αλλά ο ελληνικός λαός δεν αγωνίστηκε μόνο για να σταματήσει τη φασιστική απειλή. Ο τρόπος που αγωνίστηκε, ο ενθουσιασμός και τα όνειρα που έκανε για τη νίκη έδειχναν κάτι περισσότερο: την επιθυμία για δημοκρατία και δικαιοσύνη. Ήταν μάχη για το οράματος μιας χώρας ελεύθερης. Γι' αυτό πολέμησε ο λαός—όχι υπό δικτάτορα. Η κυβέρνηση Μεταξά, δικτατορική και συντηρητική, δεν μπορούσε να εμπνεύσει τέτοιο ζήλο.

Όλος ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος αντανακλούσε αυτή την ηθική διαίρεση: φιλελεύθερες δημοκρατίες, η κομμουνιστική Σοβιετική Ένωση και κινήματα αντίστασης απέναντι στον φασισμό και ναζισμό. Η γραμμή διαχωρισμού ήταν σαφής και ξεκάθαρη.

Ο φασισμός που φοράει σήμερα κουστούμι

Στις μέρες μας ο φασισμός εμφανίζεται εκ νέου, με διάφορες μορφές. Ανησυχητικό είναι ότι πολλές «συστημικές» και κεντρώες δυνάμεις του ανοίγουν δρόμο. Οι σημερινοί φασίστες δεν παίζουν στρατιωτικές παρελάσεις, αλλά είναι εξίσου επικίνδυνοι.

Ταυτόχρονα, κάποιες ευρωπαϊκές θέσεις επιχειρούν να εξισώσουν τον ναζισμό με τον κομμουνισμό, θολώνοντας τη μνήμη του πολέμου. Αλλά η ιστορία δεν γραφίνεται εκ νέου. Η διαφορά ανάμεσα σε θύτες και αντιστάθηκαν παραμένει ακίνητη.

Όπως έδειξε το έπος του 1940 και η Εθνική Αντίσταση που ακολούθησε, η πιο αποτελεσματική απάντηση στον φασισμό έρχεται απ' τον ίδιο τον λαό και τη δική του κινητοποίηση. Αυτό έκανε τη διαφορά τότε. Αυτό μένει το ισχυρότερο όπλο και σήμερα.