Στις 21 Αυγούστου 1911 σημειώθηκε μία από τις πιο εντυπωσιακές κλοπές έργων τέχνης στην ιστορία, όταν ο πίνακας «Μόνα Λίζα» εξαφανίστηκε από το Λούβρο του Παρισιού. Η κλοπή της Μόνα Λίζα έγινε ενώ το μουσείο παρέμενε κλειστό για το κοινό, όπως συνέβαινε κάθε Δευτέρα, γεγονός που διευκόλυνε τον δράστη να δράσει απαρατήρητος. Πίσω από την εξαφάνιση του διάσημου έργου του Λεονάρντο ντα Βίντσι βρισκόταν ο Ιταλός εργάτης Βιντσέντσο Περούτζια, ο οποίος είχε εργαστεί στο μουσείο τοποθετώντας προστατευτικά τζάμια στους πίνακες. Η υπόθεση συγκλόνισε τη Γαλλία και μετέτρεψε τον πίνακα σε παγκόσμιο φαινόμενο.
Η κλοπή της Μόνα Λίζα: Πώς έγινε η εξαφάνιση
Ο Περούτζια, φορώντας τη λευκή μπλούζα που φορούσαν οι εργάτες του μουσείου, κατάφερε να περάσει απαρατήρητος ανάμεσα στο προσωπικό του Λούβρου. Κατέβασε τη «Μόνα Λίζα» από τον τοίχο, αφαίρεσε την κορνίζα και το προστατευτικό γυαλί και έκρυψε την ξύλινη επιφάνεια του πίνακα κάτω από τα ρούχα του. Στη συνέχεια βγήκε από το μουσείο χωρίς κανείς να τον σταματήσει. Η απουσία του έργου έγινε αντιληπτή περίπου 26 ώρες αργότερα, όταν υπάλληλοι του μουσείου διαπίστωσαν ότι ο πίνακας είχε εξαφανιστεί από τη θέση του.
Η είδηση προκάλεσε άμεσα πανικό στη Γαλλία. Οι γαλλικές εφημερίδες κυκλοφόρησαν με μεγάλους τίτλους αφιερωμένους στην κλοπή, ενώ στους δρόμους του Παρισιού τοποθετήθηκαν αφίσες με επικήρυξη για όποιον έδινε πληροφορίες. Το Λούβρο αναγκάστηκε να κλείσει προσωρινά τις πύλες του για να διεξαχθούν έρευνες. Όταν το μουσείο άνοιξε ξανά, χιλιάδες επισκέπτες έσπευσαν όχι για να θαυμάσουν κάποιο άλλο έκθεμα, αλλά για να δουν τον άδειο τοίχο όπου κρεμόταν παλαιότερα η «Μόνα Λίζα». Μέχρι τότε το έργο ήταν ήδη αναγνωρισμένο ως σημαντικό δημιούργημα της Αναγέννησης, χωρίς όμως να διαθέτει τη λαϊκή φήμη που απέκτησε μετά την εξαφάνισή του. Στο ίδιο μουσείο, εκθέματα όπως η «Αφροδίτη της Μήλου» και η «Νίκη της Σαμοθράκης» προσέλκυαν έως τότε μεγαλύτερο ενδιαφέρον από το κοινό.
Λανθασμένες συλλήψεις και τα κίνητρα του δράστη
Η αστυνομική έρευνα που ακολούθησε την κλοπή της Μόνα Λίζα κινήθηκε αρχικά σε λάθος κατεύθυνση. Ο ποιητής Γκιγιόμ Απολινέρ συνελήφθη, ενώ ανακρίθηκε και ο ζωγράφος Πάμπλο Πικάσο, στο πλαίσιο μιας διαφορετικής υπόθεσης που αφορούσε αρχαιότητες κλεμμένες από το Λούβρο. Τελικά και οι δύο αφέθηκαν ελεύθεροι, καθώς δεν αποδείχθηκε καμία σχέση τους με την εξαφάνιση του πίνακα. Ο πραγματικός δράστης παρέμεινε άγνωστος για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Ο Περούτζια ισχυρίστηκε αργότερα ότι η πράξη του είχε πατριωτικά κίνητρα. Πίστευε ότι η «Μόνα Λίζα» είχε αρπαχθεί από την Ιταλία κατά τις εκστρατείες του Ναπολέοντα και θεωρούσε ότι με την κλοπή απλώς επέστρεφε το έργο στη χώρα στην οποία, κατά τη γνώμη του, ανήκε. Η πεποίθησή του όμως ήταν ιστορικά λανθασμένη. Ο Λεονάρντο ντα Βίντσι είχε μεταφέρει ο ίδιος τον πίνακα στη Γαλλία, όταν εγκαταστάθηκε στην αυλή του βασιλιά Φραγκίσκου Α΄, ο οποίος απέκτησε το έργο στις αρχές του 16ου αιώνα, δηλαδή αιώνες πριν από τον Ναπολέοντα.
Η επιστροφή του πίνακα στο Λούβρο
Για 28 μήνες ο Περούτζια κράτησε τη «Μόνα Λίζα» κρυμμένη μέσα σε ένα ξύλινο μπαούλο στο δωμάτιό του στο Παρίσι. Τον Δεκέμβριο του 1913 μετέφερε τον πίνακα στη Φλωρεντία και ήρθε σε επαφή με τον έμπορο τέχνης Αλφρέντο Τζέρι, προτείνοντάς του να «επιστρέψει» το έργο στην Ιταλία. Ο Τζέρι, μαζί με τον διευθυντή της Πινακοθήκης Ουφίτσι, Τζοβάνι Πότζι, εξέτασαν τον πίνακα και διαπίστωσαν ότι επρόκειτο πράγματι για το αυθεντικό έργο του Λεονάρντο ντα Βίντσι. Αμέσως ενημέρωσαν την αστυνομία, η οποία προχώρησε στη σύλληψη του Περούτζια.
Το ιταλικό δικαστήριο που εκδίκασε την υπόθεση έλαβε υπόψη τα πατριωτικά κίνητρα που επικαλέστηκε ο κατηγορούμενος και του επέβαλε σύντομη ποινή φυλάκισης. Πριν επιστρέψει στη Γαλλία, η «Μόνα Λίζα» εκτέθηκε στο κοινό σε τρεις ιταλικές πόλεις, στη Φλωρεντία, στη Ρώμη και στο Μιλάνο. Τον Ιανουάριο του 1914 ο πίνακας τοποθετήθηκε ξανά στη θέση του στο Λούβρο, όπου τον υποδέχθηκαν τεράστια πλήθη κόσμου. Η κλοπή της Μόνα Λίζα, παρότι προκάλεσε αρχικά σοκ, συνέβαλε καθοριστικά στο να μετατραπεί ο πίνακας από ένα αναγνωρισμένο έργο της Αναγέννησης σε ένα από τα πιο διάσημα καλλιτεχνικά δημιουργήματα στον κόσμο.
